ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు

ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు 1911లో మద్రాసులో ఏర్పడిన తెలుగు సాహిత్య సంస్థ.¹ పాత తెలుగు గ్రంథాలను సేకరించడం, అచ్చువేయడం, అధ్యయనం చేయడం దాని పని. తెలుగు రచనలో గ్రాంథిక శైలికి అది అండగా నిలిచింది.²³ ముద్రణ, తెలుగు పుస్తకాలు, తెలుగు భాష, సాహిత్యం పేజీల్లోని కథలో ఇది భాగం.

స్థాపన, 1911

పరిషత్తు ఎలా మొదలైందో ఆంధ్ర చారిత్రక పరిశోధక సంఘం ప్రచురించిన జయంతి రామయ్య పంతులు జీవిత చిత్రం (1936–37) చెబుతుంది.¹ 1911లో మద్రాసుకు బదిలీ అయిన కొద్దికాలానికే ఆయనకు తెలుగు సాహిత్యానికి ఒక సంస్థ ఉండాలనే ఆలోచన వచ్చింది. ఎంతోమంది తెలుగువారిని ఆయన ఆ ఆలోచనకు సిద్ధం చేశారు.¹ పిఠాపురం మహారాజు, ఆయన దివాను మొక్కపాటి సుబ్బరాయుడు దీనిపై గట్టి ఆసక్తి చూపారు.¹

పరిషత్తు 1911 ఏప్రిల్‌లో మద్రాసులో ఏర్పడింది.¹ పిఠాపురం, వెంకటగిరి మహారాజులు దాని స్థాపకులు.¹ తర్వాత బొబ్బిలి మహారాజు కూడా వారితో చేరారు.¹ మొదటి నుంచీ రామయ్య పంతులే దాని కార్యనిర్వాహక సంఘానికి అధ్యక్షుడు.¹ పిఠాపురం మహారాజు పోషణలో రామయ్య పంతులు దీన్ని ప్రారంభించారని 1944లో పి. టి. రాజు రాశారు.²

వాడుక తెలుగుకు వ్యతిరేకంగా

తెలుగు భాషపై తీవ్రమైన వివాదం నడుస్తున్న కాలంలో పరిషత్తు పుట్టింది. గిడుగు రామమూర్తి, ఆయన మిత్రులు పుస్తకాలు, పరీక్షలు వాడుక భాషలో ఉండాలని కోరారు.³ వాడుక శైలిలోని ఒక పుస్తకాన్ని బడి పాఠ్యపుస్తకంగా పెట్టగా పెద్ద గొడవ జరిగిందని కె. సీతారామయ్య రాశారు.³ వాడుక తెలుగు ఉద్యమాన్ని ఎదిరించడానికే సంప్రదాయ పండితులు పరిషత్తును స్థాపించారు. కొంతకాలం వారే గెలిచినట్లు కనిపించింది.³

ప్రభుత్వ పరీక్షల్లో వాడుక తెలుగును వాడటానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన పోరాటంలో రామయ్య పంతులు ముందుండి నడిచారని, చివరికి ఆయన పక్షమే గెలిచిందని ఆయన జీవిత చిత్రం చెబుతుంది.¹ పరిషత్తు పత్రిక సాహిత్య సంస్కరణలో “జాగ్రత్తగా ముందుకు సాగడానికి” నిలబడిందని 1928లో చెంచయ్య, భుజంగరావు రాశారు.⁴

పాత గ్రంథాల సేకరణ, ముద్రణ

పరిషత్తు దేశమంతటా పాత రాతప్రతుల కోసం వెతికింది. కృష్ణా జిల్లా జొన్నలగడ్డలోని వాసిరెడ్డి వారి ఇంట్లో శ్రీనాథుడి శివరాత్రి మాహాత్మ్యము కావ్యానికి తెలిసిన ఒకే ఒక ప్రతిని అది కనుగొంది.⁵ అప్పటివరకు ఆ కావ్యాన్ని ఎవరూ చూడలేదు, దాని గురించి వినలేదు.⁵ దక్షిణాంధ్ర సాహిత్య శాఖకు చెందిన “ఎన్నో వందల సంపుటాలను” వెలికితీసిన ఘనత పరిషత్తుదేనని 1928లో చెంచయ్య, భుజంగరావు అన్నారు.⁶ ఆ శాఖ గురించి తెలుగు సాహిత్యం పేజీలో ఉంది.

పరిషత్తు విలువైన పాత గ్రంథాలెన్నిటినో అచ్చువేసి ప్రచురించిందని రాజు చెబుతారు.² వాటిలో కొన్నిటికి రామయ్య పంతులు సంపాదకత్వం వహించారు.⁷ తెలుగు ఛందస్సుపై పాత గ్రంథం కవిజనాశ్రయము, కృష్ణదేవరాయల పాలన గురించిన రాయవాచకము వాటిలో ఉన్నాయి.⁷ శాసనాల్లోని తెలుగు పద్యాల సంకలనం శాసనపద్యమంజరిని కూడా ఆయన సంపాదకత్వంలో ప్రచురించారు.⁷

పత్రిక, నిఘంటువు

పరిషత్తుకు పరిషత్పత్రిక అనే సొంత పత్రిక ఉండేది.² శాసనాలు, సాహిత్యంపై రామయ్య పంతులు రాసిన ఎన్నో వ్యాసాలు అందులోనే అచ్చయ్యాయి.⁸⁷

దాని అతిపెద్ద పని సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు.⁷ ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఇంగ్లీష్ డిక్షనరీ పద్ధతిలో దాన్ని తలపెట్టారు.⁷ పిఠాపురం మహారాజు రావు వేంకట మహీపతి సూర్యారావు దానికి డబ్బు సమకూర్చారు, రామయ్య పంతులు దాని సంపాదకుడు.⁷⁹ 1936–37 నాటికి అచ్చులతో మొదలయ్యే పదాల మొదటి సంపుటం వెలువడింది.⁷

కాకినాడలో

1940ల నాటికి పరిషత్తు కేంద్రం కాకినాడలో ఉండేది.² 1930లో శివరాత్రి మాహాత్మ్యము రెండో ముద్రణ అక్కడి నుంచే వెలువడింది.⁵ 1979 నాటి తూర్పు గోదావరి జిల్లా గెజిటీర్ కాకినాడ సాంస్కృతిక సంస్థల్లో ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తును 1926 సంవత్సరంతో పేర్కొంటుంది.¹⁰

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

స్థాపన సంవత్సరం. రామయ్య పంతులు జీవిత చిత్రం 1911 ఏప్రిల్, మద్రాసు అని చెబుతుంది.¹ కాకినాడ సంస్థల జాబితాలో పరిషత్తును పేర్కొంటూ తూర్పు గోదావరి గెజిటీర్ 1926 సంవత్సరం ఇస్తుంది.¹⁰

“Jayanti Ramayya Pantulu: Life and Work”, Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. X (1936–37), p. xviii (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰
P. T. Raju, Telugu Literature (1944), p. 85 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵
K. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (1943), p. 87 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴
Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 119 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
“Prathama mudrana pithika” (preface to the first edition), in Srinatha, Sivaratri Mahatmyamu (Sukumara Charitramu), 2nd ed. (Kakinada: Andhra Sahitya Parishat, 1930), p. i (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 110 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
“Jayanti Ramayya Pantulu: Life and Work”, JAHRS X (1936–37), p. xx (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸
“Jayanti Ramayya Pantulu: Life and Work”, JAHRS X (1936–37), p. xix (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩
Raju, Telugu Literature (1944), p. 86 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩
N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: East Godavari (1979), p. 203 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²