సత్తిరాజు సీతారామయ్య

సత్తిరాజు సీతారామయ్య గోదావరి సీమకు చెందిన న్యాయవాది, పత్రికా రచయిత.¹² 1902 ఏప్రిల్‌లో ఏలూరులో తెలుగు స్త్రీల కోసం హిందూసుందరి అనే పత్రిక మొదలుపెట్టారు.³ స్త్రీలే సంపాదకులుగా వచ్చిన మొదటి తెలుగు స్త్రీల పత్రిక అదే; అది యాభై ఏళ్లకు పైగా నడిచింది.³⁴ ఆంధ్రదేశంలోని చదువుకున్న స్త్రీలకు రాయడానికి ఒక వేదికను, ఒకరినొకరు కనుక్కోవడానికి ఒక దారిని ఆయన ఇచ్చారు; అందుకే ఆయన ముఖ్యం.²

ఆధారాల గురించి. చరిత్రకారుడు ఎస్. మహబూబ్ బాషా 2009, 2010లో రాసిన రెండు వ్యాసాలే ఈ పేజీకి ఆధారం.⁴³

బాల్యం, చదువు

ఆయన 1864 డిసెంబర్ 11న పుట్టి, 1945 మార్చి 17న చనిపోయారని బాషా రాశారు.¹ సీతారామయ్య పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా తణుకు తాలూకాలోని కంతేరు గ్రామానికి చెందినవారు. కవిటంలో అమ్మమ్మ-తాతల ఇంట్లో పుట్టారు.¹ కంతేరు, మారటేరు, చివరకు రాజమండ్రిలో మెట్రిక్యులేషన్ దాకా చదివారు.¹

తాను చదివిన రాజమండ్రి మిషన్ స్కూల్‌లోనే మొదట ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశారు.¹ కొంతకాలానికే ప్రైవేటు న్యాయవాద వృత్తిలోకి మారి బాగా రాణించారు.¹ కొన్ని ప్రజా పదవుల్లోనూ ఉన్నారు:²

• ఏలూరు మునిసిపాలిటీ కౌన్సిలర్
• తణుకు తాలూకా బోర్డు సభ్యుడు
• గోదావరి జిల్లా బోర్డు, జిల్లా విద్యా బోర్డు సభ్యుడు²

సొంత ముద్రణాలయం

మద్రాసు నుంచి వచ్చే ఆంధ్ర ప్రకాశిక వారపత్రికకు విలేఖరిగా సీతారామయ్య పత్రికారంగంలో అడుగుపెట్టారు.² తర్వాత సొంతంగా ఒక ముద్రణాలయం కొని తన పత్రికలు నడిపారు.² 1893 జనవరి నుంచి హైకోర్టు తీర్పులను తెలుగులో వేసే తెలుగు లా వర్తమాని అనే పక్షపత్రికను ప్రచురించారు.² 1893 ఏప్రిల్ 2 నుంచి దేశోపకారి వారపత్రిక నడిపారు. తపాలా ఖర్చు భరించిన ఎవరికైనా దాన్ని ఉచితంగా పంపేవారు; దానికి 1,200 మందికి పైగా చందాదారులు ఉండేవారు.²

ఆయన పదికి పైగా పుస్తకాలు రాశారు; వాటిలో కొన్ని స్త్రీల కోసమే.² ఆయన స్వీయచరిత్ర స్వీయ చరిత్ర ఆయన చనిపోయాకే అచ్చయింది.² ముప్పై ఏళ్లకు పైగా శ్రమించి ఆరువేలకు పైగా బ్రాహ్మణ కుటుంబాల చరిత్రతో విప్రకుల దర్పణము కూర్చారు. దాన్ని అచ్చు వేయించే స్తోమత లేకపోయిందని, అది ఇప్పటికీ ముద్రణ కాలేదని బాషా చెబుతారు.²

హిందూసుందరి

1902 ఏప్రిల్‌లో హిందూసుందరి ప్రారంభించారు.² మొదట్లో ఆయనే దాన్ని ముద్రించారు, దానికి సంపాదకత్వమూ వహించారు.³ మొదటినుంచీ ఒక స్త్రీయే సంపాదకురాలుగా ఉండాలని ఆయన కోరుకున్నారు; కానీ ఆయన అడిగిన ప్రతి స్త్రీ వెనకడుగు వేసింది.³ మొదటి సంచికకు ఒక్క హిందూ స్త్రీ కూడా వ్యాసం రాయలేదు. దాంతో మండపాక జోహానమ్మ అనే క్రైస్తవ మహిళను అడిగారు; ఆమె ఒప్పుకున్నారు.³

త్వరలోనే చాలామంది స్త్రీలు దానికి రాయడం మొదలుపెట్టారు. 1903 డిసెంబర్ నుంచి మొసలికంటి రామబాయమ్మ, వెంపలి శాంతాబాయమ్మ అనే ఇద్దరు స్త్రీలు దానికి సంపాదకత్వం వహించారు.³ సీతారామయ్య కంతేరులో స్థిరపడటంతో 1905 నుంచి పత్రిక అక్కడి నుంచి వచ్చింది.³ 1908 జనవరిలో అది ఆగిపోయింది.³ రచయిత్రుల ప్రోత్సాహంతో 1909 జూన్‌లో ఆయన దాన్ని మళ్లీ మొదలుపెట్టారు.¹ 1913 మార్చి నుంచి కాకినాడ విద్యార్థినీ సమాజం అనే స్త్రీల సంఘం దాన్ని నడిపింది.¹

రచయిత్రులకు అన్నయ్య

చదువుకున్న స్త్రీల మధ్య వారధిగా నిలవడమే స్త్రీల ఉద్యమానికి సీతారామయ్య చేసిన మేలైన సేవ అని బాషా అభిప్రాయం.² దూర ప్రాంతాల్లో ఉన్న ఒక స్త్రీ చిరునామాను మరో స్త్రీకి ఇచ్చి, ఉత్తరాలు రాసుకుని స్నేహం చేసుకోమని ప్రోత్సహించారు.² ఈ పనిని ఆయన “ఒక ఉద్యమం” అని పిలిచారు; స్త్రీలు దానికి ఆయనకు కృతజ్ఞతలు తెలిపారు.² వారు ఆయనను అన్నయ్య అని పిలిచేవారు.²

చాలామంది స్త్రీలు ఆయన ఇంటికి వచ్చి వెళ్లేవారు. భండారు అచ్చమాంబ 1903 జనవరి 17న వచ్చినప్పుడు, రెండు రోజుల తర్వాత ఆయన ఒక స్త్రీల సభ ఏర్పాటు చేశారు; ఆమె ఉపన్యాసం వినడానికి ఏలూరులోని దాదాపు రెండు వందల మంది స్త్రీలు వచ్చారు.²⁵

అయినా సంఘసంస్కరణ విషయంలో ఆయన కఠిన వైఖరి తీసుకోలేదు. తాను సంస్కర్తల పక్షమూ కాదు, వారి వ్యతిరేకుల పక్షమూ కాదని చెప్పుకున్నారు; తన పత్రికల్లో రెండు వైపుల వాదనలూ వేశారు.⁵ కందుకూరి వీరేశలింగంతో ఆయన సంబంధాలు సాఫీగా లేవు. 1904 ఆగస్టు లేదా సెప్టెంబర్‌లో ఒక అపార్థం తర్వాత ఆయన మళ్లీ వీరేశలింగం ముఖం చూడలేదు.⁵

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

మొదటి సంపాదకులు, ముద్రణ జరిగిన ఊరు. రామబాయమ్మ, శాంతాబాయమ్మ 1903 మధ్యలో సంపాదకులయ్యారని, పత్రిక మొదట కంతేరు నుంచి వచ్చిందని బాషా 2009 వ్యాసంలో రాశారు.⁴ 2010 వ్యాసంలో ఆయన స్త్రీ సంపాదకులు వచ్చింది 1903 డిసెంబర్‌లో అంటారు. అక్కడ పత్రిక మొదట ఏలూరులో ముద్రితమై, 1905లోనే కంతేరుకు మారిందని చెబుతారు.³

Footnotes

1. Basha, “Story of the Hindu Sundari”, KJHS V (2010), p. 78 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

2. Basha, “Story of the Hindu Sundari”, KJHS V (2010), p. 79 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷

3. S. Mahaboob Basha, “Flagging off the Marathon: Print Culture and Women’s Intellectual Movement in Colonial Andhra: Story of the Hindu Sundari, 1902–1947”, Kakatiya Journal of Historical Studies, Vol. V (2010), p. 77 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

4. S. Mahaboob Basha, “Sculpturing a ‘New Woman’ with Print Culture in Colonial Andhra: A Biography of Telugu Zenana, 1893–1907”, Kakatiya Journal of Historical Studies, Vol. IV (2009), p. 135 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

5. Basha, “Story of the Hindu Sundari”, KJHS V (2010), p. 80 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³