మొదటి జయసింహుని పెదవేగి తామ్ర శాసనం

కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడి కొడుకు, వారసుడు మొదటి జయసింహుడి ఈ దానపత్రం ఏలూరు (అప్పుడు ఎల్లోర్) దగ్గర తూర్పు చాళుక్యుల పాత రాజధాని పెద్ద-వేగి (వేంగి (పెదవేగి)) దగ్గర దొరికింది. 1918లో దాన్ని మొదట వర్ణించిన శాసన నివేదిక ఈ రాజు శాసనాలను “చాలా అరుదైనవి” అని పిలిచింది.¹²

కనుగొనడం, వర్ణన

1928లో వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) దానపత్రాన్ని సంపాదకత్వం వహించారు. అనేక సంవత్సరాల ముందు తన బంధువు ఒకరు ఆ రేకులను తన దృష్టికి తెచ్చారని ఆయన రాశారు. అవి “ఎల్లోర్ పరిసరాలలో పెద్ద-వేగి దగ్గర కొన్ని తవ్వకాల సమయంలో నేల ఉపరితలానికి రెండు మూడు అడుగుల లోతులో” దొరికాయని ఆయనకు చెప్పారు. 1917–18 నాటి మద్రాసు శాసన నివేదికలో వాటిని అనుబంధం A నం. 11గా నమోదు చేశారు.¹ ఆ నివేదిక పుట 130లో శాసనాన్ని సమీక్షించింది.¹

సుమారు 7¾ అంగుళాల పొడవు, 2¼ అంగుళాల వెడల్పు గల మూడు రేకులు ఉన్నాయి.³ మొదటి వైపు ఖాళీగా ఉంది, చివరిదానిపై ఒకే పంక్తి ఉంది.³ అవి సుమారు 3½ అంగుళాల అడ్డం గల ఉంగరానికి వేలాడుతున్నాయి.³ ఉంగరానికి ఉబ్బెత్తుగా శ్రీ-సర్వసిద్ధి అనే బిరుదు ఉన్న, బిగించిన గుండ్రని ముద్ర ఉంది.³ చెక్కడం సాధారణంగా స్పష్టంగా ఉంది.³ కానీ రెండవ రేకుపై 16, 17 పంక్తుల చివర్లు, మూడవదానిపై 19, 20 పంక్తుల చివర్లు బాగా చెరిగిపోయాయి.³

రాజు తెలిసిన మరో రెండు దానపత్రాల ముద్రలపై కూడా అదే బిరుదు కనిపిస్తుందని 1917–18 నివేదిక గుర్తించింది.² అవి పెద్ద-మద్దాలి రేకులు, 1917లో నమోదు చేసిన ఒక దానపత్రం.² పెద్ద-మద్దాలి రేకుల ముద్రపై శ్రీ-సర్వసిద్ధి అని ఫ్లీట్ (Fleet) నమోదు చేశారు.⁴

లిపి, భాష

భాష సంస్కృతం.³ అక్షరాలు మొదటి జయసింహుని పులిబుమ్ర (పొలమూరు) తామ్ర శాసనం, నిడుపర్రు రేకుల అక్షరాల లాంటివే అని రంగాచార్య కనుగొన్నారు.³ వర్ణమాలలో గానీ రాత పద్ధతిలో గానీ ప్రత్యేకత ఏదీ ఆయనకు కనిపించలేదు.³ 13, 14 పంక్తులలో ద్రావిడ ఱ కనిపిస్తుంది.³ పకు ముందు శ్వాసకు ప్రత్యేక చిహ్నమైన ఉపధ్మానీయం 18, 25 పంక్తులలో కనిపిస్తుంది.³

విషయం

ఈ శాసనాన్ని ప్రత్యేకంగా నిలిపే అనేక లక్షణాలను 1917–18 నివేదిక ఎత్తి చూపింది:²

• ప్రార్థనతో, ఇక్కడ సూర్య దేవుడు సవితకు, మొదలయ్యే ఆ కుటుంబపు ఏకైక దానపత్రం ఇదే.²
• దాని వంశావళి “చాళుక్యులను ఉన్నత స్థితికి తెచ్చినవాడు”గా వర్ణించిన కీర్తివర్మతో మొదలవుతుంది.²
• అది కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడిని “తూర్పు చాళుక్య పేర్లలో సాధారణంగా కనిపించని వర్మ అనే బిరుదును వాడి” విష్ణువర్మ అని పేర్కొంటుంది.²

రంగాచార్య సారాంశం దాతను “కీర్త్తివర్మ చిన్న కొడుకు విష్ణువర్మ కొడుకు”, సర్వసిద్ధి అనే బిరుదు గల జయసింహ-వల్లభ-మహారాజుగా వర్ణిస్తుంది.⁵ రాజు కొంబరు గ్రామ నివాసులతో మాట్లాడతాడు.⁵ కొంబరు కంఠేయువాటి జిల్లాలో, వియెంతూరుకు ఒక గవ్యూతి (దూర కొలత) దక్షిణాన ఉండేది.⁵

రాజు ఆ గ్రామాన్ని పన్ను లేని అగ్రహారం (బ్రాహ్మణ గ్రామం)గా చేస్తాడు.⁵ గార్గ్య గోత్రానికి (వంశానికి), తైత్తిరీయ శాఖకు చెందిన, విద్వాంసుడు, అతిథి సత్కారం చేసే పండితుడు, కుక్కనూరుకు చెందిన సోమశర్మకు ఆయన దాన్ని ఇస్తాడు.³⁵ కార్తిక పౌర్ణమి రోజు, విషువత్తు (విషువదినం) రోజున దానం చేశారు.³⁵ అమలుదారు (ఆజ్ఞప్తి) రాజు “ప్రియమైన గురువు” నరసింహబర్మ.⁵

సంచిక దానగ్రహీత తండ్రికి రెండు వేర్వేరు పేర్లు ఇస్తుంది.³⁵ రంగాచార్య పీఠికలో ఆయన శివశర్మ, సారాంశంలో స్వామిశర్మ.³⁵

ప్రదేశాలు

శాసన నివేదిక అప్పటికే స్థల నామాలను చర్చించింది కాబట్టి రంగాచార్య వాటిని చర్చించలేదు.³ నివేదిక జిల్లా పేరును కంఠేరువాటి అని చదివింది.² అదే రాజు మరో దానపత్రంలోని గండేరువాటి జిల్లా ఇదే అని అది భావించింది.² ఆ పేరు తర్వాత కండేరువాటి, కండ్రవాటిగా వికృతమైంది.²

వియెంతుజును వెలంతూరుకు వికృత రూపంగా, బహుశా గుంటూరు జిల్లా రేపల్లె తాలూకాలోని వెల్లటూరుగా నివేదిక భావించింది.² అది కొంబరును అదే తాలూకాలోని కోమలి గ్రామంగా గుర్తించింది.²

దానగ్రహీత స్వస్థలం కుక్కనూరు నిజాం రాజ్యంలోని ఆ పేరు గల చోటు కావచ్చని నివేదిక సూచించింది.² తర్వాతి పశ్చిమ చాళుక్య శాసనాలలో ఆ చోటు తరచుగా పేర్కొనబడుతుంది.² అలా అయితే, దానపత్రం చేసినప్పుడు అది తూర్పు చాళుక్య దేశంలో ఉండి ఉండవచ్చని నివేదిక భావించింది.²

తేదీ

సారాంశం పాలనా సంవత్సరాన్ని ఇవ్వదు, రోజును మాత్రమే ఇస్తుంది: కార్తిక పౌర్ణమి.⁵ రంగాచార్య మొదటి జయసింహుడి పాలనను 632 జూలై తర్వాత ఏదో ఒక సమయం నుంచి సుమారు 663 ఫిబ్రవరి లేదా మార్చి వరకు ఉంచారు.⁶⁷

సంచిక

వి. రంగాచార్య, “The Pedda-Vegi Plates of the Eastern Chalukya King Jayasimha I”, Epigraphia Indica (శాసనాల పత్రిక) XIX (1927–28), నం. 43, పుటలు 258–261, పాఠం, సారాంశంతో.¹ సారాంశం: Annual Report on Epigraphy (శాసన వార్షిక నివేదిక), 1917–18, భాగం II, పేరా 3.²

Footnotes

1. V. Rangacharya, “The Pedda-Vegi Plates of the Eastern Chalukya King Jayasimha I”, Epigraphia Indica XIX (1927–28), p. 258 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

2. Annual Report on Epigraphy, Southern Circle, for 1917–18 (G.O. No. 1172, Home (Education), 6 September 1918), Part II, para. 3, p. 130 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶

3. Rangacharya, “Pedda-Vegi Plates” (1928), p. 259 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶

4. J. F. Fleet, “Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. CXLIV”, Indian Antiquary XIII (1884), p. 137 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

5. Rangacharya, “Pedda-Vegi Plates” (1928), p. 261, abstract of contents (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

6. V. Rangacharya, “The Pulibumra Plates of the Eastern Chalukya King Jayasimha I”, Epigraphia Indica XIX (1927–28), p. 255 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

7. Rangacharya, “Pulibumra Plates” (1928), p. 256 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩