ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

పాకాల

వరంగల్‌కు తూర్పున ఉన్న పాకాల చెరువు, కాకతీయుల అతి పెద్ద సాగునీటి చెరువు. గణపతిదేవుడి పాలనలో జగదాళ ముమ్మడి దీన్ని కట్టించాడు. ఆయన స్తంభ శాసనం దాని కట్ట (గట్టు)పై నిలిచి ఉంది.

The still surface of Pakhal Lake under a clear sky, a single tree standing in the water and reflected below it, and a low wooded hill on the far shore.
The still surface of Pakhal Lake under a clear sky, a single tree standing in the water and reflected below it, and a low wooded hill on the far shore. · Alosh Bennett (opens in a new tab) · CC BY 2.0 (opens in a new tab)

చెరువు

పాకాల చెరువు పాత నర్సంపేట తాలూకాలో, వరంగల్‌కు సుమారు 50 కి.మీ. తూర్పున ఉంది. దట్టమైన అడవులున్న కొండలు దాన్ని ఉత్తరం, దక్షిణం, తూర్పు వైపుల నుంచి మూసి ఉంచుతాయి.12 1909 నాటి Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) దాన్ని హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో మనుషులు కట్టిన అతి పెద్ద నీటి విస్తీర్ణం అని పిలిచింది.1

గెజిటీర్ ప్రకారం, పాకాల నది రెండు తక్కువ ఎత్తు కొండల మధ్య దూసుకుపోయే చోట నదికి అడ్డంగా 2,000 గజాలకు పైగా పొడవున్న ఆనకట్టతో ఈ చెరువు ఏర్పడింది.13 చెరువు దాదాపు 13 చదరపు మైళ్ల మేర విస్తరించి ఉంది.13

సాగు కోసం నీటిని తీసుకువెళ్లే కాలువలను, 30 నుంచి 40 అడుగుల లోతును గెజిటీర్ గుర్తించింది.4 ఆనకట్ట మధ్యలో షితాబ్ ఖాన్ (సీతాపతి) చబూత్రా అనే ఒక చిన్న మండపపు శిథిలాలను అది గుర్తించింది.4 చెరువు చేపలు, నీటి కుక్కలు, మొసళ్లతో నిండి ఉందని కూడా అది గుర్తించింది.4

పి. వి. పరబ్రహ్మ శాస్త్రి (P. V. Parabrahma Sastry) ఆనకట్టను సుమారు ఒక మైలు పొడవున్నదిగా, జేగురు రాతి కంకర, ఎర్ర మట్టితో కట్టినదిగా, 40 కాలువలు ఉన్నదిగా వర్ణిస్తారు.2

నిర్మాత

కట్ట (గట్టు)పై ఉన్న ఒక స్తంభంపై ఉన్న సంస్కృత శాసనం చెరువును ఎవరు కట్టించారో నమోదు చేస్తుంది.56 గణపతిదేవుడి పాలనలో జగదాళ ముమ్మడి దాన్ని కట్టించాడు.56 ఆయన రాజు ప్రధానమంత్రి బయ్యన నాయకుడి కొడుకు.56

శివ-రామనాథ ఆలయం దగ్గర మౌద్గల్య-తీర్థం అనే పవిత్ర స్థలంలో ఆయన చెరువును కట్టించి, దాని పక్కన గణపపురం అనే పట్టణాన్ని స్థాపించాడు.56 పాకాల చెరువు శాసనం (జగదాళ ముమ్మడి) పేజీ చూడండి.

సర్వే

1915–16 కాలంలో నిజాం పురావస్తు శాఖకు చెందిన జి. యజ్దానీ (G. Yazdani) ఆ శాసనాన్ని నకలు తీశారు.7 “పాకాల, పాలంపేట, బొర్లపల్లి, ఉప్పరపల్లిలోని పాత కట్టడాలను” సర్వే చేయాలని ఆయన ప్రణాళిక వేశారు.8 ఈ చోట్లను ఆయన కాకతీయ వంశపు రాజకీయ, మత కేంద్రాలుగా వర్ణించారు.8 చెరువు, శాసనం ఉన్న స్తంభం గురించి ఆయన తీసిన ఫోటోలను ఆ సంవత్సరపు నివేదికలో జాబితా చేశారు.9

Footnotes

  1. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 90 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 205. ↩ ↩2

  3. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 91 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. P. Sreenivasachar (ed.), A Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts of Andhra Pradesh, Part III (1956), p. 150, No. Wg. 15 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. L. D. Barnett (1919), reprinted in Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica, vol. 2 (2023), p. 235, No. 201. Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. Annual Report of the Archaeological Department of His Highness the Nizam’s Dominions, 1915-16 (1917), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Annual Report of the Archaeological Department … 1915-16 (1917), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Annual Report of the Archaeological Department … 1915-16 (1917), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

వ్యక్తులు

షితాబ్ ఖాన్ (సీతాపతి)

సుమారు క్రీ.శ. 1504–1516

16వ శతాబ్దం మొదటి భాగంలో వరంగల్, ఖమ్మం, బెల్లంకొండలను ఆధీనంలో ఉంచుకున్న సామాన్య కుటుంబంలో పుట్టిన తెలుగు నాయకుడు. హీరానంద శాస్త్రి ఆయనను దాదాపు 1461లో బహమనీ సుల్తాన్ హుమాయూన్ షా నుంచి పారిపోయిన అధికారిగా, గోల్కొండ చరిత్రలోని సీతాపతిగా గుర్తించారు. 1504 జనవరి 21న ఆయన ముస్లింల నుంచి కోటను తీసుకున్నాడని వరంగల్ కోటలోని ఆయన స్తంభ శాసనం నమోదు చేస్తుంది. ఆయన కృష్ణుని, కాకతీయ కుల దేవత విగ్రహాలను తిరిగి ప్రతిష్ఠించాడు. ఆయన తెలుగు కవులను పోషించి, తనను తాను భోగి కుటుంబపు రాజుగా పిలుచుకున్నాడు. గోల్కొండ సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్ షా ఆయనను ఓడించాడు. ఆయన కొండపల్లిలోని గజపతి రాకుమారుని దగ్గర ఆశ్రయం పొంది, పలంచినూరు వద్ద ఓడిపోయిన పక్షాన పోరాడాడు. ఆయన ఒరిస్సా సామంతుడని కృష్ణా మాన్యువల్ భావించింది.

కట్టడాలు

పాకాల చెరువు

నర్సంపేటకు తూర్పున ఉన్న పెద్ద జలాశయం. పాకాల నదికి అడ్డంగా సుమారు ఒక మైలు పొడవైన ఆనకట్ట దీన్ని ఏర్పరిచింది. నిండినప్పుడు ఇది సుమారు 13 చదరపు మైళ్లు విస్తరిస్తుంది. 1900లో నమోదైన స్థానిక సంప్రదాయం దీన్ని ప్రతాపరుద్రుడికి, లేదా పదహారు శతాబ్దాల ముందటి 'రాజా ఖల్ద్య'కు ఆపాదించింది. కట్టపై ఉన్న శాసనాన్ని ఉదహరిస్తూ పి. వి. పరబ్రహ్మ శాస్త్రి దీన్ని కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుడి పాలనలో ఒక మంత్రి కొడుకు జగదాళు ముమ్మడికి ఆపాదిస్తారు.

శాసనాలు

పాకాల చెరువు శాసనం (జగదాళ ముమ్మడి)

సుమారు క్రీ.శ. 1245

గణపతిదేవుడి పాలన కాలపు, పాకాల సరస్సు కట్టపై ఉన్న, తేదీ లేని సంస్కృత స్తంభ శాసనం. రాజు ప్రధానమంత్రి బయ్యన నాయకుడి కొడుకు జగదాళ ముమ్మడి ఆ పెద్ద చెరువును, దాని పక్కన గణపపురం అనే పట్టణాన్ని కట్టించాడని అది నమోదు చేస్తుంది. అది కాకతీయుల సూర్యవంశ వంశావళిని కూడా ఇస్తుంది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 4, 90–91. [Public domain]
  2. Archaeological Department, H.E.H. the Nizam's Dominions, Annual Report of the Archaeological Department of His Highness the Nizam's Dominions, 1915-16 (opens in a new tab), H.E.H. the Nizam's Government, 1917, pp. 10, 12, 26. [Public domain]
  3. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.); Gautam Pingle (gen. ed.), Epigraphia Telanganica, Vol. 2: Imperial Kakatiyas (opens in a new tab), Dr MCR Human Resource Development Institute, Government of Telangana, 2023, pp. 235. Reprint of L. D. Barnett's edition of the inscription. Paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  4. P. Sreenivasachar (ed.), A Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts of Andhra Pradesh, Part III (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, 1956, pp. 150. Paraphrased. [Public domain in India]
  5. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal, Government of Andhra Pradesh, 1978, pp. 205. Paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: