ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు

నదీ లోయల్లో, కొండలపై దొరికిన రాతి పనిముట్లు, తీరాంధ్ర, రాయలసీమ, తెలంగాణ అంతటా కనిపించే రాళ్లతో కట్టిన సమాధులు (డోల్మెన్‌లు, కెయిర్న్‌లు, రాతి పెట్టెలు, రాతి వలయాలు). 1860ల నుండి 1930ల వరకు సర్వేయర్లు, తవ్వకందారులు నమోదు చేసినది ఇది.

పూర్తి చార్టు కోసం పక్కకు జరపండి; వివరాల కోసం ఏదైనా పట్టీని తాకండి.

ప్రతి పట్టీ ఒక ప్రాంతాన్ని పాలించిన శక్తి; కాలం ఎడమ నుంచి కుడికి. గీతల అంచు = సుమారు తేదీలు. వివరాల కోసం పట్టీని ఎంచుకోండి.

క్రీ.పూ. 300క్రీ.పూ. 275క్రీ.పూ. 250క్రీ.పూ. 225మౌర్యులు, శాతవాహనులు (క్రీ.పూ. 300 – క్రీ.శ. 225)మౌర్యులు, శాతవాహనులుతెలంగాణమౌర్యులుకోస్తా ఆంధ్రమౌర్యులురాయలసీమమౌర్యులుక్రీ.పూ. 300క్రీ.పూ. 275క్రీ.పూ. 250క్రీ.పూ. 225
జాబితాగా చూపించు

మౌర్యులు, శాతవాహనులు క్రీ.పూ. 300 – క్రీ.శ. 225

తెలంగాణ
మౌర్యులు (సుమారు క్రీ.పూ. 272 – క్రీ.పూ. 185)
కోస్తా ఆంధ్ర
మౌర్యులు (సుమారు క్రీ.పూ. 260 – క్రీ.పూ. 185)
రాయలసీమ
మౌర్యులు (సుమారు క్రీ.పూ. 268 – క్రీ.పూ. 185)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు అనిశ్చిత లేదా వివాదాస్పద తేదీలు ముందుగా మరో ప్రాంతంలో
Photograph of a stony field scattered with the slabs of prehistoric cist burials, with hills on the horizon. Printed sideways.
Photograph of a stony field scattered with the slabs of prehistoric cist burials, with hills on the horizon. Printed sideways. · C. F. Brackenbury (Madras District Gazetteers) (opens in a new tab) · Public domain

మొదటి శాసనాలకు చాలా ముందే ప్రజలు తెలుగు దేశంలోని నదీ లోయల్లో, రాతి కొండలపై నివసించారు.123 వారు రెండు ప్రధాన రకాల ఆధారాలను వదిలారు. మొదటిది రాతి పనిముట్లు.123 రెండవది బృహత్‌శిలా సమాధులు, అంటే పెద్ద రాళ్లతో కట్టిన సమాధులు (“మెగాలిత్” అంటే “పెద్ద రాయి”).123 ఈ సైట్ గ్రంథాలయంలోని పాత సర్వేలు, తవ్వకాల నివేదికలు ఈ అవశేషాల గురించి ఏమి నమోదు చేశాయో, వాటి రచయితలు వాటిని ఎలా వివరించారో ఈ పేజీ వర్ణిస్తుంది.

ముందుగా ఒక హెచ్చరిక. ఇక్కడ వాడిన ఆధారాలన్నీ 1860ల నుండి 1930ల మధ్య రాసినవి. పనిముట్లు, సమాధులు ఎక్కడ దొరికాయో, తెరిచిన సమాధుల్లో ఏమి ఉందో అవి వర్ణిస్తాయి.3 అవశేషాల కాలాన్ని నిర్ణయించే మార్గం వాటికి లేదు. కొన్ని స్థలాలను మాత్రమే శాస్త్రీయంగా పరిశీలించారని వాటి రచయితలే ఒప్పుకున్నారు.3 సమాధులను ఎవరు కట్టారనే వారి ఆలోచనలు వారి కాలాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. అందుకే కింద వాటిని కనుగొన్న విషయాలుగా కాకుండా అభిప్రాయాలుగా చెబుతున్నాం.

రాతి పనిముట్లు

1883 నాటి కృష్ణా (అప్పుడు కిస్ట్నా) జిల్లా మాన్యువల్ రాతి పనిముట్లను జిల్లాలో మనుషుల తొలి గుర్తుగా పేర్కొంది.1 భూగర్భ శాస్త్రవేత్తలు తీరం వెంబడి క్వార్ట్జైట్ రాతి పనిముట్లను కనుగొన్నారు. ఇవి ఫ్రాన్స్‌లోని అబ్బెవిల్ వద్ద దొరికిన చెకుముకి రాతి చేతి గొడ్డళ్ల లాగా ఉన్నాయి.1 భూగర్భ శాస్త్రవేత్త రాబర్ట్ బ్రూస్ ఫుట్ (Robert Bruce Foote) గుండ్లకమ్మ నది వెంబడి, మంగళగిరి కొండకు తూర్పున రాతి గొడ్డళ్లను, ఈటె మొనలను సేకరించారు.1

మాన్యువల్ రచయిత జాగ్రత్తగా రాశారు.1 ఆకారంలో ఈ పనిముట్లు యూరప్‌లోని పాత రాతి యుగం (Palaeolithic) పనిముట్ల లాగా ఉన్నాయి.1 కానీ వాటిని కలిగి ఉన్న లేటరైట్ కంకరలో శిలాజాలు ఏవీ దొరకలేదు. అందుకే అవి యూరప్ పనిముట్ల కంటే చాలా తర్వాతివి కావచ్చని ఆయన భావించారు.1

అనేక ఇతర ప్రదేశాల నుండి కూడా దొరికినట్లు నివేదికలు వచ్చాయి. 1868లో భూగర్భ సర్వే శాఖకు చెందిన ఒక అధికారి గట్టి రాతి నుండి చెక్కిన ఒక రాతి పనిముట్టును బయటికి తీశారు.4 ఇది కర్నూలు జిల్లాలో నల్లమల కొండలను దాటే మంత్రాలమ్మ కనుమలో జరిగింది.4 గుంటూరు జిల్లా వినుకొండ తాలూకాలో గుండ్లకమ్మ వెంబడి చరిత్రపూర్వ పనిముట్లు దొరికాయి.5 అనంతపురం జిల్లాలో కొండ శిఖరాలపై “పాత రాతి యుగపు నివాసాలు” ఉన్నట్లు నివేదికలు వచ్చాయి.6

తెలంగాణ వైపు, 1909 నాటి హైదరాబాద్ రాష్ట్ర గెజిటీర్ పెద్ద నదీ లోయల నల్లరేగడి నేలలో దొరికినవాటిని పేర్కొంది.7 అక్కడ పాత రాతి యుగం పనిముట్లు, కొత్త రాతి యుగం (Neolithic) పనిముట్లు కూడా దొరికాయని అది చెప్పింది.7

1908 నాటి మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ గెజిటీర్ అప్పటికి తెలిసిన విషయాలను సంగ్రహంగా చెప్పింది.2 దక్షిణాది తొలి ప్రజలు మొరటు రాతి ఆయుధాలను తయారు చేశారు. అవి దక్కన్ కొండ శిఖరాలపై దొరికాయి. తర్వాత వారు మరింత మెరుగైన పనిముట్లు చేశారు. కెయిర్న్‌లు, డోల్మెన్‌లు కట్టారు.2 వారు పాత రాతి యుగం దశ నుండి కొత్త రాతి యుగం దశ గుండా ఇనుప యుగంలోకి వచ్చినట్లు కనిపించింది. కానీ వారి గురించి ఇంతకంటే ఎక్కువ చెప్పలేకపోయారు.2

బృహత్‌శిలా సమాధులు

ఎక్కువగా నివేదించిన కట్టడాలు రాళ్లతో కట్టిన సమాధులు. రాబర్ట్ సూయెల్ 1882లో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలోని ప్రాచీన అవశేషాల జాబితా తయారు చేశారు.8 ఆయన సమాధులను డోల్మెన్‌లు, క్రోమ్లెక్‌లు, మెన్హిర్‌లు (నిలువు రాళ్లు), రాతి వలయాలు, కెయిర్న్‌లుగా విభజించారు.8 తెలుగు దేశంలో ప్రజలు వాటన్నిటినీ “రాక్షస గుండ్లు”, అంటే “రాక్షసుల బండలు”, అని పిలుస్తారని ఆయన పేర్కొన్నారు.8 కడప (అప్పుడు కడ్డపా) జిల్లాలో వాటిని పాండవ గుళ్లు అనేవారు. స్థానిక నమ్మకం వాటిని మహాభారతంలోని పాండవ వీరులతో ముడిపెట్టింది.3

హైదరాబాద్ పురావస్తు శాఖ కింది విభాగాలను వాడింది. ఇవి దక్షిణ భారత బృహత్‌శిలల గురించి అంతకుముందు రాసిన రచయితల నుండి తీసుకున్నవి:9

  • కెయిర్న్ (Cairn): మట్టి, వదులు రాళ్లతో చేసిన దిబ్బ. తరచుగా దాని చుట్టూ బండరాళ్లతో ఒకటి లేదా రెండు వలయాలు ఉంటాయి.9 అది ఒక రాతి లేదా మట్టి శవపేటికను, లేదా ఒక కుండను కప్పుతుంది.
  • క్రోమ్లెక్ (Cromlech): పాక్షికంగా గానీ పూర్తిగా గానీ కనిపించే రాతి శవపేటిక చుట్టూ ఉన్న రాతి వలయం.
  • డోల్మెన్ (Dolmen): నేల ఉపరితలంపై కట్టిన రాతి పెట్టె. దాని ఒక వైపు రంధ్రం ఉంటుంది, లేదా తెరిచి ఉంటుంది.
  • కిస్ట్‌వేన్ (Kistvaen, రాతి పెట్టె): రాతి పెట్టె మాత్రమే. సాధారణంగా నాలుగు నిలువు బండలు, ఒక అడుగు బండ, ఒక పై బండ (మూత)తో చేసినది.9

అవి ఎక్కడ దొరుకుతాయి

తెలుగు దేశంలోని ప్రతి ప్రాంతం నుండి నివేదికలు వచ్చాయి:

  • కృష్ణా, గుంటూరు. కృష్ణా జిల్లా ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో “మొరటు రాతి కట్టడాలు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి” అని సూయెల్ రాశారు.10 ముఖ్యంగా నందిగామ తాలూకా రాతి వలయాలు, డోల్మెన్‌లతో నిండి ఉందని, జాబితా వేయలేనన్ని ఉన్నాయని ఆయన చెప్పారు.10 నందిగామకు పడమరగా సుమారు 18 మైళ్ల దూరంలో పాలేరు నది మీది ఒక గ్రామంలో రాతి వలయాలను, గదులున్న డోల్మెన్‌లను ఆయన నమోదు చేశారు. కొన్నిటిలో ఒకదానిపై ఒకటి పేర్చిన అనేక రాతి పెట్టెలు ఉన్నాయి.11 లోపలి తాలూకాలు నందిగామ, సత్తెనపల్లె, పల్నాడులను జిల్లా మాన్యువల్ ప్రధాన ప్రాంతాలుగా పేర్కొంటుంది.1 వినుకొండ తాలూకాలో కూడా రాతి వలయాలు ఉన్నట్లు నివేదికలు వచ్చాయి.5
  • కర్నూలు. 1886 జిల్లా మాన్యువల్ మార్కాపురం తాలూకాలోని ఎర్రకొండపాలెం దగ్గర డోల్మెన్‌లను పేర్కొంటుంది. కంభం తాలూకాలోని అనుములపల్లి, బసనేపల్లి, మల్లాపురం (పన్నెండు డోల్మెన్‌లు), నరవలలో మరిన్ని పేర్కొంటుంది.12 కంభానికి ఈశాన్యంలో ఉన్న యాచవరం లోయలో “క్రోమ్లెక్‌లను” కూడా అది పేర్కొంటుంది.12
  • కడప, అనంతపురం. 1915 కడప గెజిటీర్ ఎప్పుడూ గుంపులుగా దొరికే రెండు రకాల రాతి పెట్టె సమాధులను వర్ణిస్తుంది. ఒక రకం ఎర్రగుంట్ల దగ్గర ఉన్న, ఆకారం ఇవ్వని మొరటు రాళ్లతో చేసినది.3 మరొకటి మరింత చెక్కిన రాతితో చేసినది.3 అనంతపురం జిల్లాలోని కళ్యాణదుర్గంలో కొండపై, దగ్గరి ముదిగల్లు గ్రామంలో “కొన్ని వందల” రాతి పెట్టెలు ఉన్నాయి. వాటికి నిలువు బండల వలయాలతో గుండ్రని మట్టి దిబ్బలు ఉన్నాయి.13
  • గోదావరి లోయ. భద్రాచలం నుండి నదికి ఎగువన చాలా రాతి కట్టడాలు ఉన్నాయి. అవి పట్టణానికి సుమారు పదిహేను మైళ్ల దిగువ నుండి దుమ్ముగూడెంకు నాలుగు మైళ్ల ఉత్తరం వరకు వ్యాపించాయి.14 వాటిలో సగం కాలిన కుండలు, కాలిన ఎముకలు, దంతం, గాజు పూసలు ఉన్నాయి.14
  • తెలంగాణ. హైదరాబాద్ పురావస్తు శాఖ నల్గొండ, వరంగల్, కరీంనగర్, నిజామాబాద్ జిల్లాల్లో బృహత్‌శిలా అవశేషాలను నివేదించింది. తెలుగు ప్రాంతం బయట ఉన్న గుల్బర్గా, రాయచూరులలో కూడా వాటిని నివేదించింది.15

మౌలాలీ తవ్వకం, 1916

గ్రంథాలయంలోని అత్యంత వివరమైన కథనం హైదరాబాద్‌కు కొంచెం బయట ఉన్న మౌలాలీ నుండి వస్తుంది. అక్కడ కెయిర్న్‌ల రెండు గుంపులు ఉన్నాయి. అవి ముప్పై నుండి నలభై ఎకరాల బంజరు, రాతి నేలను ఆక్రమించాయి.15 1916 ఫిబ్రవరిలో హైదరాబాద్ పురావస్తు శాఖ సూపరింటెండెంట్ ఉత్తర గుంపును తవ్వారు.15

కెయిర్న్‌లు 8 నుండి 33 అడుగుల వెడల్పు ఉన్నాయి.9 ప్రతి దాని చుట్టూ సుమారుగా చెక్కిన రాళ్లు, సాధారణంగా ఇరవై నాలుగు, ఉన్నాయి.9 ప్రతిదీ ఆరు బండల రాతి పెట్టెను కప్పింది: నాలుగు గోడలు, ఒక అడుగు, ఒక మూత. ఆ రాతి పెట్టె రాళ్లు, మట్టి నింపిన పొర కింద నాలుగు నుండి ఆరు అడుగుల లోతులో ఉంది.9

రాతి పెట్టెల చుట్టూ, లోపల, తవ్వకందారులు అనేక ఆకారాల్లో, పరిమాణాల్లో ఎరుపు, నలుపు కుండలను కనుగొన్నారు.16 ఉంగరం లాంటి అడుగు దిమ్మలున్న పెద్ద, చిన్న కుండలు, కప్పులు, సాసర్లు, పళ్లేలు, గిన్నె ఆకారంలో ఉన్న పొడవైన పాత్రలు ఉన్నాయి. చిన్న పాత్రలకు మెరుగు పెట్టిన ఉపరితలం ఉంది.16

సమాధుల్లో ఇనుప కత్తులు, బాకులు, చిన్న గొడ్డళ్లు, గొడ్డళ్లు కూడా ఉన్నాయి.16 బాకులు, కత్తులు చనిపోయినవారి కుడి చేతి దగ్గర ఉన్నాయి. చిన్న గొడ్డళ్లు రాతి పెట్టె బయట ఉన్నాయి.16 ఒక కెయిర్న్‌లో మూడు కాళ్ల ఇనుప దీపం, రాగి లేదా కంచుతో చేసిన గంట ముక్కలు ఉన్నాయి. మరొకదానిలో రాగి, తగరంతో చేసిన కప్పు ఉంది.17 ఆ శ్మశానాన్ని అనేక శతాబ్దాల పాటు వాడారని తవ్వకందారు తేల్చారు. అన్నిటికంటే పెద్ద కెయిర్న్‌లే అన్నిటికంటే పాతవని ఆయన కనుగొన్నారు.17

1916 జూన్‌లో తవ్వకందారు రాయగిరిని సందర్శించారు. అక్కడ ఇదే రకం కెయిర్న్‌లను తవ్వారు.17 వాటి నుండి తీసిన కుండలపై గీసిన గుర్తుల గుంపులను ఆయన గమనించారు.17

ఇనుప వస్తువులు అన్ని చోట్లా దొరికినట్లు నివేదికలు లేవు. కృష్ణా జిల్లాలోని కెయిర్న్‌లలో మొరటు కుండలు, ఎముక వస్తువులు మాత్రమే ఉన్నాయనే అంతకుముందు నివేదికను సూయెల్ ఉదహరించారు.10 కానీ అక్కడి సమాధుల్లో ఇనుప పనిముట్లు, మెరుగు పెట్టిన కుండలు ఉన్నాయని జిల్లా మాన్యువల్ చెప్పింది.1 భద్రాచలం దగ్గరి సమాధుల్లో ఇంకా ఆయుధాలు దొరకలేదు.14 ఇవి రాసిన కాలంలో జాగ్రత్తగా చేసిన తవ్వకాలు ఎంత తక్కువో ఈ పరస్పర విరుద్ధ ప్రకటనలు చూపిస్తాయి.10114

పాత వివరణలు

ఈ కాలపు రచయితలు సమాధులకు అనేక వివరణలు ఇచ్చారు. వాటిలో ఏదీ క్రమబద్ధమైన తవ్వకం మీద ఆధారపడలేదు.3 వాటిని ఇక్కడ ఆధారాలుగా కాకుండా పరిశోధన చరిత్రలో భాగంగా చెబుతున్నాం:

  • సమాధులు యూరప్‌లోని “స్కైథో-డ్రూయిడికల్” బారోల (శ్మశాన దిబ్బలు) అంత పాతవి అనే బిషప్ కాల్డ్‌వెల్ సూచనను కృష్ణా మాన్యువల్ ఉదహరించింది.1 కానీ వాటిలో దొరికిన ఇనుప పనిముట్లు తర్వాతి కాలాన్ని సూచిస్తాయని అది పేర్కొంది.1 రాతి వలయాలు బౌద్ధ స్తూపానికి (అవశేషాలపై కట్టిన దిబ్బ) “మొరటు ప్రారంభాలు” అనే సూయెల్ ఆలోచనను కూడా అది నివేదించింది.18
  • కంభం తాలూకా డోల్మెన్‌లను అక్కడ నివసించారని భావించిన ఒక జైన సమాజంతో కర్నూలు మాన్యువల్ ముడిపెట్టింది.12 పోతురాజుటూరు దగ్గరి రాళ్ల గుట్టలను కొందరు గ్రామస్తులు “జైనుల సమాధులు” అని పిలిచారు.12
  • 1916 హైదరాబాద్ నివేదిక మౌలాలీలో దొరికిన గంటను “కెల్టో-స్కైథియన్” ప్రజలు పాతిపెట్టిన గంటలతో పోల్చింది. కుండలపై ఉన్న గుర్తులను తొలి భారతీయ అక్షరాలతో పోల్చింది.17
  • 1907 గోదావరి గెజిటీర్ భద్రాచలం సమాధుల చుట్టూ అస్థిపంజరాలు ఉన్న స్థితిని పరిశీలించింది. దీని ఆధారంగా సమాధులతో పాటు నరబలి కూడా జరిగిందని అది సూచించింది.14
  • 1908, 1909 సామ్రాజ్య గెజిటీర్లు కట్టినవారిని ఒక “ద్రావిడ జాతి”కి చెందినవారిగా పేర్కొన్నాయి.219 అవి ఆ కాలపు జాతి వర్గీకరణలను వాడాయి.

1915 కడప గెజిటీర్ మరింత జాగ్రత్తగా ఉంది. జిల్లాలోని రాతి పెట్టెలను ఎప్పుడూ సర్వే చేయలేదని, శాస్త్రీయంగా పరిశీలించలేదని అది పేర్కొంది.3 అందుకే వాటిలోని వస్తువులు, వాటి కాలం ఇంకా ఊహలే.3

చరిత్రపూర్వం నుండి చరిత్రకు

బృహత్‌శిలల యుగం సరిగ్గా ఎప్పుడు ముగిసిందో ఇంకా స్పష్టంగా తెలియదు. ఎ. హెచ్. లాంగ్‌హర్స్ట్ (A. H. Longhurst) నాగార్జునకొండలోని బౌద్ధ స్థలాన్ని తవ్వారు.20 అక్కడ ఒక చిన్న గుట్టపై బరువైన రాతి బండలను కప్పుతూ సుమారు 20 అడుగుల వెడల్పు ఉన్న బండరాళ్ల వలయాన్ని ఆయన కనుగొన్నారు.20 అందులో మనుషుల అవశేషాలు ఏవీ దొరకనప్పటికీ, అది బౌద్ధ కాలానికి ముందరి సమాధి అని ఆయన నిర్ణయించారు.20

లిఖిత చరిత్ర క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమవుతుంది. మౌర్య చక్రవర్తి అశోకుని శాసనాలను కర్నూలు జిల్లాలోని ఎర్రగుడి వద్ద బండరాళ్లపై చెక్కారు.21 డి. సి. సర్కార్ ప్రకారం, అశోకుడు సుమారు క్రీ.పూ. 272–232 మధ్య పాలించాడు.21

భట్టిప్రోలు స్తూపం నుండి వచ్చిన ధాతు పేటికలపై బ్రాహ్మీ లిపి యొక్క ఒక స్థానిక రూపం ఉంది.22 జి. బూలర్ (G. Bühler) వాటిని సుమారు క్రీ.పూ. 200 కంటే తర్వాతివి కావని నిర్ణయించారు.22 దక్షిణాదిలో లిపికి మరింత సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉందని ఈ స్థానిక రూపం చూపిస్తుందని ఆయన వాదించారు.22 ఈ రికార్డులే తెలుగు దేశానికి మొదటి లిఖిత ఆధారాలు. వాటి గురించి తర్వాతి యుగంలో ఉంది.2122

Footnotes

  1. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14

  2. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (1908), pp. 14–15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  3. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  4. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District (1886), p. 8 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (1908), p. 330 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (1908), p. 474 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 7 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (1882), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  9. Archaeological Department, H.E.H. the Nizam’s Dominions, Annual Report 1915–16 (1917), p. 7 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  10. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (1882), pp. 42–43 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (1882), p. 43 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District (1886), p. 192 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  13. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (1908), p. 492 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 259 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  15. Archaeological Department, H.E.H. the Nizam’s Dominions, Annual Report 1915–16 (1917), pp. 6–7 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  16. Archaeological Department, H.E.H. the Nizam’s Dominions, Annual Report 1915–16 (1917), p. 8 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  17. Archaeological Department, H.E.H. the Nizam’s Dominions, Annual Report 1915–16 (1917), p. 9 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  18. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. A. H. Longhurst, The Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 7 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  21. D. C. Sircar, “Erragudi Edicts of Asoka”, Epigraphia Indica XXXII (1959), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  22. G. Bühler, “The Bhattiprolu Inscriptions”, Epigraphia Indica II (1894), p. 325 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

ముఖ్య ఘట్టాలు

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (11)
  1. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 2-3. [Public domain]
  2. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1882, pp. 1, 42-43, 45. [Public domain]
  3. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1886, pp. 8, 192. [Public domain]
  4. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1915, pp. 25. [Public domain]
  5. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 259. [Public domain]
  6. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1908, pp. 14-15, 330, 407, 474, 492. [Public domain]
  7. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 7, 10. [Public domain]
  8. Archaeological Department, H.E.H. the Nizam's Dominions, Annual Report of the Archaeological Department of His Highness the Nizam's Dominions, 1915-16 (opens in a new tab), H.E.H. the Nizam's Government, 1917, pp. 6-9. [Public domain]
  9. A. H. Longhurst, The Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda, Madras Presidency (Memoirs of the Archaeological Survey of India No. 54) (opens in a new tab), Manager of Publications, Delhi, 1938, pp. 7. [Public domain in India]
  10. Jas. Burgess (ed.), Epigraphia Indica, Vol. II (1894) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1894, pp. 325. [Public domain]
  11. D. C. Sircar and B. Ch. Chhabra (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXII (1957–58) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1959, pp. 1, 3. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: