ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఔరంగాబాద్

ఒకప్పటి హైదరాబాద్ రాష్ట్రపు మరాఠీ మాట్లాడే వాయువ్య భాగంలో ఉన్న నగరం (ఇప్పుడు మహారాష్ట్రలో ఉంది). 1610లో మలిక్ అంబర్ దీన్ని ఫతేనగర్‌గా స్థాపించాడు. ఔరంగజేబు దీనికి పేరు మార్చాడు. అసఫ్ జా దక్కన్ సుబేదారుగా ఇక్కడికి వచ్చాడు. ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ప్రకారం ఆయన తర్వాత హైదరాబాద్‌ను తన రాజధానిగా చేసుకున్నాడు. 1750లలో సలాబత్ జంగ్ ఆస్థానం, బుస్సీ ఫ్రెంచి సైన్యం ఔరంగాబాద్‌లో ఉండేవి. నిజాముల కాలంలో ఇది ఒక డివిజన్ కేంద్రం, హైదరాబాద్ కంటింజెంట్ కంటోన్మెంట్. అసఫ్ జాను దగ్గరలోని ఖుల్దాబాద్‌లో ఖననం చేశారు.

ఔరంగాబాద్ అసఫ్ జాహీ నిజాముల ఒకప్పటి రాజ్యంలోని మరాఠీ మాట్లాడే వాయువ్య భాగంలో, తెలుగు దేశం బయట ఉంది. 1909 నాటి Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) దీన్ని “చారిత్రక ఆసక్తి, పరిమాణం దృష్ట్యా” రాష్ట్రంలో రెండో నగరం అని పిలుస్తుంది. 1901లో దాని జనాభా 36,837. అహ్మద్‌నగర్ మంత్రి మలిక్ అంబర్ 1610లో ఖర్కీ గ్రామం దగ్గర దీన్ని స్థాపించి, దానికి ఫతేనగర్ అని పేరు పెట్టాడని అది చెబుతుంది.1 దక్కన్ సుబేదారుగా ఉన్న ఔరంగజేబు దీనికి ఔరంగాబాద్ అని పేరు మార్చాడు.1

నిజాముల కాలంలో

ఔరంగజేబు మరణం తర్వాత “మొదటి నిజాం అసఫ్ జా ఔరంగాబాద్‌కు వచ్చి, తన స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకుని, తర్వాత హైదరాబాద్‌ను తన రాజధానిగా చేసుకున్నాడు” అని Imperial Gazetteer చెబుతుంది.1

1714లో మరాఠాలపై తన మొదటి దండయాత్రల తర్వాత అసఫ్ జా ఔరంగాబాద్‌కు తిరిగి వచ్చాడని ముదిరాజ్ రాసిన Pictorial Hyderabad (చిత్రాల హైదరాబాద్) (1929) చెబుతుంది.23 తన ప్రధాన భార్య సయ్యదున్నీసా బేగంను ఆయన అక్కడే పెళ్లాడాడు.23 1741లో ఔరంగాబాద్ దగ్గర ఆయన తిరుగుబాటు చేసిన తన కొడుకు నాసిర్ జంగ్‌ను ఓడించాడు.23

1751 జూన్‌లో సలాబత్ జంగ్ ఔరంగాబాద్‌లో ప్రవేశించడాన్ని గ్రిబుల్ (Gribble) రాసిన History of the Deccan (దక్కన్ చరిత్ర) వర్ణిస్తుంది.4 బుస్సీ ఫ్రెంచి సైన్యం దాని కోటలో బస చేసి, పట్టణానికి పోలీసులుగా పనిచేసింది.5 1753లో నిజాం హైదరాబాద్ నుంచి అక్కడికి మారాడు.6

1760లో ఉద్గీర్ యుద్ధం తర్వాత మరాఠాలతో జరిగిన ఒప్పందాన్ని బ్రిగ్స్ (Briggs) వర్ణిస్తారు.7 దాని ద్వారా నిజాం నగరం, దాని రెండు పరగణాలు తప్ప ఔరంగాబాద్ సుబాను వదులుకున్నాడని ఆయన చెబుతారు.7

క్షీణత

“మొదటి నిజాం కాలం వరకు” ఔరంగాబాద్ పెద్ద వ్యాపార కేంద్రంగా కొనసాగిందని క్యాంప్‌బెల్ (1898) చెబుతారు.8 కానీ “రాజధాని హైదరాబాద్‌కు మారడంతో, ఔరంగాబాద్ విధి దాదాపు ఖరారైపోయింది”.8 మరోచోట ఆయన దాని క్షీణతను “హైదరాబాద్ రాజధానిగా హైదరాబాద్ వంశం స్థాపించబడిన” 1720 నాటిదిగా చెబుతారు.9

1909లో ఔరంగాబాద్ ఔరంగాబాద్ డివిజన్, జిల్లా, తాలూకాలకు కేంద్రం.110 దానిలోని హైదరాబాద్ కంటింజెంట్ కంటోన్మెంట్‌లో 1857లో తిరుగుబాటు జరిగింది. పూనా నుంచి వచ్చిన ఒక సైన్యం దాన్ని అణచివేసింది.110 దాని స్మారకాలలో “బోరాపాల్ దగ్గరి నిజాం పురాతన రాజభవనాన్ని” గెజిటీర్ జాబితా చేస్తుంది.10 పద్నాలుగు మైళ్ల దూరంలో, ఖుల్దాబాద్ (రౌజా)లో ఔరంగజేబు, అసఫ్ జాల సమాధులు ఉన్నాయి.11

Footnotes

  1. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 208 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  2. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (1929), p. 51 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 55 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  4. J. D. B. Gribble (ed. M. Pendlebury), A History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Gribble, History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 31 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Gribble, History of the Deccan, Vol. II (1924), pp. 36–37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Henry George Briggs, The Nizam, Vol. I (1861), p. 62 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 378 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 374 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 209 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  11. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 213 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

అసఫ్ జాహీలు (నిజాములు)

క్రీ.శ. 1724–1948

హైదరాబాద్ నిజాముల రాజవంశం (1724–1948). 1724లో షకర్‌ఖేడా వద్ద ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించి దక్కన్‌లో స్వతంత్రుడైన మొఘల్ ప్రతినిధి నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అసఫ్ జా దీనిని స్థాపించాడు. అతని మరణం తర్వాత ఫ్రెంచివారు, ఇంగ్లీషువారు ప్రత్యర్థి వారసులకు మద్దతు ఇచ్చారు. ఉత్తర సర్కారులు 1753లో ఫ్రెంచివారికి, 1766లో ఇంగ్లీషువారికి, రాయలసీమ దత్త మండలాలు 1800లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి వెళ్లాయి. తెలంగాణ నిజాం రాజ్యపు తెలుగు గుండెగా మిగిలింది. 1798–1800 సబ్సిడియరీ ఒప్పందంతో బ్రిటిష్ వారికి కట్టుబడిన నిజాములు చందూలాల్, మొదటి సాలార్ జంగ్ వంటి మంత్రుల ద్వారా పాలించారు. వారు 1853లో బేరార్‌ను బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించి, 1902లో కౌలుకు ఇచ్చారు. మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ పాలనలో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం వచ్చింది, హైదరాబాద్ పునర్నిర్మాణం జరిగింది. అతని ప్రభుత్వం 1948 సెప్టెంబర్‌లో ముగిసింది.

వ్యక్తులు

చార్లెస్ డి బుస్సీ

క్రీ.శ. 1718

1718లో పుట్టిన ఫ్రెంచి సేనాపతి. 1751 నుంచి 1758 వరకు నిజాములు ముజఫర్ జంగ్, సలాబత్ జంగ్‌ల ఆస్థానంలో ఫ్రెంచి సైన్యానికి నాయకత్వం వహించాడు. ఆయన సలాబత్ జంగ్‌ను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి, 1753లో ఆయన నుంచి ఫ్రెంచి కంపెనీకి నాలుగు ఉత్తర సర్కారులను పొందాడు. విజయనగరం రాజా, జమీందారుల ద్వారా వాటిని పాలించాడు. 1757లో బొబ్బిలి కోటను నాశనం చేశాడు, తీరంలోని ఇంగ్లీషు ఫ్యాక్టరీలను తీసుకున్నాడు. 1758లో లాలీ ఆయనను కర్ణాటకకు వెనక్కి పిలిపించాడు. ఆయన వదిలి వెళ్లిన సర్కారులను కల్నల్ ఫోర్డ్ చేతిలో ఫ్రెంచి వారు కోల్పోయారు.

నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అసఫ్ జా I (మీర్ కమరుద్దీన్)

క్రీ.శ. 1724–1748

అసఫ్ జాహీ వంశ స్థాపకుడు, హైదరాబాద్ మొదటి నిజాం. తురానీ సంతతికి చెందిన మొఘల్ సామంతుడు. ఆయన 1671లో ఢిల్లీలో పుట్టాడు. 1713లో నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అనే బిరుదుతో ఆయనను దక్కన్ సుబేదారుగా నియమించారు. 1724లో బేరార్‌లోని శకర్ ఖేడాలో ఆయన పాలకుడు ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించి చంపాడు, అసఫ్ జా అనే బిరుదు పొందాడు. 1748లో బుర్హాన్‌పూర్‌లో చనిపోయే వరకు ఆయన దక్కన్‌ను స్వతంత్ర పాలకుడిగా పాలించాడు. ఆయన సమాధి ఔరంగాబాద్ దగ్గరి ఖుల్దాబాద్‌లో ఉంది.

నాసిర్ జంగ్ (మీర్ అహ్మద్ ఖాన్)

క్రీ.శ. 1748–1750

నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అసఫ్ జా I రెండవ కొడుకు. 1748లో తన తండ్రి చనిపోయినప్పుడు ఆయన దక్కన్ ఖజానాను, సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఆయన సోదరి కొడుకు ముజఫర్ జంగ్‌కు, ఫ్రెంచి వారికి వ్యతిరేకంగా ఇంగ్లీషువారు ఆయనకు మద్దతు ఇచ్చారు. 1750లో ఆయన ముజఫర్ జంగ్‌ను బందీగా పట్టుకున్నాడు. 1750 డిసెంబర్‌లో డూప్లే ప్రోత్సహించిన కుట్రలో కడప నవాబు ఆయన ఏనుగుపై ఉండగా ఆయనను కాల్చి చంపాడు.

సలాబత్ జంగ్

క్రీ.శ. 1751–1761

నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అసఫ్ జా I మూడవ కొడుకు. 1751లో ఫ్రెంచి సేనాని బుస్సీ ఆయనను దక్కన్ సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాడు. బుస్సీ రక్షణలో ఆయన మరాఠాలను, తన అన్న ఘాజీ-ఉద్-దీన్‌ను ఓడించాడు. 1753లో ఉత్తర సర్కారులను ఫ్రెంచి వారికి అప్పగించాడు. కర్నల్ ఫోర్డ్ ఫ్రెంచి వారిని తీరం నుంచి తరిమిన తర్వాత, ఆయన మచిలీపట్నాన్ని ఇంగ్లీషువారికి వదులుకున్నాడు (1759). ఆయన సోదరుడు నిజాం అలీ ఆయన మంత్రిగా అధికారం చేపట్టి, 1761 లేదా 1762లో ఆయనను పదవీచ్యుతుడిని చేసి, దాదాపు 1763లో జైలులో ఆయనను చంపించాడు.

మొదటి మాధవరావు పేష్వా

క్రీ.శ. 1761–1772

1761 నుంచి 1772 నవంబర్‌లో తన మరణం వరకు మరాఠాల పేష్వా (ప్రధాన మంత్రి), బాలాజీ బాజీరావు కొడుకు. యువకుడిగా ఆయన 1763లో గోదావరి మీది రాక్షసభువన్ దగ్గర నిజాం అలీకి వ్యతిరేకంగా తన బాబాయి రఘునాథరావు పక్కన పోరాడాడు. మైసూరు హైదర్ అలీతో యుద్ధాలలో ఆయన 1767లో సిరాను తీసుకున్నాడు. తర్వాత మైసూరు సేనాపతి మీర్ సాహెబ్ మరాఠాల నుంచి గుర్రంకొండను పొందాడు. ఆయన బాబాయి త్రయంబకరావు 1771లో ముట్టడి ద్వారా గుర్రంకొండను తీసుకున్నాడు. 1773–74లో టిప్పు దానిని తిరిగి తీసుకునే వరకు 1772 జూన్ ఒప్పందం దానిని మరాఠాల దగ్గరే ఉంచింది.

నిజాం అలీ ఖాన్ (అసఫ్ జా II)

క్రీ.శ. 1761–1803

నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అసఫ్ జా I నాల్గవ కొడుకు. 1761–62లో ఆయన తన సోదరుడు సలాబత్ జంగ్‌ను పక్కకు నెట్టి, 1803లో హైదరాబాద్‌లో చనిపోయే వరకు దక్కన్‌ను పాలించాడు. ఆయన పాలనలో ఉత్తర సర్కారులు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి చేరాయి (1766, గుంటూరు 1788లో). నిజాం టిప్పు సుల్తాన్‌కు వ్యతిరేకంగా బ్రిటిష్‌వారితో చేరాడు, ఖర్దాలో (1795) మరాఠాల చేతిలో ఓడిపోయాడు, శాశ్వత సబ్సిడియరీ సైన్యాన్ని అంగీకరించాడు (1798). దాని ఖర్చు కోసం ఆయన తన మైసూరు లాభాలను, అంటే తర్వాతి రాయలసీమ దత్త మండలాలను వదులుకున్నాడు (1800). మక్కా మసీదులో సమాధి చేయబడిన మొదటి నిజాం ఆయనే.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 208–209, 213. [Public domain]
  2. J. D. B. Gribble (edited and finished by Mary Pendlebury), A History of the Deccan, Vol. II (opens in a new tab), Luzac & Co., London, 1924, pp. 30–31, 36–37. [Public domain]
  3. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (opens in a new tab), Chandrakanth Press, Hyderabad (Deccan), 1929, pp. 51, 55. [Public domain]
  4. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam's Dominions, Being an Exhaustive Photographic History of the Hyderabad State, Deccan, India (opens in a new tab), C. B. Burrows, Bombay, 1898, pp. 374, 378. [Public domain]
  5. Henry George Briggs, The Nizam: His History and Relations with the British Government, Vol. I (opens in a new tab), Bernard Quaritch, London, 1861, pp. 62. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: