ఉద్గీర్

ఉద్గీర్ హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని బీదర్ జిల్లాలో ఒక తాలూకా కేంద్రం. Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) (1909) దాన్ని 18°24′ ఉ., 77°7′ తూ. వద్ద ఉంచుతుంది.¹ “కోట బీజాపూర్ రాజులకు చెందినది, 1635లో షాజహాన్ సేనాని దాన్ని ముట్టడించాడు, అది ఆయనకు లొంగిపోయింది” అని అది నమోదు చేస్తుంది.¹² కోటను “సుమారు 1493లో కట్టారు, దాని చుట్టూ కందకం ఉంది” అని, దాని రాజభవనాలు శిథిలమయ్యాయని అది జోడిస్తుంది.¹²

ఉద్గీర్ తెలుగు దేశం బయట ఉంది. కానీ 1760లో “నిజాంకు, మరాఠాలకు మధ్య ఇక్కడ ఒక గొప్ప యుద్ధం జరిగింది”.¹ అందులో మరాఠాల శాంతి షరతులను నిజాం ఒప్పుకోవలసి వచ్చింది.¹ మరాఠాలు, తెలుగు దేశం, అసఫ్ జాహీలు (నిజాములు) పేజీలు చూడండి.

1760 యుద్ధం

అహ్మద్‌నగర్ కోటను ద్రోహంతో మరాఠాలకు అప్పగించినప్పుడు యుద్ధం మొదలైంది. సలాబత్ జంగ్, ఆయన సోదరుడు నిజాం అలీ ఖాన్ సరిగా సిద్ధంగా లేరని, వారి సైన్యానికి జీతాల బకాయిలు ఉండి, తిరుగుబాటు ధోరణిలో ఉందని గ్రాంట్ డఫ్ (Grant Duff) చెబుతారు.³⁴⁵ అంతేకాక, “నీర్ముల్ దేశ్‌ముఖ్ సూర్యారావు కలిగించిన ఒక తిరుగుబాటును అప్పుడే అణచివేశారు”.³⁴⁵

వారి ప్రధాన సైన్యం బీదర్ మీదుగా ధారూర్‌కు కదిలింది.³⁴⁵ ఈలోగా ఇద్దరు సోదరులు ఏడెనిమిది వేల మందితో ఉద్గీర్‌లో స్థానం తీసుకున్నారు.³⁴⁵ అక్కడ సదాశివరావు భావు నలభై వేల గుర్రాలతో, ఇబ్రహీం ఖాన్ గార్ది శిక్షణ పొందిన కాల్బలం, ఫిరంగిదళంతో వారిని చుట్టుముట్టాడు.³⁴⁵

అనేక రోజుల పోరాటం తర్వాత నిజాం అలీ తన అధికార ముద్రను భావుకు పంపాడు.⁵⁶ ఒప్పందం ద్వారా నిజాం పక్షం:⁵⁶

• దౌలతాబాద్, శివనేరి, అసీర్‌గఢ్, బీజాపూర్ కోటలను వదులుకుంది
• అహ్మద్‌నగర్‌ను మరాఠాలకు ఖాయం చేసింది
• అరవై రెండు లక్షల రూపాయలకు పైగా ఆదాయం గల బీజాపూర్ సుబాను, బీదర్‌లో కొంత భాగాన్ని, నగరం, రెండు పరగణాలు తప్ప ఔరంగాబాద్ సుబాను అప్పగించింది⁵⁶

నిజాం “ఆయన సోదరుడు 7,000 అశ్వికులతో ఉద్గీర్‌ను ఆక్రమించారు, కానీ 60,000 మంది మరాఠాలు వారిని చుట్టుముట్టారు” అని Imperial Gazetteer చెబుతుంది.¹ “తీవ్రమైన పోరాటం రోజుల తరబడి సాగింది, మరాఠాలు విధించిన శాంతి షరతులకు ఒప్పుకోవాల్సిందిగా నిజాంను బలవంతం చేశారు.”¹ గ్రిబుల్ (Gribble) రెండవ సంపుటం ఉద్గీర్‌ను “అహ్మద్‌నగర్ వద్ద ఉన్న పడమటి సరిహద్దు నుంచి సుమారు 150 మైళ్ల దూరంలో” ఉంచుతుంది.⁷ ఔరంగాబాద్, బీజాపూర్ (విజయపుర) పేజీలు చూడండి.

ఆధారాలు ఎక్కడ విభేదిస్తాయి

• సైన్యాల పరిమాణం. ఇద్దరు సోదరుల దగ్గర “ఏడెనిమిది వేల మంది” ఉన్నారని గ్రాంట్ డఫ్ చెబుతారు.⁴ సదాశివరావు భావు నలభై వేల గుర్రాలను తెచ్చాడని, ఐదు వేల బలం గల ఇబ్రహీం ఖాన్ గార్ది కాల్బలం ఆయనతో చేరడానికి వచ్చిందని ఆయన చెబుతారు.⁵ Imperial Gazetteer సోదరులకు 7,000 అశ్వికులను ఇస్తుంది, 60,000 మంది మరాఠాలు వారిని చుట్టుముట్టారని చెబుతుంది.¹

Footnotes

1. Imperial Gazetteer: Hyderabad State (1909), p. 292 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

2. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 289 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

3. James Grant Duff, A History of the Mahrattas, Vol. II (1826), pp. 122–123 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

4. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 123 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

5. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 124 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

6. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 125 and note (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

7. J. D. B. Gribble and Mary Pendlebury, A History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 82 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩