హిందూసుందరి · తెలుగు చరిత్ర

హిందూసుందరి స్త్రీల కోసం వచ్చిన తెలుగు పత్రిక.¹² అది 1902 ఏప్రిల్‌లో ఏలూరులో మొదలై అర్ధశతాబ్దానికి పైగా నడిచింది.¹² స్త్రీలే సంపాదకులుగా నడిపిన మొదటి తెలుగు మహిళా పత్రిక ఇదేనని, 2010లో దీనిపై అధ్యయనం చేసిన ఎస్. మహబూబ్ బాషా అంటారు.¹ తెలుగు వార్తాపత్రికలు, పత్రికలు పేజీలోని కథలో ఇది భాగం.

పురుషుడు ప్రారంభించిన, స్త్రీలు నడిపిన పత్రిక

గోదావరి సీమలోని కంతేరుకు చెందిన న్యాయవాది సత్తిరాజు సీతారామయ్య ఈ పత్రికను ప్రారంభించారు.¹³ ఆయన మొదట ఆంధ్రప్రకాశిక విలేకరిగా పనిచేశారు.⁴ ఆయనకు సొంత ముద్రణాలయం, దేశోపకారి అనే సొంత వారపత్రిక ఉండేవి.⁴ మొదట్లో హిందూసుందరిని ఆయనే ఏలూరులో అచ్చువేశారు, దానికి సంపాదకత్వమూ వహించారు.¹ 1905 నుంచి ఆయన స్థిరపడిన కంతేరు నుంచి అది వెలువడింది.¹

మొదటి నుంచీ ఒక స్త్రీని సంపాదకురాలిగా పెట్టాలని ఆయన కోరుకున్నారు.¹ కానీ ఆయన అడిగిన స్త్రీలంతా వెనుకాడారు.¹ మొదటి సంచికకు ఒక్క హిందూ స్త్రీ కూడా వ్యాసం రాయకపోవడంతో, ఆయన మండపాక జొహానమ్మ అనే క్రైస్తవ స్త్రీని అడిగారు.¹ 1903 డిసెంబర్ నుంచి మోసలికంటి రమాబాయమ్మ, వెంపలి శాంతాబాయమ్మ అనే ఇద్దరు స్త్రీలు పత్రికను నడిపారు.¹ 1904లో శాంతాబాయమ్మ మరణించాక, 1908 జనవరిలో పత్రిక ఆగిపోయే వరకు రమాబాయమ్మ ఒక్కరే సంపాదకురాలిగా ఉన్నారు.¹

స్త్రీల ప్రోత్సాహంతో 1909 జూన్‌లో పత్రిక మళ్లీ మొదలైంది.³ రమాబాయమ్మే మళ్లీ సంపాదకురాలయ్యారు.³ 1913 మార్చి నుంచి ఆనాటి ప్రముఖ మహిళా సంఘమైన కాకినాడ విద్యార్థినీ సమాజం పత్రికను నడిపింది.³ పత్రిక కాకినాడకు మారింది.³ దాని ముద్రణాలయానికి సమాజం పేరే పెట్టారు.³

పాఠకులు, రచయిత్రులు

మొదట్లో పత్రిక చందా ఏడాదికి ఒక రూపాయి. 1909 తర్వాత రెండు రూపాయలు.² రెండేళ్లలోనే సుమారు 800 మంది చందాదారులు చేరారు.² కానీ పన్నెండేళ్ల తర్వాత కూడా వారు వెయ్యి లోపే.² పోషకుల విరాళాలతోనే అది నడిచింది.² కోస్తా పట్టణాల్లోనే కాక, బిలాస్‌పూర్, రంగూన్ వంటి దూర ప్రాంతాల్లోనూ దానికి పాఠకులు ఉండేవారు.²⁵

ఈ పత్రిక స్త్రీలను రచయిత్రులుగా మార్చిందన్నదే బాషా చెప్పే ముఖ్య విషయం.⁵ ఒకప్పుడు స్త్రీలు తమ పేరు అచ్చులో వేయడానికి కూడా సంకోచించేవారు.⁵ 1909 నాటికి సుమారు వంద మంది స్త్రీలు దానికి రాశారు.⁵

అది దేనికోసం వాదించింది

దాదాపు ప్రతి సంచికలో వితంతువుల కష్టాలపై వ్యాసాలు ఉండేవి.⁵ వితంతువులకు బలవంతంగా గుండు చేయించడాన్ని రచయిత్రులు ఖండించారు.⁵ రమాబాయమ్మ దానికి వ్యతిరేకంగా సంతకాల సేకరణ మొదలుపెట్టారు.⁵ చాలామంది వితంతు పునర్వివాహం కోసం వాదించారు.⁵⁶ చట్టమే దాన్ని అనుమతించినప్పుడు పాత శాస్త్రాలు ఏమన్నాయని పట్టించుకోనక్కరలేదని ఉప్పులూరి నాగరత్నమ్మ రాశారు.⁶

బాలికల చదువు కోసమూ పత్రిక పోరాడింది.⁶ స్త్రీలు బి.ఎ. వంటి డిగ్రీలు చదవగలరని, చదవాలని 1903 నవంబర్‌లోనే ఉన్నవ లక్ష్మీబాయమ్మ రాశారు.⁶ చదువు పూర్తయ్యేవరకు బాలికలకు పెళ్లి చేయకూడదని, పెళ్లిలో వారి ఇష్టానికి విలువ ఇవ్వాలని 1912లోనే రచయిత్రులు కోరారు.⁷

ఆంధ్ర మహిళా మహాసభల్లో స్త్రీలు చేసిన ప్రసంగాలను, భండారు అచ్చమాంబ వంటి స్త్రీల జీవిత చిత్రాలను అది ప్రచురించింది.⁷ 1903 సెప్టెంబర్–అక్టోబర్ సంచికలో ఆమె ఫోటో వేసింది.⁷

తర్వాతి సంవత్సరాలు

1940లలో పత్రిక క్షీణించింది.⁸ అది సుమారు ఇరవై నాలుగు పేజీలకు తగ్గిపోయింది.⁸ ఇప్పుడు దాని వ్యాసాల్లో ఎక్కువ పురుషులే రాశారు.⁸ 1942 సెప్టెంబర్ సంచికలోని పన్నెండు రచనల్లో ఎనిమిది పురుషులవి.⁸ బాషా పేర్కొన్న చివరి సంపాదకురాలు 1940లలోని బాలాంత్రపు శేషమ్మ.³

ఇతర మహిళా పత్రికలు

స్త్రీల కోసం వచ్చిన మొదటి తెలుగు పత్రిక హిందూసుందరి కాదు. పురుషులు సంపాదకులుగా నడిపిన వీరేశలింగం సతీహితబోధిని (1883), తెలుగు జనానా (1893) పేర్లను బాషా చెబుతారు.⁹¹⁰ 1947 నాటికి స్త్రీలు సంపాదకులుగా ఉన్న తెలుగు పత్రికలు ఇరవై ఒకటి అని ఆయన లెక్కించారు.¹⁰ 1970లలో కూడా కాకినాడ పత్రికల్లో ఒక హిందూసుందరిని తూర్పు గోదావరి గెజిటీర్ పేర్కొంటుంది.¹¹

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

ఈ పేజీకి వాడిన ఆధారాల మధ్య ఎలాంటి భేదమూ కనిపించలేదు.

S. Mahaboob Basha, “Flagging off the Marathon: Print Culture and Women’s Intellectual Movement in Colonial Andhra: Story of the Hindu Sundari, 1902–1947”, Kakatiya Journal of Historical Studies, Vol. V (2010), p. 77 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹
Basha, “Story of the Hindu Sundari”, KJHS V (2010), p. 80 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷
Basha, “Story of the Hindu Sundari”, KJHS V (2010), p. 78 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷
Basha, “Story of the Hindu Sundari”, KJHS V (2010), p. 79 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²
Basha, “Story of the Hindu Sundari”, KJHS V (2010), p. 81 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸
Basha, “Story of the Hindu Sundari”, KJHS V (2010), p. 82 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴
Basha, “Story of the Hindu Sundari”, KJHS V (2010), p. 83 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³
Basha, “Story of the Hindu Sundari”, KJHS V (2010), p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴
S. Mahaboob Basha, “Sculpturing a ‘New Woman’ with Print Culture in Colonial Andhra: A Biography of Telugu Zenana, 1893–1907”, Kakatiya Journal of Historical Studies, Vol. IV (2009), p. 125 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩
Basha, “Telugu Zenana”, KJHS IV (2009), p. 126 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²
N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: East Godavari (1979), p. 233 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩