ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

మీర్ మహబూబ్ అలీ ఖాన్ (అసఫ్ జా VI)

1869 నుంచి 1911 వరకు హైదరాబాద్ నిజాం, అఫ్జల్-ఉద్-దౌలా ఏకైక కొడుకు. రెండేళ్ల వయసులో సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టబడిన ఆయన సాలార్ జంగ్ I సంరక్షక పాలనలో పెరిగాడు. 1884 ఫిబ్రవరి 5న వైస్రాయ్ లార్డ్ రిప్పన్ నుంచి పూర్తి అధికారాలు తీసుకున్నాడు. ఆయన పాలనలో రైల్వేలు, నూలు మిల్లులు, 1892 నియమావళి, బేరార్‌ను బ్రిటిష్‌వారికి శాశ్వతంగా కౌలుకు ఇవ్వడం (1902), ఫలక్‌నుమా ప్యాలెస్ కొనుగోలు (1897), 1908 మూసీ వరద జరిగాయి. హైదరాబాద్‌లో 'మహబూబ్ పాషా'గా గుర్తుంచుకునే ఆయన 1911 ఆగస్టు 31న చనిపోయాడు.

Portrait photograph of the Nizam of Hyderabad in a turban and uniform with a sash and star.
Portrait photograph of the Nizam of Hyderabad in a turban and uniform with a sash and star. · J. D. B. Gribble (opens in a new tab) · Public domain

అసఫ్ జాహీ వంశంలో ఆరవ నిజాం మీర్ మహబూబ్ అలీ ఖాన్ అఫ్జల్-ఉద్-దౌలా ఏకైక కొడుకు.12 ఆయన 1869 నుంచి 1911 వరకు నలభై రెండు సంవత్సరాలు పాలించాడు.12 ముదిరాజ్ (Mudiraj) Pictorial Hyderabad (చిత్రాలలో హైదరాబాద్) (1929) ఆయన జనన తేదీని ఒక చోట 1866 ఆగస్టు 17 అని, మరో చోట 1866 ఆగస్టు 18 అని ఇస్తుంది.34

సింహాసనంపై బాలుడు

1869 ఫిబ్రవరి 26న ఆయన తండ్రి చనిపోయినప్పుడు, ఆ బాలుడు “మూడేళ్ల వయసు కూడా నిండనివాడు”. రెసిడెంట్ ఆయనను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాడు.2 ప్రభుత్వాన్ని సాలార్ జంగ్, నవాబ్ షమ్స్-ఉల్-ఉమరాలకు ఉమ్మడిగా అప్పగించారు.2

1869 మార్చి 6 నాటి అధికారిక పట్టాభిషేకాన్ని క్యాంప్‌బెల్ (Campbell), ముదిరాజ్ వర్ణిస్తారు.53 ఒక దాది చేతుల్లో ఉన్న బాలుడిని రెసిడెంట్ మస్నద్ (సింహాసనం) దగ్గరికి తీసుకువెళ్లాడు.53 1877లో సహ సంరక్షకుడు చనిపోయినప్పుడు, ఆయన సవతి సోదరుడు వికార్-ఉల్-ఉమరా సహ పాలనాధికారి అయ్యాడు. 1881లో ఆయన మరణం తర్వాత, 1883లో తాను చనిపోయే వరకు సాలార్ జంగ్ ఒక్కరే పాలించాడు.1

యువ నిజాం విద్యను పర్యవేక్షించడానికి 1874లో కెప్టెన్ జాన్ క్లర్క్‌ను నియమించారని ఒప్పందాల సంకలనం చెబుతుంది.6 ఆయన తర్వాత ఆయన సోదరుడు కెప్టెన్ క్లాడ్ క్లర్క్ వచ్చాడు.6 నిజాం పర్షియన్, ఉర్దూ, ఇంగ్లీషు నేర్చుకున్నాడని క్యాంప్‌బెల్ చెబుతారు.7 ఆయన “అసాధారణంగా మంచి గురి గల వేటగాడు” అయ్యాడు, “తక్కువ కాని యోగ్యత” (నిజమైన నాణ్యత) గల ఉర్దూ కవిత్వం రాశాడు.7 ఆయన 1877 జనవరి 1 నాటి ఢిల్లీ దర్బారుకు హాజరయ్యాడు.68

పాలన

1884 ఫిబ్రవరి 5న వైస్రాయ్ లార్డ్ రిప్పన్ (Lord Ripon) హైదరాబాద్‌కు వచ్చి ఆయనకు పూర్తి అధికారాలు ఇచ్చాడు.98 రాజ్యానికి ఒక వైస్రాయ్ రావడం అదే మొదటిసారి అని ముదిరాజ్ గుర్తించారు.8 ముదిరాజ్ ముద్రించిన ఆ సందర్భపు రిప్పన్ ప్రసంగం, “మీ ప్రభుత్వ న్యాయం ద్వారా, మీ ప్రజల గుర్తింపు పొందిన సంపద ద్వారా” పేరు సంపాదించమని ఆయనను కోరింది.810 అప్పుడు ప్రజలు ఆయన గురించి, “ఆయన తన పాలనతో తన ప్రజలను మెరుగైన స్థితిలో వదిలాడు” అని చెబుతారు.810

ఆయన మంత్రులు:1112

1892లో మంత్రికి మార్గదర్శనం చేయడానికి కానూన్చా-ఇ-ముబారక్, “శుభ నియమావళి” అనే నియమావళిని జారీ చేశారు.11 తర్వాత మంత్రులందరితో కూడిన మండలి వచ్చింది.11 1897లో నిజాం సర్ వికార్-ఉల్-ఉమరా కట్టించిన ఫలక్‌నుమా ప్యాలెస్‌ను కొన్నాడు.13

రైల్వేలు, హైదరాబాద్, గుల్బర్గా, ఔరంగాబాద్‌లలో నూలు మిల్లులు, కొత్త సాగునీటి పనులు, పాఠశాలల ఘనతను ముదిరాజ్ ఆయన పాలనకు ఇస్తారు. రాజ్యపు నగదు నిల్వలు 1901లో 1.3 కోట్ల నుంచి 1910లో ఐదు కోట్లకు పైగా పెరిగాయని ఆయన చెబుతారు.14 ఆయన చాలా ఘనతను ఆర్థిక మంత్రి సర్ జార్జ్ కాసన్ వాకర్‌కు ఇస్తారు.14

1887 ఆగస్టులో రష్యా భారతదేశాన్ని బెదిరిస్తున్నట్లు కనిపించినప్పుడు, సరిహద్దు రక్షణ కోసం నిజాం మూడు సంవత్సరాలు ఏటా ఇరవై లక్షలు ఇవ్వజూపాడు.15 ఈ ఆఫర్ “సామ్రాజ్య సేవా దళాల ఆలోచన పుట్టిన విత్తనం దాదాపుగా ఇదే” అని ఒప్పందాల సంకలనం చెబుతుంది.1516

1902 నవంబర్ 5న ఆయన ప్రభుత్వం బేరార్‌లోని హైదరాబాద్ అప్పగించిన జిల్లాలను బ్రిటిష్‌వారికి శాశ్వతంగా (ఎప్పటికీ) కౌలుకు ఇచ్చింది.15 స్థిర కౌలు ఏటా 25 లక్షలు.15 ఆయన పుట్టినరోజున ఆయన జెండా ఎగురవేయడం, వందనం ద్వారా ఆయన సార్వభౌమాధికారాన్ని గుర్తించాలి.15 హైదరాబాద్ కంటింజెంట్ ఉనికిలో లేకుండా పోయింది.15 బేరార్ ప్రశ్న కోసం అసఫ్ జాహీలు (నిజాములు) చూడండి.

1908 సెప్టెంబర్ చివరలో, రోజుల తరబడి వర్షం తర్వాత మూసీ వరదతో పొంగింది. అది పురానా పూల్, అఫ్జల్, చాదర్‌ఘాట్ వంతెనల తోరణాలను కొట్టుకుపోయేలా చేసి, “విస్తృతమైన ప్రాణ, ఆస్తి నష్టం” కలిగించింది.17 వరద తర్వాత “నవాబ్ సర్ మీర్ మహబూబ్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ అసఫ్ జా VI పాలనలో” పురానా పూల్‌ను తిరిగి కట్టారని బిల్గ్రామీ (Bilgrami) చెబుతారు.18 పాత గోడల స్థానంలో రంధ్రాలు చేసిన చెక్కిన రాతి (కోసిన రాయి) రెయిలింగ్‌లు వచ్చాయి.18

స్వభావం, మరణం

ఆయన మరణం తర్వాత పద్దెనిమిది సంవత్సరాలకు రాస్తూ, ఆయన ప్రజలలో అత్యంత పేదవారు ఇంకా ఆయనను “మహబూబ్ పాషా” అని పిలిచేవారని ముదిరాజ్ చెబుతారు. ప్రజల మధ్య ఆయన మారువేషంలో రాత్రి నడకలు, ఆయన దాతృత్వం, ఆయన “మత విషయాలన్నిటిలో విశాల హృదయపు సహనం” గురించి కథలు చెప్పుకునేవారు.19 హైదరాబాద్‌లోని ఒక శాఖ ఆయనను తమ పీర్, అంటే సాధువుగా భావించిందని ముదిరాజ్ చెబుతారు.19

ఆయన దృఢమైన ముస్లిం, అలీగఢ్ ఉద్యమానికి మద్దతుదారు, కానీ కొంత కాలం ఆయన ప్రధాన మంత్రి హిందువు.20 వరంగల్ జిల్లాలోని పాకాల తన వేట మైదానాలలో ఆయన ఉత్సాహవంతుడైన పులుల వేటగాడు.20 ఆయన 1911 ఆగస్టు 31న పక్షవాతంతో చనిపోయాడు. ఆయనను తన తండ్రి పక్కన మక్కా మసీదులో ఖననం చేశారు.2122 ఆయన కొడుకు మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్‌ను అదే మధ్యాహ్నం నిజాంగా ప్రకటించారు.2122

Footnotes

  1. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. C. U. Aitchison, A Collection of Treaties, Engagements and Sanads, Vol. IX (1909), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (1929), p. 72 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  4. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 75 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 126 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Aitchison, Treaties, Vol. IX (1909), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 76 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  9. Aitchison, Treaties, Vol. IX (1909), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 77 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  12. Aitchison, Treaties, Vol. IX (1909), p. 15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  13. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 117 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 79 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  15. Aitchison, Treaties, Vol. IX (1909), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  16. Aitchison, Treaties, Vol. IX (1909), p. 18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 119 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  19. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 80 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  20. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 81 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  21. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 82 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  22. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

అసఫ్ జాహీలు (నిజాములు)

క్రీ.శ. 1724–1948

హైదరాబాద్ నిజాముల రాజవంశం (1724–1948). 1724లో షకర్‌ఖేడా వద్ద ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించి దక్కన్‌లో స్వతంత్రుడైన మొఘల్ ప్రతినిధి నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అసఫ్ జా దీనిని స్థాపించాడు. అతని మరణం తర్వాత ఫ్రెంచివారు, ఇంగ్లీషువారు ప్రత్యర్థి వారసులకు మద్దతు ఇచ్చారు. ఉత్తర సర్కారులు 1753లో ఫ్రెంచివారికి, 1766లో ఇంగ్లీషువారికి, రాయలసీమ దత్త మండలాలు 1800లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి వెళ్లాయి. తెలంగాణ నిజాం రాజ్యపు తెలుగు గుండెగా మిగిలింది. 1798–1800 సబ్సిడియరీ ఒప్పందంతో బ్రిటిష్ వారికి కట్టుబడిన నిజాములు చందూలాల్, మొదటి సాలార్ జంగ్ వంటి మంత్రుల ద్వారా పాలించారు. వారు 1853లో బేరార్‌ను బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించి, 1902లో కౌలుకు ఇచ్చారు. మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ పాలనలో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం వచ్చింది, హైదరాబాద్ పునర్నిర్మాణం జరిగింది. అతని ప్రభుత్వం 1948 సెప్టెంబర్‌లో ముగిసింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 18–19, 117, 119. [Public domain]
  2. C. U. Aitchison (compiler), A Collection of Treaties, Engagements and Sanads relating to India and Neighbouring Countries, Vol. IX: Hyderabad, Mysore and Coorg (4th ed.) (opens in a new tab), Superintendent, Government Printing, India, Calcutta, 1909, pp. 11–18. [Public domain]
  3. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (opens in a new tab), Chandrakanth Press, Hyderabad (Deccan), 1929, pp. 72, 75–82. [Public domain]
  4. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam's Dominions, Being an Exhaustive Photographic History of the Hyderabad State, Deccan, India (opens in a new tab), C. B. Burrows, Bombay, 1898, pp. 13–14, 126. [Public domain]
  5. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 11, 37. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: