పెదకోమటి వేముని ఫిరంగిపురం స్తంభ శాసనం (1410)

స్తంభం

శాసనం “వీరభద్రస్వామి ఆలయం ముందు నాటిన ఒక రాతి స్తంభం మూడు వైపులా చెక్కి ఉంది”.¹ ఆలయం “గుంటూరు జిల్లా సత్తెనపల్లి తాలూకాలోని ఫిరంగిపురం గ్రామంలో” ఉంది.¹ 1897 ఏప్రిల్‌లో జె. రామయ్య (J. Ramayya) దాన్ని మొదట నకలు తీశారు.¹ 1912లో ఒక ఎస్టాంపేజీ (సిరా నకలు) నుంచి ఆయన దాన్ని సంపాదకత్వం వహించారు.¹ దాని అక్షరాలు “లోతుగా చెక్కారు, శాసనం అద్భుతమైన స్థితిలో నిలిచి ఉంది”.¹

అక్షరాలు కాటయ వేముడి తొట్టరముడి రేకుల అక్షరాలను పోలి ఉన్నాయి.¹² కానీ ఇక్కడ మహాప్రాణ అక్షరాలను కింద ఒక గీతతో గుర్తించారు.¹² తెలుగు పద్యాలు అర్ధానుస్వారం (ఒక అనునాసిక చిహ్నం) కోసం పూర్తి సున్నాను వాడతాయి. రామయ్య ఈ లక్షణాన్ని విపులంగా చర్చించారు.¹²

విషయం

శాసనం మొత్తం పద్యంలో ఉంది, కొంత సంస్కృతంలో, కొంత తెలుగులో.² దాని శ్లోకాలలో రెండు కోమటి వేముడికి ఆపాదించే శృంగారదీపికలో కూడా కనిపిస్తాయి.² దాని పదమూడవ శ్లోకాన్ని చిన్న మార్పులతో వేముని మద్రాసు మ్యూజియం తామ్రశాసనం (1345) నుంచి తీసుకున్నారు.²

అది విష్ణువు వరాహావతారం, సూర్యచంద్రులు, వినాయకుడి స్తుతితో మొదలవుతుంది.² తర్వాత అది రాజు వేముడిని “ఒక విధంగా ఏడవ చక్రవర్తి, విష్ణువు పదకొండవ అవతారం” అని పొగుడుతుంది.² వేముడు పాతాళగంగ నుంచి శ్రీశైలం శిఖరం వరకు మెట్ల వరుస కట్టించాడు.²

వేముడి అన్న మాచకు ముగ్గురు కొడుకులు, రెడ్డివోత, కోమటీంద్రుడు, నాగ.² “పెద[్ద]-కోమటి దానాలలో కర్ణుడంత గొప్పవాడైన వేముడు అనే కొడుకును కన్నాడు” అని శాసనం చెబుతుంది.² ఈ రాజు రాణి సూరమాంబ సంతాన-పయోనిధి అనే చెరువును అంకితం చేసింది.² శక 1331 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి), విరోధి సంవత్సరం, ఫాల్గుణ బహుళ విదియ రోజు ఆమె అలా చేసింది.²

మూడు తెలుగు పద్యాలు చెరువును వర్ణిస్తాయి.³ దాని నీరు “గంగ, యమున, ఇతర అన్ని పవిత్ర నదుల నీటి అంత పవిత్రం చేసేది”.³ సూరమాంబ ధాన్యవతి (ధరణికోట)కి చెందిన రాజు గన్న కూతురు అని పద్యాలు చెబుతాయి.³

తేదీ, రచయిత

ఎల్. డి. స్వామికన్ను పిళ్లై (L. D. Swamikannu Pillai) రామయ్య కోసం తేదీని 1410 ఫిబ్రవరిగా లెక్కించారు.³ ఈ “పవిత్ర ధర్మశాసనాన్ని శ్రీనాథుడు రచించాడు” అని చివరి సంస్కృత శ్లోకం చెబుతుంది.² (ధర్మశాసనం అంటే దాన శాసనం.) శ్రీనాథుడు రాజు విద్యాధికారి (విద్యా అధికారి).²

“ఈ శాసనాన్ని, తర్వాతి రెండు శాసనాలను గొప్ప తెలుగు కవి శ్రీనాథుడు రచించాడు అనే వాస్తవం వల్ల వాటికి ప్రత్యేక ఆసక్తి ఉంది” అని రామయ్య రాశారు.³

చెరువు, అమీనాబాద్ శాసనం

సుమారు రెండు మైళ్ల దూరంలోని అమీనాబాద్‌లో ఒక చిన్న కొండపై 1415 నాటి ఒక తెలుగు పద్య శాసనం ఉంది.⁴⁵ దాన్ని కూడా శ్రీనాథుడే రచించాడు.⁴⁵ తన తల్లి సూరాంబ తవ్వించిన ఒక చెరువుకు నీరు ఇవ్వడానికి వేముడి కొడుకు రాచ వేముడు ఒక కాలువ తవ్వించాడని అది నమోదు చేస్తుంది.⁴⁵ ఈ శాసనంలోని ఆ చెరువు పేరును రామయ్య సంతాన-సాగరం అని ఇస్తారు.⁴ రంగాచార్య జాబితా దాని పేరును సంతాన-వారిధి అని ఇస్తుంది.⁵ రెండు శాసనాలు సుమారు రెండు మైళ్ల దూరంలో ఉన్నాయని గమనించి, అవి “నిస్సందేహంగా ఒకే చెరువును సూచిస్తాయి” అని రామయ్య నిర్ధారించారు.⁴

కొండవీడు చివరి రాజు రాచ వేముడు పెదకోమటి వేముడి కొడుకు, సోదరుడు కాదు అని చూపించడానికి రామయ్య రెండు శాసనాలను కలిపి ఉపయోగించారు.⁴⁵ పెదకోమటి వేమారెడ్డి, శ్రీనాథుడు, ఫిరంగిపురం పేజీలు చూడండి.

Footnotes

1. J. Ramayya, Three Inscriptions of the Reddis of Kondavidu, Epigraphia Indica XI (1911–12), p. 313 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

2. Ramayya, Three Inscriptions of the Reddis of Kondavidu (1911–12), p. 314 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵

3. Ramayya, Three Inscriptions of the Reddis of Kondavidu (1911–12), p. 315 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

4. J. Ramayya, Madras Museum Plates of Vema, A.D. 1345, Epigraphia Indica VIII (1905–06), p. 13 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

5. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. II (1919), p. 835, Guntur No. 766 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵