తెలుగు చరిత్రTelugu History

పాఠం 6

శాసనాల్లో తెలుగు లిపి: ఒక్కో శాసనం చూస్తూ

తెలుగు అక్షరాలు ఒక్కసారిగా పుట్టలేదు. భట్టిప్రోలు బౌద్ధ పేటికల మీది బ్రాహ్మీ లిపి నుంచి అవి చాలా శతాబ్దాల పాటు నెమ్మదిగా పెరిగాయి. ఈ సైట్‌లో సొంత పేజీలు ఉన్న అసలు శాసనాలను చూపిస్తూ, క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం నుంచి తొలి అచ్చు తెలుగు పుస్తకాల వరకు ఈ పాఠం ఆ ఎదుగుదలను అనుసరిస్తుంది. శతాబ్దాల పొడవునా తెలుగు-కన్నడ లిపి పాఠం దశలను వివరిస్తుంది; ఇక్కడ మీరు ఆ శాసనాలనే నేరుగా చూస్తారు.12

మనకు ముఖ్య మార్గదర్శి మద్రాసు ప్రభుత్వ మ్యూజియానికి చెందిన సి. శివరామమూర్తి. 1948లో మొదట అచ్చైన ఆయన పుస్తకం Indian Epigraphy and South Indian Scripts (భారతీయ శాసనాలు, దక్షిణ భారత లిపులు) తేదీ తెలిసిన శాసనాల వరుసతో తెలుగు లిపిని అనుసరించింది. ప్రతి శాసనం నుంచి కొన్ని పంక్తుల బొమ్మను కూడా ఆయన అచ్చు వేశారు.1 ఒక శాసనాన్ని ప్రచురించిన సంపాదకుడే దాని అక్షరాలను వర్ణించి ఉంటే, ఆ వర్ణనను కూడా ఈ పాఠం ఇస్తుంది.

తొమ్మిది శాసనాల్లో ఏడు అక్షరాలు

కింది పట్టిక ఏడు అక్షరాలు (అ, క, గ, త, మ, ర, ల) తొమ్మిది శాసనాల్లో ఎలా ఉన్నాయో చూపిస్తుంది. ప్రతి అక్షరం ప్రచురితమైన ఒక వర్ణమాల పట్టిక నుంచి కత్తిరించినది. ప్రతి వరుస ఆ శాసనం పేరు, ఆ అక్షరం వచ్చిన ఫలకం పేరు చెబుతుంది.3 ఒక నిలువు వరుసను పై నుంచి కిందకు చదివితే, ఒక అక్షరం ఎలా మారిందో కనిపిస్తుంది. క మొదట ఒక సాదా అడ్డ గుర్తు (+). ఇక్ష్వాకుల కాలంలో దానికి పొడవుగా చుట్టుకునే తోక వచ్చింది.4 10వ శతాబ్దానికి అది గుండ్రంగా, పొట్టిగా మారింది. చివరి వరుసలోని అచ్చు క ఆ ఆకారం నుంచే వచ్చింది.5

వేర్వేరు శాసనాల్లో ఏడు అక్షరాలు
శాసనం, తేదీ, ఫలకంa అka కga గta తma మra రla ల
గిర్నార్‌లో అశోకుని శిలాశాసనాలు (పోలిక కోసం)క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం · Ojha 1918, Plate 1a, గిర్నార్‌లో అశోకుని శిలాశాసనాలు (పోలిక కోసం) (క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)ka, గిర్నార్‌లో అశోకుని శిలాశాసనాలు (పోలిక కోసం) (క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)ga, గిర్నార్‌లో అశోకుని శిలాశాసనాలు (పోలిక కోసం) (క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)ta, గిర్నార్‌లో అశోకుని శిలాశాసనాలు (పోలిక కోసం) (క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)ma, గిర్నార్‌లో అశోకుని శిలాశాసనాలు (పోలిక కోసం) (క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)ra, గిర్నార్‌లో అశోకుని శిలాశాసనాలు (పోలిక కోసం) (క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)la, గిర్నార్‌లో అశోకుని శిలాశాసనాలు (పోలిక కోసం) (క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)
భట్టిప్రోలు ధాతుపేటికలుక్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం · Ojha 1918, Plate 4a, భట్టిప్రోలు ధాతుపేటికలు (క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)ka, భట్టిప్రోలు ధాతుపేటికలు (క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)ga, భట్టిప్రోలు ధాతుపేటికలు (క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)ta, భట్టిప్రోలు ధాతుపేటికలు (క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)ma, భట్టిప్రోలు ధాతుపేటికలు (క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)ra, భట్టిప్రోలు ధాతుపేటికలు (క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)la, భట్టిప్రోలు ధాతుపేటికలు (క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)
జగ్గయ్యపేట శాసనాలు (ఇక్ష్వాకు)సుమారు క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం · Ojha 1918, Plate 12a, జగ్గయ్యపేట శాసనాలు (ఇక్ష్వాకు) (సుమారు క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)ka, జగ్గయ్యపేట శాసనాలు (ఇక్ష్వాకు) (సుమారు క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)ga, జగ్గయ్యపేట శాసనాలు (ఇక్ష్వాకు) (సుమారు క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)ta, జగ్గయ్యపేట శాసనాలు (ఇక్ష్వాకు) (సుమారు క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)ma, జగ్గయ్యపేట శాసనాలు (ఇక్ష్వాకు) (సుమారు క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)ra, జగ్గయ్యపేట శాసనాలు (ఇక్ష్వాకు) (సుమారు క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)la, జగ్గయ్యపేట శాసనాలు (ఇక్ష్వాకు) (సుమారు క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం) (opens in a new tab)
మైదవోలు రాగిరేకులు (పల్లవ)క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దం మొదలు · Ojha 1918, Plate 13a, మైదవోలు రాగిరేకులు (పల్లవ) (క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దం మొదలు) (opens in a new tab)ka, మైదవోలు రాగిరేకులు (పల్లవ) (క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దం మొదలు) (opens in a new tab)ga, మైదవోలు రాగిరేకులు (పల్లవ) (క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దం మొదలు) (opens in a new tab)ta, మైదవోలు రాగిరేకులు (పల్లవ) (క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దం మొదలు) (opens in a new tab)ma, మైదవోలు రాగిరేకులు (పల్లవ) (క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దం మొదలు) (opens in a new tab)ra, మైదవోలు రాగిరేకులు (పల్లవ) (క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దం మొదలు) (opens in a new tab)la, మైదవోలు రాగిరేకులు (పల్లవ) (క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దం మొదలు) (opens in a new tab)
రెండవ భీముని పాగునవరం రేకులు (తూర్పు చాళుక్య)10వ శతాబ్దం మొదటి సగం · Ojha 1918, Plate 48a, రెండవ భీముని పాగునవరం రేకులు (తూర్పు చాళుక్య) (10వ శతాబ్దం మొదటి సగం) (opens in a new tab)ka, రెండవ భీముని పాగునవరం రేకులు (తూర్పు చాళుక్య) (10వ శతాబ్దం మొదటి సగం) (opens in a new tab)ga, రెండవ భీముని పాగునవరం రేకులు (తూర్పు చాళుక్య) (10వ శతాబ్దం మొదటి సగం) (opens in a new tab)ta, రెండవ భీముని పాగునవరం రేకులు (తూర్పు చాళుక్య) (10వ శతాబ్దం మొదటి సగం) (opens in a new tab)ma, రెండవ భీముని పాగునవరం రేకులు (తూర్పు చాళుక్య) (10వ శతాబ్దం మొదటి సగం) (opens in a new tab)ra, రెండవ భీముని పాగునవరం రేకులు (తూర్పు చాళుక్య) (10వ శతాబ్దం మొదటి సగం) (opens in a new tab)la, రెండవ భీముని పాగునవరం రేకులు (తూర్పు చాళుక్య) (10వ శతాబ్దం మొదటి సగం) (opens in a new tab)
జాయప చేబ్రోలు శాసనం (కాకతీయ)1213 · Ojha 1918, Plate 50a, జాయప చేబ్రోలు శాసనం (కాకతీయ) (1213) (opens in a new tab)ka, జాయప చేబ్రోలు శాసనం (కాకతీయ) (1213) (opens in a new tab)ga, జాయప చేబ్రోలు శాసనం (కాకతీయ) (1213) (opens in a new tab)ta, జాయప చేబ్రోలు శాసనం (కాకతీయ) (1213) (opens in a new tab)ma, జాయప చేబ్రోలు శాసనం (కాకతీయ) (1213) (opens in a new tab)ra, జాయప చేబ్రోలు శాసనం (కాకతీయ) (1213) (opens in a new tab)la, జాయప చేబ్రోలు శాసనం (కాకతీయ) (1213) (opens in a new tab)
నామయ నాయకుని దోనెపూండి రేకులు1337 · Ojha 1918, Plate 51a, నామయ నాయకుని దోనెపూండి రేకులు (1337) (opens in a new tab)ka, నామయ నాయకుని దోనెపూండి రేకులు (1337) (opens in a new tab)ga, నామయ నాయకుని దోనెపూండి రేకులు (1337) (opens in a new tab)ta, నామయ నాయకుని దోనెపూండి రేకులు (1337) (opens in a new tab)ma, నామయ నాయకుని దోనెపూండి రేకులు (1337) (opens in a new tab)ra, నామయ నాయకుని దోనెపూండి రేకులు (1337) (opens in a new tab)la, నామయ నాయకుని దోనెపూండి రేకులు (1337) (opens in a new tab)
పాత తెలుగు రాగిరేకులు1356 · Burnell 1878, Pl. IX, left halfa, పాత తెలుగు రాగిరేకులు (1356) (opens in a new tab)ka, పాత తెలుగు రాగిరేకులు (1356) (opens in a new tab)ga, పాత తెలుగు రాగిరేకులు (1356) (opens in a new tab)ta, పాత తెలుగు రాగిరేకులు (1356) (opens in a new tab)ma, పాత తెలుగు రాగిరేకులు (1356) (opens in a new tab)——
అచ్చు తెలుగు1918 · Ojha 1918, Plate 80a, అచ్చు తెలుగు (1918) (opens in a new tab)ka, అచ్చు తెలుగు (1918) (opens in a new tab)—ta, అచ్చు తెలుగు (1918) (opens in a new tab)ma, అచ్చు తెలుగు (1918) (opens in a new tab)ra, అచ్చు తెలుగు (1918) (opens in a new tab)la, అచ్చు తెలుగు (1918) (opens in a new tab)
తెలుగు, ఆధునిక ఫాంట్టైప్ చేసిన పాఠం, ఫలకం నుంచి కాదుఅకగతమరల
ప్రతి అక్షరం ఆ వరుసలో పేరు చెప్పిన ప్రచురిత వర్ణమాల పట్టిక (ఓఝా 1918 లేదా బర్నెల్ 1878) నుంచి కత్తిరించినది. అక్షరాన్ని ఎంచుకుంటే archive.org లో దాని ఫలకం తెరుచుకుంటుంది. గీత అంటే ఆ పట్టికలో ఆ అక్షరం లేదు. చివరి వరుస పోలిక కోసం ఆధునిక ఫాంట్‌లో టైప్ చేసినది.

వీటిలో నాలుగు శాసనాలకు సొంత పేజీలు ఉన్నాయి; అవి కింద మళ్లీ వస్తాయి. అవి భట్టిప్రోలు పేటికలు, జగ్గయ్యపేట స్తంభాలు, మైదవోలు రేకులు, 1213 నాటి చేబ్రోలు స్తంభం. భట్టిప్రోలు అక్షరాలతో పోల్చి చూడడానికి పట్టికలో గిర్నార్‌లోని అశోకుని బ్రాహ్మీ కూడా ఉంది.3

భట్టిప్రోలు పేటికలపై బ్రాహ్మీ

తెలుగు దేశంలో అన్నిటికంటే పాత రాత గుంటూరు జిల్లాలోని భట్టిప్రోలు ధాతుపేటికల మీద ఉంది. వాటి భాష తెలుగు కాదు, ప్రాకృతం. లిపి ఒక రకమైన బ్రాహ్మీ.6 వాటిలో ఇరవై మూడు అక్షరాలు అశోకుని శాసనాల బ్రాహ్మీతో సరిగ్గా సరిపోతాయని జార్జ్ బూలర్ (Georg Bühler) కనుగొన్నారు.67 కానీ ఐదు అక్షరాలు “పూర్తిగా అసాధారణమైనవి”. గట్టి ళ శబ్దానికి ఒక అదనపు అక్షరం కూడా ఉంది.67

భట్టిప్రోలు అ తిన్నని గీతలతో ఉంటుందని, తొలి కాలపు మిగతా రూపాలు వంపు గీతలతో ఉంటాయని శివరామమూర్తి గుర్తించారు.8 పట్టికలోని మొదటి రెండు వరుసల్లో ఆ తేడా మీరే చూడవచ్చు.

కృష్ణా లోయలో అలంకార అక్షరాలు

క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దంలో ఇక్ష్వాకులు కృష్ణా లోయ నుంచి పాలించారు.9 వారి లేఖకులు బ్రాహ్మీని పొడవైన, వయ్యారపు గీతలతో రాశారు. జగ్గయ్యపేట శాసనాల లిపిని బూలర్ తూర్పు దక్కన్‌కు చెందిన “బాగా అలంకారమైన రకం” అన్నారు.9 ఇక్ష్వాకుల క గురించి శివరామమూర్తి ఇలా వర్ణిస్తారు: దాని నిలువు గీత అడుగు భాగం చాలా పొడవుగా ఉండి, పైకి “విపరీతంగా” చుట్టుకుంటుంది.4

తర్వాత తొలి పల్లవుల రాగిరేకులు వచ్చాయి. మైదవోలు రేకుల భాష ప్రాకృతం. కొన్ని అక్షరాలు మరే భారతీయ వర్ణమాలలోని అక్షరాలతోనూ పోలవు. అందుకే వాటిని ప్రచురించిన ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) ఆ వర్ణమాలను “శాసనాల్లో ఒక వింత” అన్నారు.10

శాలంకాయనుల, విష్ణుకుండినుల రాగిరేకులు

శాలంకాయనులు తమ దానశాసనాలను వేంగి (వేంగీపురం) నుంచి జారీ చేశారు.11 వారి లిపి అంతకు ముందరి బ్రాహ్మీతో “దాదాపు అదే” అని, కానీ ఇక్ష్వాకుల అలంకారాలు లేవని శివరామమూర్తి అన్నారు.1 ప్రతి అక్షరం తల మీది చిన్న గీత (తలకట్టుకు మొదలు) ఇప్పుడు స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.1

విష్ణుకుండినుల రేకులు తర్వాతి మెట్టును చూపిస్తాయి. చిక్కుళ్ల రేకుల్లో తకు ఒక ముడి (లూప్) ఉంటుంది, నకు ఉండదు. ప, మ, వ, గ వంటి అక్షరాల అడుగున స్పష్టమైన గాటు ఉంటుంది.12 వాటిని ప్రచురించిన ఎఫ్. కీల్‌హార్న్ (F. Kielhorn) ఆ అక్షరాలను “దక్షిణ తరగతి వర్ణమాలల్లో” చేర్చారు.13

విష్ణుకుండినుల మరో దానశాసనం తుండి రేకులు. అవి గోదావరి జిల్లాలో ద్రాక్షారామం దగ్గర దొరికాయి.14 వాటిని ఆర్. సుబ్రహ్మణ్యం 1962లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కోసం ప్రచురించారు. సామాను మార్చేటప్పుడు అసలు రేకులు ఆయన దగ్గర పోయాయి. అందుకే తాను ముందే తీసుకున్న ముద్రల (ఇంక్ ప్రతుల) నుంచి ఆయన పాఠం సిద్ధం చేశారు.14 ఈ దానం చేసిన రాజు, చిక్కుళ్ల రేకుల దాత ఒక్కరేనని ఆయన భావించారు.15 తుండి లిపి కంటే చిక్కుళ్ల లిపి “మరింత అభివృద్ధి చెందిన రకం” అని కూడా ఆయన గుర్తించారు.16

రాతి మీద తొలి తెలుగు

అప్పటి వరకు శాసనాలన్నీ ప్రాకృతంలోనో సంస్కృతంలోనో ఉండేవి. పూర్తిగా తెలుగులో రాసినట్లు తెలిసిన అతి పాత శాసనాల్లో కడప జిల్లాలోని తెలుగు చోళ నాయకుల శిలాశాసనాలు ఉన్నాయి.17 సుమారు 575 నాటి కలమల్ల స్తంభం వాటిలో ఒకటి.17 దాని పెద్ద అక్షరాలు బాదామి చాళుక్యులు వాడిన తొలి తెలుగు-కన్నడ లిపి అని దాని సంపాదకులు వర్ణించారు.18

ఎర్రగుడిపాడు రాయి మీది అక్షరాలు దాదాపు అవే, కానీ కాస్త వేగంగా, కలిపి రాసినట్లు ఉంటాయి.19 రెండింటిలోనూ ఒక అక్షరం కింద రాసిన అక్షరం (వత్తు) తన పూర్తి ఆకారాన్ని నిలుపుకుంటుంది. ఇది ఈ తొలి లిపి గుర్తు.19 తిప్పలూరు రాయి మళ్లీ వేరు. దాని అలంకార అక్షరాలు ఆ కాలపు మామూలు తెలుగు-కన్నడ లిపి కంటే తమిళ దేశపు పల్లవ-గ్రంథ లిపిలా ఎక్కువ కనిపిస్తాయి.20

శివరామమూర్తి తాను కనుగొన్న ఒక చిన్న విషయం కూడా చెబుతారు. బెజవాడ (విజయవాడ) నుంచి తెచ్చిన తొలి తూర్పు చాళుక్య ద్వారపాలక విగ్రహం వెనుక వేగినాథు వెలంజు (“వేగి ప్రభువు సేవకుడు”) అనే మాటలు ఆయనకు కనిపించాయి. అవి 7వ శతాబ్దపు అక్షరాలు. శాసనంలో తెలుగు వాడిన చాలా తొలి ఉదాహరణ ఇది.21

తూర్పు చాళుక్యుల రాగిరేకులు

తర్వాత తూర్పు చాళుక్యులు వచ్చారు. కుబ్జ విష్ణువర్ధనుని కాలపు వారి తొలి లిపి, ఆయన అన్న పులకేశి కింది పశ్చిమ చాళుక్య లిపికి దగ్గరగా ఉందని శివరామమూర్తి చూశారు. తర్వాత అది తనదైన స్థానిక రూపం తెచ్చుకుంది.12 ఈ సైట్‌లోని నాలుగు దానశాసనాల ద్వారా ఆయన దాన్ని అనుసరిస్తారు:2223242

  • మొదటి విష్ణువర్ధనుని తిమ్మాపురం రేకుల్లో క, ర అంతకు ముందు కంటే పొట్టిగా ఉంటాయి. యకు ఎడమ వైపు చిన్న గుండ్రం వస్తుంది.22
  • సుమారు రెండు శతాబ్దాల తర్వాతి మూడవ విజయాదిత్యుని మచిలీపట్నం రేకుల నాటికి య “దాదాపు ఆధునికం”, ల “నిశ్చయంగా ఆధునికం”.2223
  • 10వ శతాబ్దంలో, రెండవ అమ్మరాజు వండ్రం రేకుల్లో లాగా, అక్షరాలు “గుండ్రని మూలలున్న చతురస్రపు అచ్చులో పోసినట్లు” ఉంటాయి. తలగీత మందంగా, మేకు తలలా ఉంటుంది.2325
  • 11వ శతాబ్దంలో, మొదటి రాజరాజు కొరుమెల్లి రేకుల్లో లాగా, తలగీత పెద్ద V ఆకారం అవుతుంది; అది దాదాపు అక్షరమంత పెద్దది. క, ర ఇప్పుడు ఆ V కింద ఒక గుండ్రం.242

ఒకే దానశాసనంలోనూ ఈ మార్పు కనిపిస్తుంది. 1053 నాటి నందమపూండి దానశాసనంలో ఒకే రేకుల సెట్‌లో లిపి రెండు దశలను కీల్‌హార్న్ గుర్తించారు. దాని ముద్ర మీది పేరు తెలుగు అక్షరాల్లో ఉంది.26

రాతి మీది తొలి తెలుగు పద్యాలు ఈ కాలానివే. బెజవాడ యుద్ధమల్లుని స్తంభం 10వ శతాబ్దపు లిపిలో ఉందని శివరామమూర్తి చెబుతారు. 9వ శతాబ్దపు పండరంగని అద్దంకి శాసనం దానికంటే ఇంకా పాతదని అంటారు.21

కాకతీయుల చేతిరాత: అక్షరాలకు తుది రూపం

శివరామమూర్తి దృష్టిలో కాకతీయుల కాలపు లిపి “తొలి తెలుగు (proto-Telugu) లిపికి అత్యుత్తమ ఉదాహరణ”. అది “చాలా సొగసైనది” అని ఆయన అన్నారు. ఇక్కడి నుంచి అక్షరాలు “అక్కడక్కడ” మాత్రమే మారాయని రాశారు.2

ఆయన ఉదాహరణ 1213 నాటి జాయప చేబ్రోలు శాసనం. అది చాలా బాగా నిలిచి ఉంది.2 దాని అక్షరాలను “అచ్చు పుస్తకం అంత సులువుగా చదవవచ్చు” అని దాని సంపాదకుడు ఇ. హుల్ష్ అన్నారు.27 శివరామమూర్తి ప్రకారం అందులో అ, ఆ ఆధునిక ఆకారం తీసుకుంటాయి. ప, మ, ల, వ మరి కొన్ని అక్షరాలు “దాదాపు ఆధునిక రూపం తీసుకుంటాయి”.2 పట్టికలో చేబ్రోలు వరుసను 1918 నాటి అచ్చు వరుసతో పోల్చి చూడండి.

అంతకు యాభై ఏళ్ల ముందు, హనుమకొండలోని వేయి స్తంభాల గుడి శాసనం అక్షరాలను జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) “చక్కగా చెక్కిన, బాగా నిలిచిన పాత కన్నడ అక్షరాలు” అన్నారు.28

రెడ్డి రాజులు, విజయనగరం

కాకతీయుల తర్వాత అక్షరాలు చాలా తక్కువగా మారాయి. ఒక మార్పు భ కింద చిన్న వంపు గీత; తర్వాత అది స్థిరమైన నిలువు గీత అయింది.29 ఈ కాలానికి శివరామమూర్తి ఉదాహరణ రెడ్డి రాజుల కాలపు 1410 నాటి ఫిరంగిపురం స్తంభం. దానిలో కొంత భాగం తెలుగు పద్యాల్లో ఉంది. దాన్ని రచించినది కవి శ్రీనాథుడని అది చెబుతుంది.2921 శ్రీనాథుని సొంత కావ్యాల తాళపత్ర ప్రతి ఎలా ఉండేదో ఈ అక్షరాలను చూస్తే ఊహించవచ్చని శివరామమూర్తి అనుకున్నారు.29

విజయనగర రాజులు కన్నడ దేశాన్నీ తెలుగు దేశాన్నీ పాలించారు. రెండు భాషల శాసనాలకూ వారు ఒకే లిపి వాడారని శివరామమూర్తి కనుగొన్నారు.30 ఇప్పుడు కన్నడ అక్షరాలను తెలుగు నుంచి వేరు చేసే ప్రత్యేక లక్షణాలు తర్వాతే వచ్చాయి.30 విజయనగర లిపిలో భ, థ, ధ వంటి వత్తు అక్షరాల కింద చిన్న నిలువు గీతను, ఎత్తులో నొక్కినట్లున్న అక్షరాలను ఆయన గమనించారు.31

విజయనగరపు అన్ని దానశాసనాలూ ఈ లిపిలో లేవు. 1548 నాటి కనుమ దానశాసనం నాగరి లిపికి దక్షిణాది రూపమైన నందినాగరి అక్షరాల్లో ఉంది. దాని సంతకం మాత్రమే తెలుగులో ఉంది.32

రాతి నుంచి అచ్చు కాగితానికి

తెలుగువారిలో అచ్చు సుమారు 1806లో మొదలైందని సి. పి. బ్రౌన్ (C. P. Brown) 1852లో రాశారు.33 ఎ. డి. క్యాంప్‌బెల్ (A. D. Campbell) 1816లో ప్రచురించిన తెలుగు వ్యాకరణం వర్ణమాలను అచ్చులో చూపించింది. తెలుగు “గుండ్రని, ప్రవహించే అక్షరాలు” చతురస్రాకారపు దేవనాగరిలా ఏమాత్రం ఉండవని ఆయన రాశారు.34

ఈ గుండ్రని ఆకారం ఎందుకు? 1878లో ఎ. సి. బర్నెల్ (A. C. Burnell) ఒక జవాబు ఇచ్చారు. గుండ్రని తెలుగు చేతిరాత ఉత్తర నెల్లూరు ప్రాంతపు స్థానిక చేతిరాత అని, మద్రాసులో తెలుగు అచ్చు మొదలైనప్పుడు అదే నమూనా అయిందని ఆయన చెప్పారు.35 పట్టికలోని చివరి వరుస 1918 నాటి అచ్చు తెలుగును చూపే జి. హెచ్. ఓఝా ఫలకం నుంచి వచ్చింది.3

ఆధారాలు ఎక్కడ భిన్నంగా చెబుతాయి

చిక్కుళ్ల రేకులు ఎప్పుడు చెక్కారు. ఎఫ్. కీల్‌హార్న్ చిక్కుళ్ల రేకులను 8వ శతాబ్దం చివరికి చెందినవిగా నిర్ణయించారు. అక్షరాల శైలి, తేదీకి వాడిన అంకెల గుర్తులే ఆయన ఆధారం.16 అదే రాజువని తాను భావించిన తుండి రేకులను ప్రచురించిన ఆర్. సుబ్రహ్మణ్యం ఈ తేదీని “అంగీకరించడం కష్టం” అన్నారు.16

12, 13 శతాబ్దాల లిపిని ఏమని పిలవాలి. 1163 నాటి హనుమకొండ అక్షరాలను జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ “పాత కన్నడ” అన్నారు.28 అదే కాలపు కాకతీయ లిపిని శివరామమూర్తి “తొలి తెలుగు” అన్నారు.2 ఈ రెండు పేర్లూ అప్పట్లో తెలుగు, కన్నడ పంచుకున్న ఒకే లిపిని సూచిస్తాయి. 1300 నాటికి కెనరా తీరం నుంచి రాజమహేంద్రవరం వరకు ఈ వర్ణమాలలో తేడాలు దాదాపు లేవని ఎ. సి. బర్నెల్ కనుగొన్నారు.36 తెలుగు-కన్నడ లిపి పాఠం దాన్ని ఆ ఉమ్మడి పేరుతోనే పిలుస్తుంది.

మీరే ప్రయత్నించండి

10వ శతాబ్దపు పాగునవరం వరుసలోని కను, 1213 నాటి చేబ్రోలు వరుసలోని కను చూడండి. ఏ క తలగీత బరువుగా ఉంది? ఏది 1918 నాటి అచ్చు కకు దగ్గరగా ఉంది?3

జవాబు

శివరామమూర్తి ప్రకారం 10వ శతాబ్దంలో క, ర లకు పొట్టి, పెట్టె లాంటి శరీరం ఉంటుంది; పైని తలగీత మందంగా, మేకు తలలా ఉంటుంది.2325 11వ శతాబ్దంలో తలగీత దాదాపు అక్షరమంత పెద్ద V గా పెరిగింది.24 చేబ్రోలు కాకతీయ లిపిలో అది వెడల్పైన కోణం అయింది; 11వ శతాబ్దం కంటే తేలికగా ఉంది.2 కాబట్టి పాగునవరం క తల బరువైనది; చేబ్రోలు క అచ్చు అక్షరానికి దగ్గరగా ఉంది.23

Footnotes

  1. C. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (Bulletin of the Madras Government Museum, new series, general section, vol. III, no. 4; 1st ed. 1948), p. 209 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (1948), p. 216, on the Korumelli plates (Fig. 117) and the Kakatiya script of the Chebrolu inscription (Fig. 118) (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  3. The letters in the table are cropped from Gaurishankar Hirachand Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala, 2nd ed. (1918), Plates 1, 4, 12, 13, 48, 50, 51 and 80 (archive.org, Plate 50 (opens in a new tab)), and from A. C. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, 2nd ed. (1878), Pl. IX (archive.org (opens in a new tab)); each cell links to its plate. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (1948), p. 85, on the letter ka (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (1948), p. 86, on the letter ka (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. G. Bühler, “The Bhattiprolu Inscriptions”, Epigraphia Indica II (1894), p. 323 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Bühler, “The Bhattiprolu Inscriptions” (1894), p. 324 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (1948), p. 56, on the letter a (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. G. Bühler, Indian Palaeography, tr. J. F. Fleet (Appendix to the Indian Antiquary XXXIII, 1904), p. 43, § 20 C (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  10. E. Hultzsch, “Mayidavolu Plates of Sivaskandavarman”, Epigraphia Indica VI (1901), p. 86 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (1948), p. 210, translation of the Salankayana passage in Fig. 112 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (1948), p. 211 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. F. Kielhorn, “Chikkulla Plates of Vikramendravarman II”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 194 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. R. Subrahmanyam, The Tundi Copper Plate Grant of Vishnukundin King Vikramendravarma (Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 8, 1962), foreword by N. Ramesan (dated 15 February 1962) and p. 1 with n. 1. ↩ ↩2

  15. Subrahmanyam, Tundi Copper Plate Grant (1962), p. 2, n. 1. ↩

  16. Subrahmanyam, Tundi Copper Plate Grant (1962), p. 4. ↩ ↩2 ↩3

  17. Nilakanta Sastri and Venkataramayya, “Telugu Chola Records” (1956), p. 221 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  18. K. A. Nilakanta Sastri and M. Venkataramayya, “Telugu Chola Records from Anantapur and Cuddapah”, Epigraphia Indica XXVII (1956), p. 220 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  19. Nilakanta Sastri and Venkataramayya, “Telugu Chola Records” (1956), p. 225 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  20. Nilakanta Sastri and Venkataramayya, “Telugu Chola Records” (1956), p. 231 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  21. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (1948), pp. 54–55 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  22. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (1948), p. 212, on the Timmapuram grant (Fig. 114) (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  23. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (1948), p. 213, on the Masulipatam plates of Vijayaditya III (Fig. 115) and the script of the 10th century (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  24. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (1948), p. 215, on the script of the 11th century (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  25. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (1948), p. 214, on the Vandram plates of Amma II (Fig. 116) (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  26. F. Kielhorn, “Nandamapundi Grant of Rajaraja I”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 301 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  27. E. Hultzsch, “Chebrolu Inscription of Jaya; after Saka-Samvat 1135”, Epigraphia Indica V (1899), p. 142 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  28. J. F. Fleet, “Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. CXVIII”, Indian Antiquary XI (1882), p. 9 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  29. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (1948), p. 218, on the Phirangipuram inscription (Fig. 119) (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  30. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (1948), p. 220 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  31. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (1948), pp. 220–221 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  32. S. V. Viswanatha, “The Kanuma Grant of Sadasiva-Raya: Saka 1470”, Epigraphia Indica XIV (1917–18), p. 341 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  33. C. P. Brown, A Dictionary, Telugu and English (1852), p. iv (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  34. A. D. Campbell, A Grammar of the Teloogoo Language (1816), Introduction, p. xix (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  35. A. C. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, 2nd ed. (1878), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  36. A. C. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, 2nd ed. (1878), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (14)
  1. C. Sivaramamurti, Indian Epigraphy and South Indian Scripts (Bulletin of the Madras Government Museum, New Series, General Section, Vol. III, No. 4) (opens in a new tab), Government Museum, Madras (the scan is the 1999 reprint by the Principal Commissioner of Museums, Chennai), 1948, pp. 54–55, 85–86, 209, 211–216, 218, 220–221. First edition 1948; the scan is a later reprint. Paraphrased, with short quotations. [Public domain in India]
  2. Gaurishankar Hirachand Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (The Palaeography of India), 2nd ed., revised and enlarged (opens in a new tab), The author, Ajmer, 1918, Plates 1, 4, 12, 13, 48, 50, 51, 80. [Public domain]
  3. A. C. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, from the Fourth to the Seventeenth Century A.D., being an Introduction to the Study of South-Indian Inscriptions and MSS. (2nd ed.) (opens in a new tab), Trübner & Co., London, 1878, pp. 25, 30; Pl. IX. [Public domain]
  4. Johann Georg Bühler (ed. J. F. Fleet), Indian Paleography (edited as an Appendix to the Indian Antiquary, Vol. XXXIII, 1904) (opens in a new tab), Bombay Education Society's Press, Byculla, 1904, pp. 43. [Public domain]
  5. Jas. Burgess (ed.), Epigraphia Indica, Vol. II (1894) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1894, pp. 323–324. G. Bühler, The Bhattiprolu Inscriptions. [Public domain]
  6. F. Kielhorn (articles); E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. IV (1896–97) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1897, pp. 194, 301. F. Kielhorn, Chikkulla Plates of Vikramendravarman II; Nandamapundi Grant of Rajaraja I. [Public domain]
  7. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. VI (1900–01) (opens in a new tab), Government of India, Calcutta, 1901, pp. 86. E. Hultzsch, Mayidavolu Plates of Sivaskandavarman. [Public domain]
  8. R. Subrahmanyam, The Tundi Copper Plate Grant of Vishnukundin King Vikramendravarma (Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 8), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1962, pp. 1, 2, 4. [Public domain in India]
  9. B. Ch. Chhabra and N. Lakshminarayan Rao (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXVII (1947–48) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1956, pp. 220–221, 225, 231. K. A. Nilakanta Sastri and M. Venkataramayya, Telugu Chola Records from Anantapur and Cuddapah. Paraphrased. [Public domain in India]
  10. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. V (1898–99) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the 1959 Government of India Press facsimile reprint), 1899, pp. 142. E. Hultzsch, Chebrolu Inscription of Jaya. [Public domain]
  11. J. F. Fleet, Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. CXVIII (Kakatya inscription of Rudradeva at Anamkond, Saka 1084), Indian Antiquary, Vol. XI (opens in a new tab), Indian Antiquary (ed. Jas. Burgess), Bombay, 1882, pp. 9. [Public domain]
  12. F. W. Thomas (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XIV (1917–18) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, Calcutta, 1918, pp. 341. S. V. Viswanatha, The Kanuma Grant of Sadasiva-Raya. [Public domain]
  13. A. D. Campbell, A Grammar of the Teloogoo Language, commonly termed the Gentoo (opens in a new tab), Sashachellum, Madras (College of Fort St. George), 1816, xix. [Public domain]
  14. Charles Philip Brown, A Dictionary, Telugu and English, Explaining the Colloquial Style Used in Business and the Poetical Dialect (opens in a new tab), Christian Knowledge Society's Press, Madras, 1852, iv. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: