కుసుమాదిత్యుని కుక్కునూరు తామ్రశాసనం

కుక్కునూరు రేకులు ముదిగొండ చాళుక్యుల మిగిలి ఉన్న ఏకైక తామ్ర దానపత్రం.¹ ఆ కుటుంబపు తెలిసిన చివరి తరాల రికార్డు కూడా అవే.¹

వర్ణన

ఆ రేకులు పాత ఖమ్మం జిల్లాలోని కుక్కునూరు నుండి వచ్చాయి. హైదరాబాద్‌లోని పురావస్తు, మ్యూజియంల సంచాలకుడు వాటిని సంపాదించారు.²³ 1971-72 Annual Report on Indian Epigraphy (భారత శాసన వార్షిక నివేదిక) ఒక ముద్రణ, ఛాయాచిత్రం నుండి వాటిని గుర్తించింది.²³ భ. లక్ష్మీనారాయణ Epigraphia Andhrica (ఎపిగ్రాఫియా ఆంధ్రికా) II (1974) లో వాటిని సంపాదకత్వం వహించారు.²³

ఒక్కొక్కటి 20 × 10 సెంటీమీటర్ల ఐదు రేకులు 12 సెంటీమీటర్ల వ్యాసం ఉన్న ఉంగరంపై ఉన్నాయి.³ ముద్ర ఒక వరాహం, మకర తోరణం (మకరాల చివర్లు ఉన్న తోరణం), జంట చామరాలు, ఖాళీ సింహాసనం, గొడుగు, చంద్రవంక, శంఖాన్ని చూపిస్తుంది.³ మొదటి రేకు మొదటి వైపు, చివరి రేకు చివరి వైపు ఖాళీగా ఉన్నాయి.³ 66 పంక్తులు ఒక్కో రేకుపై ఏడు నుండి పది వరకు ఉన్నాయి.³

భాష

ప్రారంభంలో, చివర్లో సంస్కృత శ్లోకాలు తప్ప, రికార్డు తెలుగు గద్యంలో ఉంది.³ అది రచయిత బయ్యన, చెక్కినవాడు బేతాచారి పేర్లు చెబుతుంది. దానిలోని అనేక తప్పులకు లక్ష్మీనారాయణ ఇద్దరినీ నిందించారు.³ ప్రఘట్టంబు, బల్లి తొంగడ్లు వంటి తెలుగు పదాల వైపు ఆయన దృష్టి సారింపజేశారు.³ మహాప్రాణ గుర్తు లేకపోవడం వంటి వర్ణక్రమ లక్షణాలను కూడా ఆయన చూపించారు.³

పూర్తిగా తెలుగు గద్యంలో రాసిన తొలి తామ్ర దానపత్రం ఈ రికార్డే అని ఆయన పిలిచారు.¹ ఆయన అక్షరాలను సుమారు 13వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి చెందినవిగా చెప్పారు.³ ప్రభుత్వ శాసన నిపుణుని నివేదిక వాటిని సుమారు 11వ శతాబ్దంలో ఉంచింది.²

విషయం

ఒక సంస్కృత శ్లోకం కుటుంబ మూలాన్ని విష్ణువు నుండి బ్రహ్మ, అత్రి, చంద్రుని ద్వారా చూపిస్తుంది.¹ తర్వాత తెలుగు భాగం కుటుంబ వంశాన్ని ఇస్తుంది:¹

• యాభై తొమ్మిది మంది రాజుల తర్వాత, కొరవిపుర ప్రభువు కరియ-గొనగ అధికారంలోకి వచ్చాడు¹
• అతని సోదరుడు నిజ్జయరాజు కుమారుడు కుసుమాయుధుడు¹
• తర్వాత బేత, ముత్త్-ఆనెగల్ల అని పిలిచే రెండవ కుసుమాయుధుడు, బొట్టు-బేత వచ్చారు¹
• తన రాణి మహాదేవి ద్వారా బొట్టు-బేత కుమారులు కుసుమాదిత్యుడు, నాగతి¹

ప్రవాసం

కుసుమాదిత్యుని పాలనలో మొదటి సంవత్సరంలో ఒక విపత్తు వచ్చింది.¹ అతని మంత్రులు రెవెన్యూ కార్యాలయ అధిపతి ఇందపరాజు, అతని తమ్ముడు రేమరాజు.¹ వారు ఖజానాను, రాజును విదేశాలకు తీసుకెళ్లారు. అక్కడ వారు పన్నెండు సంవత్సరాలు అడవుల్లో నివసించారు. తర్వాత విసురు-నాడును తిరిగి పొందడానికి అతనికి సహాయం చేశారు.¹

కుసుమాదిత్యుడు వారిని మహామండలేశ్వరులుగా (గొప్ప సామంత ప్రభువులుగా) చేసి, ఆ హోదా చిహ్నాలను వారికి ఇచ్చాడు.¹ తూర్పున, ఉత్తరాన గోదావరి సరిహద్దుగా ఉన్న విసురు-నాడులోని క్రిచ్చక గ్రామాన్ని అతను వారికి అగ్రహారంగా (దాన గ్రామంగా) ఇచ్చాడు.¹ ఆ సోదరులు కౌండిన్య గోత్రానికి (వంశానికి) చెందిన బ్రాహ్మణుడు అయితన పెర్గ్గడ కుమారులు.¹ క్రిచ్చక బహుశా కుక్కునూరే అని లక్ష్మీనారాయణ భావించారు.⁴

వివరణ

లక్ష్మీనారాయణ విసురు-నాడును కుటుంబపు స్వదేశంగా, బహుశా కొరవి భూభాగమే అని చదివారు.⁵⁴ ఎరువ నాయకుడు భీముడు జయించిన విసరి-నాడుతో ఆయన దానిని ముడిపెట్టారు.⁵⁴ ఆయన దానిని గోదావరి, కిన్నెరసాని సంగమం దగ్గర, పాల్వంచ ప్రాంతంలో ఉంచారు.⁵⁴ కుటుంబం తాము సామంతులుగా ఉన్న తూర్పు చాళుక్యుల సంస్థలను స్వీకరించిందనడానికి శ్రీకరణాధిప (రెవెన్యూ కార్యాలయ అధిపతి) పదవిని ఆయన సాక్ష్యంగా చూశారు.⁴

ఆధారాలు ఎక్కడ విభేదిస్తాయి

కుసుమాదిత్యుని తరిమివేసిన శత్రువు పేరును గానీ, అతను ఎక్కడికి పారిపోయాడో గానీ రేకులు చెప్పవు.⁵ కాకతీయుల దాడి తర్వాత ప్రవాసం వచ్చిందని పి. వి. పరబ్రహ్మ శాస్త్రి భావించారు.⁶⁷ ఆయన రేకులను 12వ శతాబ్దపు చివరి సంవత్సరాలకు చెందినవిగా చెప్పారు.⁶⁷

లక్ష్మీనారాయణ వాటి కుటుంబ వంశాన్ని ముందటి మొగలిచెరువుల దానపత్రపు వంశంతో కలిపారు.⁸ ఆయన ఇద్దరు నిజ్జయరాజులను, కుసుమాయుధులను ఒకే వ్యక్తులుగా భావించారు.⁸ ఆ సంబంధం పేర్లపై మాత్రమే ఆధారపడి ఉందని పరబ్రహ్మ శాస్త్రి గుర్తించారు.⁶

Footnotes

1. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 353, reprinting Lakshminarayana (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵

2. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 351, summarising Indian Archaeology 1971-72, p. 52, and the Annual Report on Indian Epigraphy for 1971-72, p. 20. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

3. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 352, reprinting Bh. Lakshminarayana, “Kukkunuru Plates of Kusumadya”, Epigraphia Andhrica II (1974), pp. 39–49. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹²

4. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 356, reprinting Lakshminarayana (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

5. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 355, reprinting Lakshminarayana (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

6. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 53. ↩ ↩² ↩³

7. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 57. ↩ ↩²

8. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 354, reprinting Lakshminarayana (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²