ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

పాఠం 6

బ్రాహ్మీ, ప్రాకృతం: అతి పాత రాత

తెలుగు దేశంలో అతి పాత రాత బ్రాహ్మీ లిపిలో ఉంది. అది అశోక చక్రవర్తి లిపి. భాష ప్రాకృతం. ప్రాకృతం అంటే సంస్కృతానికి సంబంధించిన రోజువారీ భాషల సమూహం. ఉదాహరణకు, నాగార్జునకొండలోని బౌద్ధ స్తంభాలపై “ప్రాకృతంలో, బ్రాహ్మీ అక్షరాలలో” శాసనాలు ఉన్నాయి.1 బ్రాహ్మీ ఎలా పనిచేస్తుందో, భట్టిప్రోలు స్థానిక రకం ఎందుకు ప్రత్యేకమో, ఒక చిన్న ప్రాకృత దాన శాసనాన్ని ఎలా చదవాలో ఈ పాఠం చూపిస్తుంది. మొదలుపెట్టడానికి మీకు ఒక డజను అక్షరాలకు మించి అవసరం లేదు.

క్లుప్తంగా బ్రాహ్మీ

బ్రాహ్మీ ఎడమ నుంచి కుడికి రాయబడుతుంది. మరొక పాత భారతీయ లిపి ఖరోష్ఠి “కుడి నుంచి ఎడమకు సాగే రాత” అని బూలర్ గుర్తించారు.2 ఆధునిక తెలుగులాగే బ్రాహ్మీ కూడా అక్షర (syllable) లిపి. ప్రతి హల్లు గుర్తులో a అచ్చు అంతర్గతంగా ఉంటుంది: k గుర్తును ka అని చదువుతారు. హల్లు తర్వాత వేరే అచ్చు రాయాలంటే, హల్లుకు ఒక చిన్న గీత కలుపుతారు. అశోకుని శాసనాలలో e ఒక చిన్న గీత, ai రెండు సమాంతర గీతలు, i ఒక కోణం. ఆ కోణానికి ఇంకొక గీత కలిపితే దీర్ఘ ī అవుతుంది.3

రెండు హల్లులు మధ్యలో అచ్చు లేకుండా కలిసి వచ్చినప్పుడు, బ్రాహ్మీ వాటిని ఒకదానిపై ఒకటి పేరుస్తుంది. అశోకుని గిర్నార్ శాసనంలోనే dv, pt, mh, vy, st వంటి గుంపులతో ఇది జరుగుతుందని బర్నెల్ ఎత్తి చూపారు, “ఇప్పుడు చేస్తున్నట్లే”.4

గిర్నార్‌లోని అశోకుని శిలాశాసనపు పూర్తి అక్షరమాలను ఓఝా మొదటి ఫలకం చూపిస్తుంది.5 పదమూడు సాధారణ అక్షరాల ఆకారాలను, వాటి తర్వాతి రూపాలతో పక్కపక్కనే, శతాబ్దాల పొడవునా తెలుగు-కన్నడ లిపి పాఠంలోని అక్షరాల పట్టికలో మీరు చూడవచ్చు.

Printed table in Ojha's Bharatiya Prachin Lipimala (Plate 1): Brahmi letters of Asoka's Girnar rock edict.
Alphabet table from Asoka's rock edict at Girnar, 3rd century BCE (Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala, 1918, Plate 1) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

బ్రాహ్మిలో రాయండి

తెలుగు బ్రాహ్మి నుంచి పుట్టింది కాబట్టి రెండింటి అక్షరాలు ఒకదానికొకటి సరిపోతాయి. ఒక పదాన్ని తెలుగులో (లేదా కన్నడంలో) టైప్ చేస్తే బ్రాహ్మి అక్షరాల్లో కనిపిస్తుంది.

𑀢𑁂𑀮𑀼𑀕𑀼

ఆధునిక ఫాంట్‌లో (Noto Sans Brahmi, SIL ఓపెన్ ఫాంట్ లైసెన్సు) అశోకుని శైలి అక్షరాలుగా చూపిస్తున్నాం; అసలు శాసనాల్లో ప్రాంతాన్ని, కాలాన్ని బట్టి రూపాలు మారతాయి. బ్రాహ్మిలో ఒకే ఎ, ఒకే ఒ ఉన్నాయి, కాబట్టి తెలుగు హ్రస్వ, దీర్ఘ ఎ/ఒ ఒకేలా కనిపిస్తాయి.

ఎర్రగుడి, రాజుల మందగిరిలలో అశోకుని శాసనాలు

కర్నూలు జిల్లాలోని ఎర్రగుడి, రాజుల మందగిరి లలో అశోకుని శాసనాలు బ్రాహ్మీలో రాయబడ్డాయి. ఎర్రగుడి చదివేవారికి ఒక ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. ఒక బండపై కొన్ని పంక్తులు లేదా పంక్తుల భాగాలు కుడి నుంచి ఎడమకు సాగుతాయి. కొన్ని అక్షరాల గుంపులు తప్పు పంక్తిలో చెక్కబడ్డాయి. కొన్ని మాటలు లేవు. చెక్కినవాడు వాయవ్య ప్రాంతం నుంచి వచ్చాడని, ఖరోష్ఠికి అలవాటు పడ్డాడని డి. సి. సర్కార్ (D. C. Sircar) సూచించారు.6 1929లో డి. ఆర్. సాహ్నీ (D. R. Sahni) మొదట దీనిని వర్ణించినప్పుడు, అది పాక్షికంగా boustrophedon (బూస్ట్రోఫెడాన్) పద్ధతిలో రాయబడిందని అన్నారు. అంటే పంక్తులు ఒకసారి ఎడమ నుంచి కుడికి, ఒకసారి కుడి నుంచి ఎడమకు మార్చి మార్చి సాగుతాయి.7

Close photograph of a dark rock surface, marked F, densely covered with Brahmi letters that have been whitened so that they stand out.
ఎర్రగుడి: బండ Fపై అశోకుని చిన్న శిలా శాసనం (భారత పురావస్తు సర్వే వార్షిక నివేదిక 1928-29, ఫలకం LXII) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

చిట్కా. ఒక బ్రాహ్మీ పంక్తికి అర్థం లేనట్లు అనిపిస్తే, అది వెనుక నుంచి సాగుతుందేమో తనిఖీ చేయండి. ఎర్రగుడిలో కొన్ని పంక్తులు అలాగే ఉన్నాయి.6

భట్టిప్రోలు అక్షరమాల

కృష్ణా డెల్టాలోని భట్టిప్రోలు నుంచి వచ్చిన ధాతు పేటికలపై పది చిన్న శాసనాలు ఉన్నాయి. అవి మరెక్కడా కనిపించని బ్రాహ్మీ రకాన్ని వాడతాయి. వాటిని ప్రచురించిన బూలర్ ఒక విషయం కనుగొన్నారు. వాటి ఇరవై మూడు అక్షరాలు అశోకుని అక్షరమాల దక్షిణాది రూపంతో సరిపోతాయి. కానీ ఐదు అక్షరాలు “పూర్తిగా అసాధారణమైనవి”. మూర్ధన్య ḷ (ళ) కోసం ఒక అదనపు అక్షరం కూడా ఉంది.8 పాత జైన, బౌద్ధ లిపుల జాబితాలలో పేర్కొన్న dravidi (ద్రావిడి) ఈ స్థానిక అక్షరమాలే కావచ్చని ఆయన భావించారు.9

చదివేవారికి రెండు లక్షణాలు చాలా ముఖ్యం:

  • అచ్చులు వేరుగా పనిచేస్తాయి. భట్టిప్రోలు రాతలో ఒంటరి హల్లులో అంతర్గత a ఉండదు. అశోకుని లిపిలో దీర్ఘ ā ను సూచించే గీత ఇక్కడ హ్రస్వ a ను సూచిస్తుంది. దీర్ఘ ā కు ఒక కొత్త గుర్తు ఉంది: ఒక అడ్డగీత, దాని చివర నుంచి వేలాడే ఒక నిలువు గీత. హల్లుల గుంపులు రాయకుండా ఉండటానికి దీనిని కనిపెట్టారని బూలర్ భావించారు.10
  • ఊష్మాలు (స-శబ్దాలు) కలగలిసి ఉంటాయి. చాలా ప్రాకృత శాసనాలలో, భట్టిప్రోలు పాత్రలతో సహా, వేర్వేరు s-శబ్దాల గుర్తులను ఒకదానికి బదులు ఒకటి వాడారని బూలర్ గమనించారు. సంస్కృతం కోసం తయారైన అక్షరమాలను గుమాస్తాలు నేర్చుకోవడమే దీనికి కారణమని ఆయన వివరించారు. సంస్కృతంలో వారి మాటల కంటే ఎక్కువ s-శబ్దాలు ఉండేవి.11

అన్ని భట్టిప్రోలు శాసనాలూ స్థానిక అక్షరమాలనే వాడతాయని కాదు. స్ఫటికంపై ఉన్న శాసనం (సంఖ్య X) సాధారణ బ్రాహ్మీలో ఉంది. కుడి వైపుకు తెరుచుకునే ఒక da మాత్రమే తేడా. కాబట్టి రెండు అక్షరమాలలు పక్కపక్కనే వాడుకలో ఉన్నాయని బూలర్ నిర్ధారించారు.12 అశోకుని బ్రాహ్మీతో సరిపోయే అక్షరాలను బట్టి, ఆయన పేటికల కాలాన్ని సుమారు క్రీ.పూ. 200 గా నిర్ణయించారు.12 ఓఝా ఫలకం 4 భట్టిప్రోలు అక్షరాలను పట్టికగా చూపిస్తుంది.13

Printed table in Ojha's Bharatiya Prachin Lipimala (Plate 4): letters of the Bhattiprolu casket inscriptions, with their Devanagari equivalents above.
Alphabet table from the ten inscriptions of the Bhattiprolu stupa, 2nd century BCE (Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala, 1918, Plate 4) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain
Facsimile of the Brahmi inscription running round the rim of the first casket, with a drawing of the letters scratched on the crystal.
Bhattiprolu casket inscriptions: on the crystal, and on the lower stone of the first casket (Epigraphia Indica II) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకుల ప్రాకృత శాసనాలు

శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకుల కాలంలో అమరావతి, జగ్గయ్యపేట, నాగార్జునకొండలలో బౌద్ధ దానాలను ప్రాకృతంలో నమోదు చేశారు. నాగార్జునకొండ స్తంభాలపై “ప్రాకృతంలో, బ్రాహ్మీ అక్షరాలలో” శాసనాలు ఉన్నాయని జె. ఫిలిప్ వోగెల్ (J. Ph. Vogel) వర్ణించారు.1 లిపి మరింత అలంకారంగా మారింది. ఇక్ష్వాకు రాజు సిరివీర పురిసదత్తుని జగ్గయ్యపేట శాసనాలు, కొన్ని అమరావతి శాసనాలు “ఇంకా ఎక్కువ అలంకారమైన అక్షరమాల” లో రాయబడ్డాయని బూలర్ వర్ణించారు. కొన్ని అక్షరాలకు, i, ī, u అచ్చు గుర్తులకు ఉండే చాలా పొడవైన కింది గీతలే దాని ముఖ్య గుర్తు.14 ఓఝా ఫలకం 12 ఈ అక్షరాలను పట్టికగా చూపిస్తుంది.15

Printed table in Ojha's Bharatiya Prachin Lipimala (Plate 12): ornamental Brahmi letters with long tails from Amaravati and Jaggayyapeta.
Alphabet table from the inscriptions of Amaravati and Jaggayyapeta, 2nd and 3rd centuries CE (Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala, 1918, Plate 12) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

తర్వాతి ఇక్ష్వాకు శాసనాలు సంస్కృతాన్ని వాడటం మొదలుపెడతాయి. నాగార్జునకొండలోని పుష్పభద్రస్వామి స్తంభం రాజు ఎహువుల చాంతమూలుని 16వ పాలనా సంవత్సరం నాటిది. అది ఇక్ష్వాకు శాసనాల సాధారణ బ్రాహ్మీలో ఉంది. దాని భాష ప్రాకృత అక్షరక్రమాలతో కూడిన సంస్కృతం అని దాని సంపాదకులు గుర్తించారు.16

ఆశించవలసిన ప్రాకృత అక్షరక్రమాలు. ప్రాకృతం సంస్కృత శబ్దాలను సులభం చేస్తుంది. సంపాదకులు తరచుగా ప్రాకృతం పక్కన “సరైన” సంస్కృతాన్ని రాస్తారు. ప్రాకృత శాసనాలలో రెండుసార్లు వచ్చే (ద్విత్వ) హల్లును కొన్నిసార్లు దాని ముందు ఒక చుక్కతో మాత్రమే చూపిస్తారని బర్నెల్ గుర్తించారు.4 కోడవలిలో శాతవాహన రాజు పేరు Chamdasati గా కనిపిస్తుంది. ఇది Chandasvati కి ప్రాకృత రూపమని సంపాదకుడు భావించారు. పాలనా సంవత్సరాన్ని vachhare అనే మాటతో పరిచయం చేస్తారు.17

సాధన ఉదాహరణ: అమరావతిలో ఒక స్తంభం

అమరావతి స్తూపపు ఆగ్నేయ భాగంలో జేమ్స్ బర్జెస్ (James Burgess) ఒక చిన్న విరిగిన రాయిని కనుగొన్నారు. దానిపై “మౌర్య రకపు అక్షరాలలో”, అంటే అశోకుని కాలపు బ్రాహ్మీలో, ఒక ముక్క ఉందని ఆయన వర్ణిస్తారు. ఆయన దానిని ఇలా చదివారు:18

… Senagopasa Mudakutalasa thabho …

“సేనాపతి ముడకుటలుని ఒక స్తంభం”

Ink impression of a broken stone strip with one line of early Brahmi letters in white on black.
అమరావతి శాసనం నం. 4, మౌర్య కాలపు అక్షరాలలో "సేనాపతి ముదకుటలుని స్తంభం" (బర్జెస్ 1887, ఫలకం LVI) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

అమరావతి శాసనం సంఖ్య 4, బర్జెస్ ఫలకం LVI నుంచి, 1887లో ప్రచురించినట్లు.19

ఇప్పుడు దానిని ఎడమ నుంచి కుడికి అక్షరం అక్షరంగా చదవండి. మొదటి అక్షరం విరిగిపోయింది. కాబట్టి రెండవ దానితో మొదలుపెట్టండి.

  1. ⊥ అంటే na: ఒక చదునైన అడుగుపై నిలువు గీత.
  2. పైన చిన్న గీతలు ఉన్న ∧ అంటే go: బ్రాహ్మీ ga తలకిందులైన V. రెండు గీతలు o అచ్చును కలుపుతాయి.
  3. ఇక్కడ కొంచెం వంగి ఉన్న ⊔ అంటే pa.
  4. తర్వాతి అక్షరం sa. దానితో మొదటి మాట పూర్తవుతుంది: (Se)nagopasa, “సేనాపతి యొక్క”. ఈ శాసనంలోని రెండు పేర్లూ -sa తో ముగుస్తాయి. బర్జెస్ అనువాదం దానిని “యొక్క” (of) అని ఇస్తుంది.18
  5. Mu, ḍa (అంకె 2 లాంటి కొక్కెపు అక్షరం), ku (u కోసం తోక ఉన్న ఒక క్రాస్ గుర్తు), ta (λ ఆకారంలో), la, sa కలిసి Muḍakutalasa అవుతాయి, “ముడకుటలుని”.
  6. లోపల చుక్క ఉన్న వృత్తం tha. చివరి అక్షరం bho కలిస్తే thabho, “స్తంభం” పూర్తవుతుంది. రాయిలో మిగిలిన భాగం చదవలేనంతగా దెబ్బతింది.

స్తూపం నుంచి వచ్చిన తొలి పేరు-పలకలలో ఒకదాన్ని మీరు ఇప్పుడే చదివారు. ఇంత పాత అక్షరాలను బట్టి, గొప్ప చైత్యం “మొదట బహుశా సుమారు క్రీ.పూ. 200 నాటిది” అని బర్జెస్ భావించారు.18

మీరే ప్రయత్నించండి

శాతవాహన రాజు చంద్రసాతి కోడవలి బండ శాసనం లో ఆరు పంక్తులు ఉన్నాయి. దాని మొదటి మూడు పంక్తుల సంపాదకుని పాఠం ఇది:20

1 Sidham [|*] Rano Vasithi- 2 putasa sami-siri- 3 Chamdasat[i][sa] [ra]ji-vachhare 2

Ink impression of six lines of large, rounded Brahmi letters cut into rough rock, white on a speckled black ground, with patches where the rock surface has flaked away.
"చందసాతి రెండవ పాలనా సంవత్సరపు కొడవలి శిలా శాసనం" (ఎపిగ్రాఫియా ఇండికా XVIII) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain
  1. 1వ పంక్తిలో చెక్కినవాడు మాటల మధ్య ఖాళీలు వదిలాడు. మొదటి ఖాళీ ఏ మాట తర్వాత వస్తుంది?
  2. 3వ పంక్తి చివర పాలనా సంవత్సరం ఉంది. అది మాటగా కాదు, అంకెగా రాయబడింది.20 బ్రాహ్మీ “2” ఎలా ఉంటుందని మీరు ఆశిస్తారు? చదివేవారికి దాని బదులు “3” ఎందుకు కనిపించవచ్చు?
సమాధానం
  1. Sidham (“సిద్ధి!”, అంటే విజయం) తర్వాత. Sidham, Rano వంటి పూర్తి మాటల తర్వాత ఖాళీలు వదిలారని సంపాదకుడు హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి (H. Krishna Sastri) గుర్తించారు.21
  2. బ్రాహ్మీలో 1, 2, 3 లను ఒకటి, రెండు, మూడు అడ్డగీతలుగా రాస్తారు.22 కోడవలిలో మూడు మందమైన అడ్డ గుర్తులు కనిపిస్తాయి. కృష్ణ శాస్త్రి సంఖ్యను 2 గా చదివారు. ఎందుకంటే పై గుర్తు పంక్తికి పైన ఉంది, మిగిలిన రెండింటికి సరిగ్గా పైన లేదు.21 అంతకుముందు స్టెన్ కోనో (Sten Konow) తేదీని చాలా వేరుగా చదివారు. ఇద్దరు పండితులు తమ అభిప్రాయాలను పోల్చుకున్న తర్వాత కూడా విభేదించారు.23 బండపై ఒక్క గీత ఎంత ముఖ్యమో చెప్పడానికి ఇది మంచి ఉదాహరణ.

Footnotes

  1. J. Ph. Vogel, “Prakrit Inscriptions from a Buddhist Site at Nagarjunikonda”, Epigraphia Indica XX (1933), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  2. G. Bühler, Indian Palaeography, tr. J. F. Fleet (Appendix to the Indian Antiquary XXXIII, 1904), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 15, § 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  4. A. C. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, 2nd ed. (1878), p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Gaurishankar Hirachand Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala, 2nd ed. (1918), Plate 1, “from the rock inscription of the Maurya king Asoka at Girnar (3rd century BCE)” (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. D. C. Sircar, “Erragudi Edicts of Asoka”, Epigraphia Indica XXXII (1959), p. 4 (public domain in India; paraphrased) (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. D. R. Sahni, “The Yerragudi Rock Edicts of Asoka”, Annual Report of the Archaeological Survey of India 1928–29 (1933), pp. 164–165 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. G. Bühler, “The Bhattiprolu Inscriptions”, Epigraphia Indica II (1894), pp. 323–324 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 15, § 5 (2) (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 31 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Bühler, Indian Palaeography (1904), pp. 38–39, § 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), Plate 4, “from the ten inscriptions of the Bhattiprolu stupa (2nd century BCE)” (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 43, § 20 C (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), Plate 12, “from the inscriptions of Amaravati and Jaggayyapeta (2nd and 3rd centuries CE)” (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. D. C. Sircar and K. G. Krishnan, “Two Inscriptions from Nagarjunikonda”, Epigraphia Indica XXXIV (1963), p. 17 (public domain in India; paraphrased) (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. H. Krishna Sastri, “The Kodavali Rock-Inscription of Chandasati”, Epigraphia Indica XVIII (1926), p. 317 (archive.org (opens in a new tab)) and p. 318 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. James Burgess, The Buddhist Stupas of Amaravati and Jaggayyapeta (1887), p. 101, No. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  19. Burgess, The Buddhist Stupas of Amaravati and Jaggayyapeta (1887), Pl. LVI, No. 4 (left half of the folding plate) (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. Krishna Sastri, “The Kodavali Rock-Inscription of Chandasati” (1926), p. 318, text lines 1–3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  21. Krishna Sastri, “The Kodavali Rock-Inscription of Chandasati” (1926), p. 318, notes 2 and 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  22. Bühler, Indian Palaeography (1904), p. 77, § 34 A (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  23. Krishna Sastri, “The Kodavali Rock-Inscription of Chandasati” (1926), p. 318 (archive.org (opens in a new tab)) and postscript, p. 319 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (10)
  1. Johann Georg Bühler (ed. J. F. Fleet), Indian Paleography (edited as an Appendix to the Indian Antiquary, Vol. XXXIII, 1904) (opens in a new tab), Bombay Education Society's Press, Byculla, 1904, pp. 2, 15, 31–33, 38–39, 43. [Public domain]
  2. A. C. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, from the Fourth to the Seventeenth Century A.D., being an Introduction to the Study of South-Indian Inscriptions and MSS. (2nd ed.) (opens in a new tab), Trübner & Co., London, 1878, pp. 13. [Public domain]
  3. Gaurishankar Hirachand Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (The Palaeography of India), 2nd ed., revised and enlarged (opens in a new tab), The author, Ajmer, 1918, Plates 1, 4, 9, 12. [Public domain]
  4. Jas. Burgess (ed.), Epigraphia Indica, Vol. II (1894) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1894, pp. 323–326. G. Bühler, The Bhattiprolu Inscriptions. [Public domain]
  5. H. Krishna Sastri and Hirananda Sastri (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XVIII (1925–26) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, Calcutta, 1926, pp. 317–319. H. Krishna Sastri, The Kodavali Rock-Inscription of Chandasati. [Public domain]
  6. Hirananda Sastri (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XX (1929–30) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1933, pp. 1. J. Ph. Vogel, Prakrit Inscriptions from a Buddhist Site at Nagarjunikonda. [Public domain]
  7. D. C. Sircar and B. Ch. Chhabra (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXII (1957–58) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1959, pp. 4. D. C. Sircar, Erragudi Edicts of Asoka. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  8. D. C. Sircar (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XXXIV (1961–62) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1963, pp. 17. D. C. Sircar and K. G. Krishnan. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  9. H. Hargreaves (ed.), Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1928-29 (opens in a new tab), Government of India, 1933, pp. 164–165. [Public domain]
  10. James Burgess, The Buddhist Stupas of Amaravati and Jaggayyapeta in the Krishna District, Madras Presidency, Surveyed in 1882 (opens in a new tab), Trübner & Co. for the Archaeological Survey of Southern India, 1887, pp. 101; Pl. LVI. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: