మొదటి జయసింహుని నిడుపర్రు తామ్ర శాసనం

ఇది కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడి కొడుకు, వారసుడు, తూర్పు చాళుక్యుల రెండవ రాజు మొదటి జయసింహుడి దానపత్రం.¹ దానం చేసిన రోజు, కార్తిక పౌర్ణమి, తప్ప దానికి తేదీ లేదు.¹ జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) జయసింహుడి పాలనను 633 నుంచి 663 వరకు ముప్పై సంవత్సరాలుగా నిర్ణయించారు.²

కనుగొనడం, వర్ణన

మద్రాసు ప్రాచ్య రాతప్రతుల గ్రంథాలయానికి చెందిన ఎం. రామకృష్ణకవి (M. Ramakrishnakavi) 1916–17లో పరిశీలన కోసం ఆ రేకులను పంపారు.³⁴ ఆ సంవత్సరపు శాసన నివేదికలో అనుబంధం A నం. 7గా వాటిని నమోదు చేశారు.³⁴ అవి ఎక్కడ దొరికాయో నివేదిక చెప్పదు.³⁴ హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి (H. Krishna Sastri) తనకు పంపిన సిరా ముద్రల నుంచి 1926లో ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) వాటిని సంపాదకత్వం వహించారు.⁴

మూడు దీర్ఘచతురస్ర రేకులు ఉన్నాయి. రెండవదానిపై రెండు వైపులా రాత ఉంది.⁴ వాటి అంచులు “చాలా కొంచెం మాత్రమే ఎత్తుగా” ఉన్నాయి.⁴ అవి 2 అంగుళాల ఎత్తు. మొదటి రెండు 7 అంగుళాల వెడల్పు.⁴ కుడి వైపు కోసిన మూడవది కొంచెం తక్కువ వెడల్పు.⁴

ఉంగరం చివర్లు శ్రీ-సర్వ్వసిద్ధి అనే అక్షరాలు, పైన చంద్రవంక, కింద తొమ్మిది రేకుల తామర ఉన్న ఒక గుండ్రని ముద్రలో బిగించి ఉన్నాయి.⁴ రేకులు, ఉంగరం, ముద్ర కలిపి 70 తులాల బరువు.⁴ రాత బాగానే నిలిచి ఉంది, కానీ మూడవ రేకుపై మొదటి ఐదు పంక్తుల చివర్లలో రెండు మూడు అక్షరాలు పోయాయి.⁴

లిపి, భాష

వర్ణమాల ఇతర తొలి తూర్పు చాళుక్య దానపత్రాల వర్ణమాలను పోలి ఉందని హుల్ష్ కనుగొన్నారు.⁴ గండేరు, వన్నేరు, నిడుపర్రు అనే తెలుగు స్థల నామాలలో తెలుగు అక్షరంతో రాసిన రు అనే అక్షరాన్ని ఆయన గుర్తించారు.⁴ 19వ పంక్తి వరకు పాఠం సంస్కృత వచనంలో ఉంది. తర్వాత చివరి రేకుపై నాలుగు సంస్కృత శ్లోకాలు ఉన్నాయి.⁴ సంధి (మాటల మధ్య ధ్వనులను కలిపే) నియమాలను తరచుగా పట్టించుకోలేదు.⁴

విషయం

ఆదేశాన్ని ఆసనపురం నుంచి జారీ చేశారు.⁴¹ అది రాజును చాళుక్య వంశానికి చెందిన జయసింహ-వల్లభ-మహారాజు అని పేర్కొంటుంది.⁴¹ ఆయన మకరధ్వజుడు అనే మరో పేరు గల విష్ణువర్ధన-మహారాజు ప్రియ పుత్రుడు, కీర్తివర్మ ప్రియ మనవడు.⁴¹

మొదటి విష్ణువర్ధనుడు అందంలో మన్మథుడిని మించిపోయాడని పాఠం చెప్పడం నుంచి, మకరధ్వజుడు, అంటే మన్మథుడు, అనే బిరుదును హుల్ష్ వివరించారు.⁴¹ తర్వాత నాల్గవ విష్ణువర్ధనుడికి కూడా అదే బిరుదు ఉండేదని 1917 నాటి శాసన నివేదిక ఎత్తి చూపింది.³

రాజు గండేరువాటి జిల్లాలోని నిడుబరు గ్రామ రైతులను సంబోధిస్తాడు.¹ ఆ గ్రామం “వ్యాఘ్ర నదికి ఉత్తరాన, వన్నేరు నది ఒడ్డున” ఉండేది.¹ అది “గండేరు రాజ నివాసానికి (రాజధాని) తూర్పు వైపున రెండు గవ్యూతుల (దూరంలో)” ఉండేది.¹

హారిత గోత్రానికి (వంశానికి), తైత్తిరీయ శాఖకు చెందిన కటిశర్మకు ఆ గ్రామాన్ని ఇచ్చానని ఆయన వారికి తెలియజేస్తాడు.¹ కార్తిక పౌర్ణమి రోజున ఆయన ఆ దానం చేశాడు.¹ కటిశర్మ శివరుద్రశర్మ కొడుకు, మందశర్మ మనవడు.¹ దానగ్రహీత పేరును బహుశా కోటిశర్మ అని చదవాలని హుల్ష్ సూచించారు.⁴

తాత ఆసనపురం పట్టణంలో నివసించాడు, దాని విద్యాలయం (ఘటిక)లో సభ్యుడు.¹ ఆయన రెండు వేదాలను వాటి పద, క్రమ, అనుక్రమ పఠనాలతో అధ్యయనం చేశాడని చెబుతారు.¹ తండ్రి అగ్నిష్టోమ యాగాలు చేశాడు.¹ దానగ్రహీత స్వయంగా రెండు వేదాలు, యజ్ఞ విద్య, ఉపనిషత్తులు, మంత్రాల అర్థం, ఇతిహాసం, పురాణాలు, ధర్మశాస్త్రం అధ్యయనం చేశాడు.¹

అమలుదారు (ఆజ్ఞప్తి) “రాజనీతి, వేదాంగాలు, అన్ని కళలు తెలిసిన” వ్యక్తి.¹⁵ ఒక విరుగులో ఆయన పేరు పోయింది.¹⁵ అది సర్వజనాశ్రయ కావచ్చని, ఆయన బహుశా ఒక బ్రాహ్మణ మంత్రి అని హుల్ష్ భావించారు.¹⁵ శాసనం “వ్యాసుడు గానం చేసిన” మూడు శ్లోకాలతో ముగుస్తుంది.¹⁵

ప్రదేశాలు

1917 నాటి శాసన నిపుణుడు గండేరువాటిని తర్వాతి దానపత్రాలలోని కండెరువాడి జిల్లాగా భావించారు. గుంటూరు తాలూకాలోని ఆధునిక కంతేరు గ్రామం పేరు మీద దానికి ఆ పేరు వచ్చింది.³ దానం చేసిన గ్రామాన్ని ఆయన అదే తాలూకాలోని నిడమర్రుగా గుర్తించారు. అది కంతేరుకు తూర్పున “నిజంగానే సుమారు 2 గవ్యూతుల” దూరంలో ఉంది.³

హుల్ష్ రెండు గుర్తింపులనూ అంగీకరించి, గండేరును మొదటి జయసింహుడి నివాసంగా చేశారు.⁶ కంతేరు గుంటూరుకు కొన్ని మైళ్లు ఈశాన్యంగా, విజయవాడ (అప్పుడు బెజవాడ) వెళ్లే రోడ్డుపై ఉందని రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) ఆయనకు చెప్పారు.⁶ నిడమర్రు దానికి కొన్ని మైళ్లు ఉత్తర-ఈశాన్యంగా ఉందని కూడా ఆయనకు చెప్పారు.⁶ వ్యాఘ్ర, వన్నేరు నదులను గానీ, ఆసనపురం పట్టణాన్ని గానీ ఇద్దరూ గుర్తించలేకపోయారు.⁶

గోదావరి జిల్లాలోని తణుకు, భీమవరం తాలూకాలలో కంతేరు, నిడమర్రు అనే మరో జత గ్రామాలు ఉన్నాయి.⁶ గుంటూరులోని కంతేరు “చాలా ఎక్కువ ముఖ్యమైన చోటు” కాబట్టి సూయెల్ గుంటూరు గుర్తింపుతో ఏకీభవించారు.⁶ గోదావరి జత “ఒకదానికొకటి చాలా దగ్గరగా లేవు” అని కూడా ఆయన గుర్తించారు.⁶

గమనించదగిన విషయాలు

1917 నివేదిక హుల్ష్ వన్నేరు అని చదివిన నది పేరును మన్నేరు అని చదివింది.³⁶ తేదీ విషయంలో ఈ దానపత్రం ముఖ్యమైనదని కూడా అది అంచనా వేసింది.²³ కృష్ణా (అప్పుడు కిస్ట్నా) జిల్లాలోని పెద్ద-మద్దాలి నుంచి వచ్చిన మొదటి జయసింహుడి ఒకే ఒక దానపత్రం ఫ్లీట్‌కు తెలుసు.²³ దాని ప్రామాణికత గురించి ఆయన “పూర్తిగా సంతృప్తి చెందలేదు”.²³

1917 నివేదిక నిడుపర్రు దానపత్రాన్ని “అనుమానానికి అతీతమైనది” అని, ఆ రాజు దొరికిన రెండవ శాసనం అని పిలిచింది.²³ దాని ముద్రపై ఉన్న సర్వసిద్ధి అనే బిరుదు పెద్ద-మద్దాలి రేకుల ముద్రపై కూడా ఉందని అది గుర్తించింది.²³ పెద్ద-మద్దాలి దానపత్రం నుంచి, ఫ్లీట్ జాబితా ఆ బిరుదును “తన భుజబలంతో అన్ని (రకాల) విజయాలను సాధించినవాడు” అని వివరిస్తుంది.² అదే రాజు మొదటి జయసింహుని పులిబుమ్ర (పొలమూరు) తామ్ర శాసనం, మొదటి జయసింహుని పెదవేగి తామ్ర శాసనం పేజీలు కూడా చూడండి.

అనేక తొలి దానపత్రాలలో ఆసనపురం కనిపిస్తుంది. రెండవ విష్ణువర్ధనుడి ఒక దానపత్రపు దానగ్రహీత తాత కూడా అక్కడే నివసించాడని హుల్ష్ గుర్తించారు.⁴

1960లో ఎం. సోమశేఖర శర్మ (M. Somasekhara Sarma) మొదటి జయసింహుడి మరో మూడు దానపత్రాలను సంపాదకత్వం వహించారు.⁷ వాటిలో రెండింటిని ఆసనపురం నుంచి జారీ చేశారని, పులిబుమ్ర దానపత్రపు దానగ్రహీత కూడా అక్కడికి మారాడని ఆయన గమనించారు.⁷ నిడుపర్రు దానగ్రహీత తాత దాని ఘటికకు చెందినవాడు.⁷ కాబట్టి ఆసనపురాన్ని గుర్తించలేకపోయినా, తొలి తూర్పు చాళుక్య కాలంలో అది విద్య, సంస్కృతులకు కేంద్రం అని సోమశేఖర శర్మ నిర్ధారించారు.⁷ మొదటి జయసింహుని గుడివాడ తామ్ర శాసనాలు (మూడు) పేజీ చూడండి.

Footnotes

1. Hultzsch, “Niduparu Grant of Jayasimha I” (1926), p. 57, text and abstract of contents (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰

2. J. F. Fleet, “The Chronology of the Eastern Chalukya Kings”, Indian Antiquary XX (1891), p. 97 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

3. Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1916–17 (G.O. No. 1035, Home (Education), 10 August 1917), Part II, para. 19, p. 115 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹²

4. E. Hultzsch, “Niduparu Grant of Jayasimha I”, Epigraphia Indica XVIII (1925–26), p. 55 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰ ↩²¹

5. Hultzsch, “Niduparu Grant of Jayasimha I” (1926), p. 58 and note 1 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

6. Hultzsch, “Niduparu Grant of Jayasimha I” (1926), p. 56 and note 2 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

7. M. Somasekhara Sarma, “Three Grants of Chalukya Jayasimha I”, Epigraphia Indica XXXI (1955–56, publ. 1960), p. 134 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴