ఫలక్‌నుమా ప్యాలెస్

ఫలక్‌నుమా రాజభవనం హైదరాబాద్ దక్షిణ శివార్లలో ఒక కొండపై, పాత నగరం వైపు చూస్తూ ఉంది. 1909 నాటి Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) దీన్ని “చాలా చక్కని రాజభవనం” అని పిలుస్తుంది.¹ దీన్ని “దివంగత సర్ వికార్-ఉల్-ఉమ్రా నగర దక్షిణ శివారులో ఒక కొండ శిఖరంపై, చెప్పుకునే ప్రకారం 35 లక్షల ఖర్చుతో” కట్టించారు.¹ “ఈ రాజభవనం నుంచి నగరం, శివార్ల దృశ్యం అద్భుతంగా ఉంటుంది” అని గెజిటీర్ చెబుతుంది.¹ “వాస్తుశిల్పంలో గానీ, రూపకల్పనలో గానీ హైదరాబాద్‌లోని ఏ కట్టడమూ దీనికి సాటి రాదు” అని అది జోడిస్తుంది.¹ అసఫ్ జాహీలు పేజీ చూడండి.

కట్టించినవారు

సర్ వికార్-ఉల్-ఉమ్రా షమ్స్-ఉల్-ఉమ్రా కుటుంబానికి చెందిన ముగ్గురు పాయిగా సర్దారులలో (సైన్యాన్ని పోషించడానికి ఇచ్చిన ఎస్టేట్ల యజమానులలో) ఒకరు.²³ ఈ కుటుంబానికి నిజాములతో వైవాహిక బంధుత్వం ఉంది.²³ ఆయన 1893 నుంచి 1901 వరకు రాష్ట్ర మంత్రిగా ఉన్నారు.²³

వికార్-ఉల్-ఉమ్రా ఇంకా మంత్రిగా ఉన్నప్పుడే, 1898లో, క్యాంప్‌బెల్ రాశారు.⁴ ఆయన ఫలక్‌నుమాను “ప్రస్తుత ప్రధానమంత్రి హిజ్ ఎక్సలెన్సీ కట్టించిన చక్కని కొత్త రాజభవనం” అని, “భారతదేశంలోని అత్యుత్తమమైన వాటిలో ఒకటి” అని పిలుస్తారు.⁴ దారి కొండ పైకి సుమారు ఒక మైలు వంకర టింకరగా వెళ్లేది. సగం దూరంలో కాపలా ఉన్న ఒక ద్వారం ఉండేది.⁴

క్యాంప్‌బెల్ గ్రీకు శైలి ముందుభాగాన్ని వర్ణిస్తారు.⁴ అందులో రెండు వరుసల కొరింథియన్ స్తంభాలు మంత్రి రాజముద్ర ఉన్న త్రికోణ శిఖరాన్ని మోసేవి.⁴ లోపల ఈ గదులు ఉండేవి:⁴

• బాల దేవదూతల, డాల్ఫిన్ల ఫౌంటెన్ ఉన్న చల్లని పాలరాతి ప్రవేశ మందిరం⁴
• నిజాం, సాలార్ జంగ్, పూర్వ మంత్రుల చిత్రపటాలు వేలాడదీసిన పాలరాతి మెట్ల వరుస⁴
• “పద్నాలుగవ లూయీ యొక్క అద్భుతమైన శైలిలో అలంకరించిన” ప్రభుత్వ స్వాగత గది⁴

1896 సెప్టెంబర్ 23న మంత్రి అక్కడ ఇచ్చిన ఒక నృత్య విందు గురించిన కథనాన్ని కూడా ఆయన ఉదహరిస్తారు.⁴ ఆ రోజు విక్టోరియా రాణి పాలన బ్రిటిష్ చక్రవర్తులందరిలో అతి సుదీర్ఘమైనదిగా మారింది.⁴ ఆయన పుస్తకంలో ద్వారం, రాజభవనం, ప్రవేశ మందిరం, స్వాగత గది ఫోటోలు ఉన్నాయి.⁵⁶

నిజాముల రాజభవనం

ఫలక్‌నుమాను “1897లో నిజాం కొన్నారు” అని Imperial Gazetteer చెబుతుంది. అంటే మహబూబ్ అలీ ఖాన్ కొన్నారు.¹ కె. కృష్ణస్వామి ముదిరాజ్ (K. Krishnaswamy Mudiraj) రాసిన Pictorial Hyderabad (చిత్రాల హైదరాబాద్) (1929) ముప్పై ఐదు లక్షల ఖర్చును, 1897లో కొనుగోలును మళ్లీ చెబుతుంది.⁷ ఆయన దీన్ని “బహుశా భారతదేశంలోనే అత్యంత వైభవమైన రాజభవనం” అని పిలుస్తారు.⁷ ఐదవ జార్జ్ చక్రవర్తికి, వేల్స్ యువరాజుకు ఇక్కడ ఆతిథ్యం ఇచ్చారని ఆయన చెబుతారు.⁷ వైస్రాయ్ హైదరాబాద్ సందర్శనలలో ఇక్కడే బస చేసేవారు.⁷

మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ 1914, 1915, 1917 జూలైలలో “ఫలక్‌నుమా కాజిల్”లో తన పుట్టినరోజు విందులు ఇచ్చారు.⁸⁹¹⁰ ఈ విందులలో రెసిడెంట్ ప్రసంగాలు చేశారు.⁸⁹¹⁰ “నవాబ్ సర్ వికార్-ఉల్-ఉమ్రా బహదూర్ అలంకరించిన ఫలక్‌నుమా రాజభవనపు డ్రాయింగ్ రూమ్” ఫోటోను ముదిరాజ్ ప్రచురించారు.¹¹

Footnotes

1. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 117 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

2. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 294 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

3. C. U. Aitchison, A Collection of Treaties, Engagements and Sanads, Vol. IX (1909), p. 15 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

4. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 225 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹

5. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 224 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

6. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 226 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

7. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (1929), p. 14 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

8. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 86 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

9. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 87 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

10. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 90 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

11. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 173 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩