గండికోట దుర్గం

గండికోట వద్ద పెన్నా నది పొరలు పొరలుగా ఉన్న ఇసుకరాతి కొండ చరియల గుండా నాలుగు మైళ్ల పొడవైన లోయను తొలిచింది.¹ “దక్షిణ ఒడ్డున నది వైపు చూసే ఎత్తైన ప్రదేశంపై విస్తారమైన కోట గోడలు ఉన్నాయి” అని 1915 నాటి కడప గెజిటీర్ రాసింది.¹ “వాటి చారిత్రక సంబంధాలను పక్కన పెట్టినా”, అవి “తప్పక చూడదగినవి” అని అది జోడించింది.¹

1908 నాటి Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) ఈ కోట “సముద్ర మట్టానికి 1,670 అడుగుల ఎత్తున, పెన్నా నది లోయ వైపు చూసే కొండపై” ఉందని వర్ణించింది.² సరిగ్గా రక్షించిన కోట “అప్పటి యుద్ధ పరిస్థితులలో అజేయంగా (జయించడం అసాధ్యంగా) ఉండేది” అని అది అంచనా వేసింది.² ఈ కోట “పెన్నా లోయకు తాళంచెవి” కాబట్టి దాన్ని “కడప ప్రాంతంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన దుర్గాలలో ఒకటి” అని అది పిలిచింది.²

కోట లోపల “బలంగా కట్టిన, రాతి మెట్లు ఉన్న అనేక బావులు ఉన్నాయి” అని కడప గెజిటీర్ పేర్కొంటుంది.³ వాటి పక్కలను రాతితో కట్టారు.³ “రాయలచెరువు అనే కోనేరు కూడా ఉంది, దాని ఊటలు ఎప్పుడూ ఎండవు”.³

కాలం, ఎవరు కట్టించారు

ఈ ఊరి స్థలపురాణం (ఆలయ పురాణం) సారాంశాన్ని గెజిటీర్ ఇస్తుంది.¹⁴ శాలివాహన శకం 1213వ సంవత్సరంలో బొమ్మనపల్లెకు చెందిన కాక మహారాజు గ్రామాన్ని స్థాపించి, “తర్వాత గండికోటగా పేరుపొందిన కొండకు కోట కట్టించాడు” అని అది చెబుతుంది.¹ తర్వాత విజయనగరానికి చెందిన “హరిహర బుక్కరాయలు” అక్కడ మాధవస్వామి ఆలయాన్ని కట్టించాడని అది చెబుతుంది.⁴

మొదటి తేదీ సుమారు 1290కి సమానమని గెజిటీర్ భావించింది.⁴ కాక మహారాజు ఒక కాకతీయ రాజు గానీ, వల్లూరులో ఆయన ప్రతినిధి గానీ అయి ఉండవచ్చని అది సూచించింది.⁴ ఈ పురాణం హరిహర, బుక్కలను ఒకే రాజుగా చూపిస్తుందని కూడా అది గమనించింది.⁴

Imperial Gazetteer అదే సంప్రదాయాన్ని “కోటలోని ఒక ప్రాచీన దానపత్రం” నుంచి ఇస్తుంది.² హరిహరుడు “దానిలో ఒక ఆలయాన్ని కట్టించాడని చెబుతారు” అని అది జోడిస్తుంది.² తర్వాత అది ఇలా పేర్కొంటుంది: “అయితే ఫెరిష్తా ప్రకారం ఈ కోటను 1589 వరకు కట్టలేదు.”² మొదటి బుక్కరాయలు, మొదటి హరిహరరాయలు పేజీలు చూడండి.

గోల్కొండ, ఆ తర్వాత

గెజిటీర్ ప్రకారం, విజయనగరం పతనం తర్వాత ఈ కోట గోల్కొండ చేతికి వెళ్లింది. అది “ఒక నవాబు ప్రధాన కేంద్రం అయింది”.⁵ మొదటి నవాబు మీర్ జుమ్లా అని చెబుతారు.⁵ ఆయన “కోట గోడలను చాలా బలపరిచాడు”. ఆలయాల సామగ్రితో జామా మసీదు కట్టించాడు.⁵

గెజిటీర్ ఇలా చెబుతుంది: “కోట గోడల లోపల ఉన్న ప్రభుత్వ ధాన్యాగారాన్ని, ఇప్పుడు ప్రయాణికుల బంగళాగా వాడుతున్నదాన్ని, మీర్ జుమ్లా గానీ ఆయన వారసులలో ఒకరు గానీ కట్టించారు.”⁵ తర్వాత ఈ కోట కడప నవాబుల సరిహద్దు స్థావరం అయింది.⁵ కంపెనీకి అప్పగించే సమయానికి దాని గోడలపై ఇంకా ఫిరంగులు ఉన్నాయి.⁵

హైదర్ అలీ కోటను మెరుగుపరిచి, అక్కడ సైన్యాన్ని ఉంచాడని Imperial Gazetteer జోడిస్తుంది.² టిప్పుతో యుద్ధంలో 1791లో కెప్టెన్ లిటిల్ దాన్ని పట్టుకున్నాడు.² కుతుబ్ షాహీలు పేజీ చూడండి.

Footnotes

1. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 191 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

2. Imperial Gazetteer of India: Madras, Vol. I (1908), pp. 393–394 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

3. Brackenbury, Cuddapah Gazetteer, Vol. I (1915), p. 194 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

4. Brackenbury, Cuddapah Gazetteer, Vol. I (1915), p. 192 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

5. Brackenbury, Cuddapah Gazetteer, Vol. I (1915), p. 193 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶