స్టడీ గైడ్‌లు
చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు
క్రీ.పూ. 300 కి ముందు
ఈ గైడ్ ఈ సైట్‌లోని పేజీలను ఒక క్రమంలో చూపిస్తుంది. ప్రతి విషయం, దాని ఆధారాలతో సహా, లింకు ఇచ్చిన పేజీలలో ఉంది.
క్లుప్తంగా
తొలి శాసనాలకు ఎంతో ముందే తెలుగు దేశంలోని నదీ లోయల్లో, రాతి కొండలపై మనుషులు జీవించారు. వాళ్లు రెండు రకాల ఆనవాళ్లు వదిలి వెళ్లారు. ఒకటి రాతి పనిముట్లు, రెండోది పెద్ద రాళ్లతో కట్టిన బృహత్‌శిలా సమాధులు. 1860ల నుంచి 1930ల వరకు వీటిని నమోదు చేసిన సర్వేయర్లు, తవ్వకందారుల నివేదికల ఆధారంగా యుగం పేజీ ఈ కథ చెబుతుంది. ఆ రోజుల్లో వీటి కాలాన్ని తేల్చే మార్గం లేదు. క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో ఎర్రగుడిలోని అశోకుని శాసనాలు, భట్టిప్రోలు ధాతు పేటికలతో లిఖిత చరిత్ర మొదలవుతుంది.
యుగం పూర్తి పేజీ చదవండి: చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు →
ముఖ్యమైన తేదీలు
ప్రతి తేదీకి, అది ఏ పేజీ నుంచి తీసుకున్నదో ఆ పేజీకి లింకు ఉంది. పేజీలో "సుమారు", "లేదా" అని ఉన్నచోట అలాగే ఉంచాం.
| ఎప్పుడు | ఏం జరిగింది |
|---|---|
| క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం | లిఖిత చరిత్ర మొదలవుతుంది. కర్నూలు జిల్లా ఎర్రగుడిలో బండరాళ్లపై అశోకుని శాసనాలు చెక్కారు. చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు |
| సుమారు క్రీ.పూ. 272–232 | డి. సి. సర్కార్ లెక్క ప్రకారం అశోకుని పాలనా కాలం. చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు |
| సుమారు క్రీ.పూ. 200 నాటికే | భట్టిప్రోలు స్తూపంలో దొరికిన, అక్షరాలు చెక్కిన ధాతు పేటికలకు జి. బూలర్ ఇచ్చిన కాలం. చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు |
| 1868 | కర్నూలు జిల్లాలోని మంత్రాలమ్మ కనుమలో, భూగర్భ సర్వే శాఖ అధికారి ఒకరు గట్టి రాతిలో ఇరుక్కున్న చెక్కిన రాతి పనిముట్టును బయటికి తీశారు. చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు |
| 1882 | రాబర్ట్ సూయెల్ మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ ప్రాచీన అవశేషాల జాబితా తయారుచేసి, రాతి సమాధులను డోల్మెన్‌లు, క్రోమ్లెక్‌లు, మెన్హిర్‌లు, రాతి వలయాలు, కెయిర్న్‌లుగా విభజించారు. చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు |
| 1883 | రాతి పనిముట్లే జిల్లాలో మనుషుల తొలి ఆనవాలు అని కృష్ణా జిల్లా మాన్యువల్ చెప్పింది. చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు |
| 1886 | మార్కాపురం, కంభం తాలూకాల్లోని డోల్మెన్‌లను కర్నూలు జిల్లా మాన్యువల్ జాబితాలో చేర్చింది. చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు |
| 1907 | భద్రాచలం నుంచి నదికి ఎగువన ఉన్న అనేక రాతి కట్టడాలను గోదావరి గెజిటీర్ వర్ణించింది. చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు |
| 1908 | అప్పటికి తెలిసినదాన్ని మద్రాసు గెజిటీర్ క్లుప్తంగా చెప్పింది. మొదట మొరటు రాతి ఆయుధాలు, తర్వాత మెరుగైన పనిముట్లు, కెయిర్న్‌లు, డోల్మెన్‌లు వచ్చాయి. చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు |
| 1909 | పెద్ద నదీ లోయల నల్లరేగడి నేలలో పాత రాతి యుగం, కొత్త రాతి యుగం పనిముట్లు దొరికాయని హైదరాబాద్ రాష్ట్ర గెజిటీర్ పేర్కొంది. చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు |
| 1915 | జిల్లాలోని రాతి పెట్టె సమాధులను ఎప్పుడూ శాస్త్రీయంగా పరిశీలించలేదని కడప గెజిటీర్ హెచ్చరించింది. చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు |
| 1916 ఫిబ్రవరి | హైదరాబాద్ దగ్గరి మౌలాలీలో ఉత్తరం వైపు ఉన్న కెయిర్న్ సమాధుల గుంపును హైదరాబాద్ పురావస్తు శాఖ తవ్వింది. చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు |
| 1916 జూన్ | అదే అధికారి రాయగిరికి వెళ్లి, అక్కడి కెయిర్న్‌ల నుంచి తీసిన కుండలపై గుంపులుగా గీసిన గుర్తులను గమనించారు. చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు |
ప్రధాన అంశాలు
యుగం పేజీ నుంచి: చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు
- తొలి శాసనాలకు ఎంతో ముందే తెలుగు దేశంలోని నదీ లోయల్లో, రాతి కొండలపై మనుషులు నివసించారు. వారి జీవితం గురించి తెలిపే ప్రధాన ఆధారాలు రెండు: రాతి పనిముట్లు, పెద్ద రాళ్లతో నిర్మించిన బృహత్‌శిలా సమాధులు.
- ఇక్కడ ఉపయోగించిన ఆధారాలన్నీ 1860ల నుంచి 1930ల మధ్య రాసినవి. అప్పట్లో ఈ అవశేషాల కాలాన్ని నిర్ధారించే మార్గం లేదు. చాలా తక్కువ స్థలాల్లోనే శాస్త్రీయ పరిశీలన జరిగిందని రచయితలే పేర్కొన్నారు.
- రాబర్ట్ బ్రూస్ ఫుట్ గుండ్లకమ్మ నది వెంబడి రాతి గొడ్డళ్లు, ఈటె మొనలను సేకరించారు. పెద్ద నదీ లోయల నల్లరేగడి నేలలో పాత రాతి యుగం, కొత్త రాతి యుగం పనిముట్లు దొరికాయని 1909 హైదరాబాద్ గెజిటీర్ పేర్కొంది.
- సూయెల్ రాతి సమాధులను డోల్మెన్‌లు, క్రోమ్లెక్‌లు, మెన్హిర్‌లు, రాతి వలయాలు, కెయిర్న్‌లుగా వర్గీకరించారు. తెలుగు దేశంలో వీటన్నిటినీ రాక్షస గుండ్లు, అంటే రాక్షసుల బండలు, అని పిలిచేవారని ఆయన రాశారు.
- 1916లో హైదరాబాద్ పురావస్తు శాఖ మౌలాలీలో కెయిర్న్ సమాధులను తవ్వింది. ఎరుపు, నలుపు రంగుల కుండలు, ఇనుప కత్తులు, బాకులు, చిన్న గొడ్డళ్లు, గొడ్డళ్లు బయటపడ్డాయి. ఆ సమాధి స్థలాన్ని అనేక శతాబ్దాల పాటు వాడినట్లు తవ్వకాల్లో నిర్ధారించారు.
- క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో ఎర్రగుడిలోని అశోకుని శాసనాలు, భట్టిప్రోలు ధాతు పేటికలతో లిఖిత చరిత్ర మొదలవుతుంది. భట్టిప్రోలు పేటికలు సుమారు క్రీ.పూ. 200 కంటే తర్వాతివి కావని బూలర్ నిర్ధారించారు.
ఈ కాలానికి చెందిన ఇతర పేజీల నుంచి
- ఎర్రగుడి కర్నూలు జిల్లా పత్తికొండ తాలూకాలో, గుత్తికి సుమారు ఎనిమిది మైళ్లు వాయవ్యంగా ఉంది. గ్రామానికి పడమరన ఏనుకొండపై ఉన్న ఆరు పెద్ద బండలపై మౌర్య చక్రవర్తి అశోకుడి శాసనాలు చెక్కారు. ఎర్రగుడి
- లిపి బ్రాహ్మీ, భాష ప్రాకృతం. చిన్న శిలాశాసనాల్లో కొన్ని పంక్తులు కుడి నుండి ఎడమకు సాగుతాయి. చెక్కినవాడు వాయవ్య భారతదేశం నుండి వచ్చాడని సర్కార్ సూచించారు. రెండు సమూహాలు వేర్వేరు సమయాల్లో విడిగా ఎర్రగుడికి చేరాయని ఆయన తేల్చారు. ఎర్రగుడి అశోక శాసనాలు
- అశోకుడు క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో మగధ మౌర్య వంశంలో మూడవ చక్రవర్తి. కర్నూలు జిల్లాలోని ఎర్రగుడి, రాజుల మందగిరిలలోని ఆయన శాసనాల ప్రతులు ఈ ప్రాంతంలో దొరికిన తొలి లిఖిత రికార్డులలో ఉన్నాయి. అశోకుడు
- లిపి బ్రాహ్మీ యొక్క అసాధారణ రూపం. దానిలోని కొన్ని అక్షరాలు అశోకుని శాసనాల అక్షరాల్లా లేవు. అక్షరాల ఆధారంగా బూలర్ ఆ పాఠాలు సా.శ.పూ. 200 కంటే తర్వాతివి కావని, కొంచెం ముందువి కావచ్చని చెప్పారు. భారతదేశంలో రాత మౌర్యుల కంటే పాతదని వాదించడానికి ఆయన వాటిని వాడారు. భట్టిప్రోలు శాసనాలు
- 1870లలో సామగ్రి కోసం దిబ్బను తవ్వేశారు. దాని ఇటుకలు రోడ్ల నిర్మాణానికి, పాలరాతి పలకలు కృష్ణా కాలువపై ఒక తూముకు వెళ్లాయి. తర్వాత సూయెల్ అది 'పూర్తిగా ధ్వంసమైనట్లు' చూశారు. భట్టిప్రోలు స్తూపం
- తెలుగు దేశపు ప్రాచీన, మధ్యయుగ చరిత్రకు శాసనాలే వెన్నెముక. వాటిలో ఎక్కువ భాగం అనుకోకుండా దొరికాయి. ఎర్రగుడి శాసనాలను 1928లో ఖనిజాల కోసం వెతుకుతున్న ఒక భూగర్భ శాస్త్రవేత్త గమనించారు. శాసనాలు, ఆధారాలు
ముఖ్యమైన పదాలు
- మెగాలిత్ (megalith)
- పెద్ద రాయి
- పేలియోలిథిక్ (Palaeolithic)
- పాత రాతి యుగం
- నియోలిథిక్ (Neolithic)
- కొత్త రాతి యుగం
- కెయిర్న్ (cairn)
- సమాధి మీద మట్టి, విడి రాళ్లు పోసి ఏర్పరచిన దిబ్బ
- క్రోమ్లెక్ (cromlech)
- రాతి శవపేటిక చుట్టూ ఉన్న రాతి వలయం
- డోల్మెన్ (dolmen)
- నేల ఉపరితలంపై కట్టిన రాతి పెట్టె
- కిస్ట్‌వేన్ (kistvaen)
- సమాధిలోని రాతి పెట్టె
- రాక్షస గుండ్లు (Rakshasa gundlu)
- రాక్షసుల బండలు; రాతి సమాధులకు తెలుగు పేరు
- బారోలు (barrows)
- శ్మశాన దిబ్బలు
- స్తూపం (stupa)
- ధాతువుల దిబ్బ
- ప్రాకృతం (Prakrit)
- సంస్కృతానికి సంబంధించిన వ్యవహార భాషల్లో ఒకటి
తెలుసుకోవలసిన వ్యక్తులు, ప్రదేశాలు, కట్టడాలు, శాసనాలు
వ్యక్తులు
ప్రదేశాలు
కట్టడాలు
శాసనాలు
అంశాలు
జిల్లాలు
పటాలు, కాలరేఖ
పూర్తి చార్టు కోసం పక్కకు జరపండి; వివరాల కోసం ఏదైనా పట్టీని తాకండి.
ప్రతి పట్టీ ఒక ప్రాంతాన్ని పాలించిన శక్తి; కాలం ఎడమ నుంచి కుడికి. గీతల అంచు = సుమారు తేదీలు. వివరాల కోసం పట్టీని ఎంచుకోండి.
జాబితాగా చూపించు
మౌర్యులు, శాతవాహనులు క్రీ.పూ. 300 – క్రీ.శ. 225
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు
మౌర్యులు
పేజీ తెరవండి- తెలంగాణ: సుమారు క్రీ.పూ. 272 – క్రీ.పూ. 185 (సుమారు 87 సంవత్సరాలు)
IG Hyderabad says Asoka's dominions covered a considerable part of the eastern tracts of the Nizam's State; no Telangana edict cited. Asoka 272-231 BCE in IG Hyderabad, 268-226 BCE in Sewell
- రాయలసీమ: సుమారు క్రీ.పూ. 268 – క్రీ.పూ. 185 (సుమారు 83 సంవత్సరాలు)
Asokan edicts at Erragudi and Rajula-Mandagiri, Pattikonda taluk, Kurnool; Bindusara (296-268 BCE) is believed to have extended rule south
- కోస్తా ఆంధ్ర: సుమారు క్రీ.పూ. 260 – క్రీ.పూ. 185 (సుమారు 75 సంవత్సరాలు)
Asoka's Kalinga war (260 BCE in the Godavari gazetteer, 256 BCE in Sewell) and a Mauryan-script record at Amaravati; empire ended 185/184 BCE
పాలకులు
శాసనాలు
ఆధారాలు (5)
చరిత్రకారులు ఏకీభవించని విషయాలు
ఈ ప్రశ్నలకు ఇంకా తుది జవాబు లేదు. ప్రతి వాక్యం, రెండు వైపుల వాదనలను ఆధారాలతో చూపే పేజీ భాగానికి లింకు అవుతుంది. వ్యాస రూప జవాబులకు ఇవి బాగా ఉపయోగపడతాయి.
- అశోకుని తేదీలను కూడా పండితులు లెక్కగట్టారు. ఆయన పట్టాభిషేకాన్ని క్రీ.పూ. 269 లేదా 264లో, మరణాన్ని క్రీ.పూ. 237 నుంచి 226 మధ్య ఎక్కడో పెడతారు. మౌర్యులు
- 13వ శిలాశాసనం ఆంధ్రుల పేరు చెబుతుంది. కానీ వాళ్లు అశోకుని సామ్రాజ్యం లోపల ఉన్నారా, ఆయన అదుపులో ఉన్నారా, కొంత స్వతంత్రంగా ఉన్నారా, ఓడిపోయారా అనే విషయంలో పండితులు వేర్వేరుగా చదివారు. మౌర్యులు
- అశోకుడు చెప్పిన ఆంధ్రులు తూర్పు తీరపు తెలుగు ప్రజలే అని హుల్ష్ భావించారు. సూయెల్ మాత్రం వాళ్లను వింధ్య కొండల దగ్గర ఉంచారు. తొలి గ్రంథాలలో ఆంధ్రులు
సాధన
ఉపాధ్యాయులకు
పాఠ ప్రణాళిక
1వ పీరియడ్: రాతి పనిముట్లు, రాతి సమాధులు (40 నిమిషాలు)
యుగం పేజీ ప్రారంభాన్ని, మొదటి మూడు భాగాలను కలిసి చదవండి (20 నిమిషాలు). పేజీలోని జాబితా చూసి కెయిర్న్, క్రోమ్లెక్, డోల్మెన్, కిస్ట్‌వేన్ అనే నాలుగు రకాల సమాధులను బోర్డు మీద గీయండి. మీ జిల్లాలో గానీ దగ్గర్లో గానీ ఏ రకాలు కనిపించాయో విద్యార్థులను అడగండి.
2వ పీరియడ్: మౌలాలీ తవ్వకం, తొలి అక్షరాలు (40 నిమిషాలు)
1916 నాటి మౌలాలీ తవ్వకం గురించి చదివి, అక్కడ దొరికిన వస్తువులను బోర్డు మీద రాయండి. తర్వాత పాత వివరణల భాగం చదివి, పేజీ వాటిని ఆవిష్కరణలుగా కాకుండా అభిప్రాయాలుగా ఎందుకు చెబుతుందో చర్చించండి. లిఖిత చరిత్రను మొదలుపెట్టిన రెండు ఆధారాలతో పాఠం ముగించండి.
చదవండి: చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు → ఎర్రగుడి → భట్టిప్రోలు శాసనాలు
కార్యకలాపాలు
- పట పని: ఈ పటాల్లో ఎర్రగుడి, భట్టిప్రోలులను వెతకండి. తర్వాత యుగం పేజీ చూసి, రాతి సమాధులు కనిపించిన జిల్లాల జాబితా రాసి, వాటిని ఖాళీ పటంపై గుర్తించండి. దక్షిణాన అశోకుని సామ్రాజ్యం, శాసనాలు · అశోక శాసనాలు, తొలి బౌద్ధ క్షేత్రాలు
- బొమ్మను చదవండి: కడప జిల్లాలోని రాతి పెట్టె సమాధుల ఈ 1915 ఫోటోను, దాని శీర్షికను చూడండి. నాలుగు నిలువు బండలు, అడుగు బండ, మూత బండ ఉండే కిస్ట్‌వేన్ గురించి యుగం పేజీ చెప్పిన వర్ణనతో మీరు చూసినదాన్ని పోల్చండి. "Kistvaens" (stone cist burials, Cuddapah district) (Brackenbury 1915, PDF p. 40)
- ఈ గైడ్‌లోని ముఖ్యమైన తేదీలతో ఒక కాలరేఖ గీయండి. ఏ తేదీలు గతంలోని మనుషుల గురించి చెబుతాయో, ఏవి వాళ్లను అధ్యయనం చేసినవారి గురించి చెబుతాయో గుర్తించండి.
- చిన్న చర్చ: 1916 హైదరాబాద్ నివేదిక కుండలపై గుర్తులను తొలి భారతీయ అక్షరాలతో పోల్చింది. ఆ గుర్తులను అక్షరాలు అనడానికి అది సరిపోతుందా? పాత వివరణల గురించి యుగం పేజీ చేసిన హెచ్చరికను వాడండి. చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు
- నివేదికలను పోల్చండి: సమాధుల్లో ఇనుము గురించి సూయెల్ ఉదహరించిన నివేదిక ఏం చెప్పింది, కృష్ణా జిల్లా మాన్యువల్ ఏం చెప్పింది? అప్పట్లో జాగ్రత్తగా చేసిన తవ్వకాలు ఎంత తక్కువో ఇలాంటి మాటలు చూపిస్తాయని యుగం పేజీ ఎందుకు అంటుందో వివరించండి. చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు
చర్చకు ప్రశ్నలు
ప్రతి ప్రశ్నకు జవాబు, దాని పక్కన లింకు ఇచ్చిన పేజీలో దొరుకుతుంది.
- తెలుగు దేశపు తొలి మనుషులు వదిలి వెళ్లిన రెండు రకాల ఆధారాలు ఏవి? (జవాబు ఇక్కడ: చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు)
- కృష్ణా జిల్లా రాతి పనిముట్లు అచ్చం యూరప్ పనిముట్ల లాగా ఉన్నా, అవి చాలా తర్వాతివి కావచ్చని జిల్లా మాన్యువల్ ఎందుకు భావించింది? (జవాబు ఇక్కడ: చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు)
- సూయెల్ ప్రకారం తెలుగు దేశంలో ప్రజలు రాతి సమాధులను ఏమని పిలిచేవారు? (జవాబు ఇక్కడ: చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు)
- 1916లో మౌలాలీ రాతి పెట్టెల లోపల, చుట్టూ ఏమేమి దొరికాయి? (జవాబు ఇక్కడ: చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు)
- సమాధుల గురించిన పాత వివరణలను యుగం పేజీ ఆధారాలుగా కాకుండా అభిప్రాయాలుగా ఎందుకు చెబుతుంది? (జవాబు ఇక్కడ: చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు)
- తెలుగు దేశపు లిఖిత చరిత్రను మొదలుపెట్టిన రెండు ఆధారాలు ఏవి? (జవాబు ఇక్కడ: చరిత్రపూర్వ యుగం, బృహత్‌శిలా సంస్కృతులు)
- ఎర్రగుడి శాసనాలను ఎవరు, ఎప్పుడు కనుగొన్నారు? (జవాబు ఇక్కడ: ఎర్రగుడి)