ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

కుతుబ్ షాహీలు

తెలంగాణను, 1520ల నుండి కృష్ణా, గోదావరిల మధ్య తీరాన్ని పాలించిన గోల్కొండ సుల్తానులు (1518–1687). తర్వాత వారు ఉత్తర తీరాన్ని, గుంటూరు ప్రాంతాన్ని, 17వ శతాబ్దంలో దక్షిణాన కర్ణాటకలో చాలా భాగాన్ని పాలించారు. స్థాపకుడు సుల్తాన్ కులీ బహమనీల తరఫున తెలింగాణను పాలించాడు. ఇబ్రహీం 1565లో విజయనగరాన్ని నాశనం చేసిన కూటమిలో చేరాడు. మహమ్మద్ కులీ సుమారు 1589–91లో హైదరాబాద్‌ను స్థాపించాడు. 1636 నుండి రాజులు మొఘలులకు కప్పం చెల్లించారు. 1687లో ఎనిమిది నెలల ముట్టడి తర్వాత ఔరంగజేబు ద్రోహం ద్వారా గోల్కొండను తీసుకున్నాడు. పర్షియన్ సామంతులు ఉన్నత పదవుల్లో ఉన్నారు, కానీ తెలుగు సైనికులు కోటలను, బ్రాహ్మణ కరణాలు శిస్తు లెక్కలను నిర్వహించారు. చివరి రాజు కాలంలో మాదన్న, అక్కన్న అనే ఇద్దరు బ్రాహ్మణ సోదరులు రాజ్యాన్ని నడిపారు.

పూర్తి చార్టు కోసం పక్కకు జరపండి; వివరాల కోసం ఏదైనా పట్టీని తాకండి.

ప్రతి పట్టీ ఒక ప్రాంతాన్ని పాలించిన శక్తి; కాలం ఎడమ నుంచి కుడికి. గీతల అంచు = సుమారు తేదీలు. వివరాల కోసం పట్టీని ఎంచుకోండి.

1450150015501600165017001750నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు (క్రీ.శ. 1323–1518)నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలువిజయనగరం, కుతుబ్ షాహీలు (క్రీ.శ. 1336–1687)మొఘలులు, అసఫ్ జాహీలు, బ్రిటిష్ పాలన (క్రీ.శ. 1687–1948)తెలంగాణబహమనీ సుల్తానులువిజయనగర సామ్రాజ్యంమొఘల్ సామ్రాజ్యంబీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలుఅసఫ్ జాహీలుగజపతులుకుతుబ్ షాహీలుషితాబ్ ఖాన్ (సీతాపతి)కోస్తా ఆంధ్రవిజయనగర సామ్రాజ్యంమొఘల్ సామ్రాజ్యంకుతుబ్ షాహీలుఆర్కాటు నవాబులుగజపతులుఅసఫ్ జాహీలుఅసఫ్ జాహీలురాయలసీమవిజయనగర సామ్రాజ్యంమరాఠాలుకర్నూలు నవాబులుబీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలుఆర్కాటు నవాబులుకుతుబ్ షాహీలుకడప నవాబులుమొఘల్ సామ్రాజ్యంబనగానపల్లె సంస్థానంఅసఫ్ జాహీలుమరాఠాలుమైసూరు (హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్)1450150015501600165017001750
జాబితాగా చూపించు

నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు క్రీ.శ. 1323–1518

తెలంగాణ
బహమనీ సుల్తానులు (సుమారు క్రీ.శ. 1347–1518) · రేచర్ల వెలమలు (సుమారు క్రీ.శ. 1361–1475) · బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలు (సుమారు క్రీ.శ. 1489–1686) · గజపతులు (సుమారు క్రీ.శ. 1459–1461) · షితాబ్ ఖాన్ (సీతాపతి) (సుమారు క్రీ.శ. 1504–1516)
కోస్తా ఆంధ్ర
విజయనగర సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1350–1579) · రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు (సుమారు క్రీ.శ. 1386–1448) · బహమనీ సుల్తానులు (సుమారు క్రీ.శ. 1471–1489) · గజపతులు (సుమారు క్రీ.శ. 1446–1571)
రాయలసీమ
విజయనగర సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1336–1646)

విజయనగరం, కుతుబ్ షాహీలు క్రీ.శ. 1336–1687

తెలంగాణ
బహమనీ సుల్తానులు (సుమారు క్రీ.శ. 1347–1518) · విజయనగర సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1563–1565) · రేచర్ల వెలమలు (సుమారు క్రీ.శ. 1361–1475) · బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలు (సుమారు క్రీ.శ. 1489–1686) · గజపతులు (సుమారు క్రీ.శ. 1459–1461) · కుతుబ్ షాహీలు (సుమారు క్రీ.శ. 1518–1687) · షితాబ్ ఖాన్ (సీతాపతి) (సుమారు క్రీ.శ. 1504–1516)
కోస్తా ఆంధ్ర
విజయనగర సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1350–1579) · రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు (సుమారు క్రీ.శ. 1386–1448) · బహమనీ సుల్తానులు (సుమారు క్రీ.శ. 1471–1489) · కుతుబ్ షాహీలు (సుమారు క్రీ.శ. 1524–1687) · గజపతులు (సుమారు క్రీ.శ. 1446–1571)
రాయలసీమ
విజయనగర సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1336–1646) · మరాఠాలు (సుమారు క్రీ.శ. 1677–1687) · బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలు (సుమారు క్రీ.శ. 1568–1686) · కుతుబ్ షాహీలు (సుమారు క్రీ.శ. 1579–1687) · మొఘల్ సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1686–1724)

మొఘలులు, అసఫ్ జాహీలు, బ్రిటిష్ పాలన క్రీ.శ. 1687–1948

తెలంగాణ
మొఘల్ సామ్రాజ్యం (క్రీ.శ. 1687–1724) · అసఫ్ జాహీలు (క్రీ.శ. 1724–1948)
కోస్తా ఆంధ్ర
మొఘల్ సామ్రాజ్యం (క్రీ.శ. 1687–1724) · ఫ్రెంచి ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ (క్రీ.శ. 1750–1759) · ఆర్కాటు నవాబులు (సుమారు క్రీ.శ. 1710–1801) · అసఫ్ జాహీలు (క్రీ.శ. 1724–1753) · ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ (క్రీ.శ. 1759–1858)
రాయలసీమ
కర్నూలు నవాబులు (సుమారు క్రీ.శ. 1690–1839) · ఆర్కాటు నవాబులు (సుమారు క్రీ.శ. 1710–1801) · కడప నవాబులు (సుమారు క్రీ.శ. 1714–1779) · మొఘల్ సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1686–1724) · గుత్తి మురారిరావు ఘోర్పడే (సుమారు క్రీ.శ. 1741–1776) · బనగానపల్లె సంస్థానం (సుమారు క్రీ.శ. 1724–1948) · అసఫ్ జాహీలు (సుమారు క్రీ.శ. 1724–1800) · మరాఠాలు (సుమారు క్రీ.శ. 1743–1774) · మైసూరు (హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్) (సుమారు క్రీ.శ. 1762–1799)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు సుల్తానత్‌లు వలస పాలనలు అనిశ్చిత లేదా వివాదాస్పద తేదీలు ముందుగా మరో ప్రాంతంలో ఈ పేజీ

పాలనాకాలాలు

ప్రతి పట్టీ ఒక రాజు పాలనాకాలం; కాలం ఎడమ నుంచి కుడికి. c. = సుమారు తేదీ.

150015251550157516001625165016751700సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్ · సుమారు క్రీ.శ. 1518–1543 · సుమారు 25 సం.సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్సుమారు క్రీ.శ. 1518–1543 · సుమారు 25 సం.జంషీద్ కులీ · క్రీ.శ. 1543–1550 · 7 సం.జంషీద్ కులీక్రీ.శ. 1543–1550 · 7 సం.సుభాన్ కులీ · క్రీ.శ. 1550సుభాన్ కులీక్రీ.శ. 1550ఇబ్రహీం కులీ · క్రీ.శ. 1550–1580 · 30 సం.ఇబ్రహీం కులీక్రీ.శ. 1550–1580 · 30 సం.ముహమ్మద్ కులీ · క్రీ.శ. 1580–1612 · 32 సం.ముహమ్మద్ కులీక్రీ.శ. 1580–1612 · 32 సం.ముహమ్మద్ · క్రీ.శ. 1612–1626 · 14 సం.ముహమ్మద్క్రీ.శ. 1612–1626 · 14 సం.అబ్దుల్లా · క్రీ.శ. 1626–1672 · 46 సం.అబ్దుల్లాక్రీ.శ. 1626–1672 · 46 సం.అబుల్ హసన్ తానా షా · క్రీ.శ. 1672–1687 · 15 సం.అబుల్ హసన్ తానా షాక్రీ.శ. 1672–1687 · 15 సం.
  1. సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్సుమారు క్రీ.శ. 1518–1543 · సుమారు 25 సం.
  2. జంషీద్ కులీక్రీ.శ. 1543–1550 · 7 సం.
  3. సుభాన్ కులీక్రీ.శ. 1550
  4. ఇబ్రహీం కులీక్రీ.శ. 1550–1580 · 30 సం.
  5. ముహమ్మద్ కులీక్రీ.శ. 1580–1612 · 32 సం.
  6. ముహమ్మద్క్రీ.శ. 1612–1626 · 14 సం.
  7. అబ్దుల్లాక్రీ.శ. 1626–1672 · 46 సం.
  8. అబుల్ హసన్ తానా షాక్రీ.శ. 1672–1687 · 15 సం.
పాలనాకాలం · సుమారు = అంచనా తేదీ

బిల్‌గ్రామీ (1927), ఆయన ప్రచురించిన సమాధి శాసనాల ప్రకారం పాలనా సంవత్సరాలు. సుల్తాన్ కులీ మొదటి సంవత్సరాన్ని సుమారు 1518గా చూపాం; ఇది గోల్కొండ మసీదు శాసనం ఆధారంగా బిల్‌గ్రామీ ఇచ్చిన తేదీ. ఫెరిష్తా, హేగ్, సూవెల్ 1512 అంటారు, గ్రిబుల్ 1510 అంటాడు; సుల్తాన్ కులీ 1490ల నుంచే బహమనీల తరఫున తెలంగాణ పాలకుడిగా ఉన్నాడు. ఇబ్రహీం మరణాన్ని ఫెరిష్తా హి.శ. 989 (1581)కి, వృత్తాంతం హి.శ. 988 (1580)కి చెబుతాయి. ముహమ్మద్ కులీ హి.శ. 1020 జిల్‌ఖాదా 17న మరణించాడు; ఆయన సమాధి శాసనం దాన్ని 1612 జనవరి 11గా, వృత్తాంతం 1611 డిసెంబరుగా మారుస్తాయి. సుల్తాన్ ముహమ్మద్ హి.శ. 1035 జమాదుల్ అవ్వల్‌లో మరణించాడు (రోకో ప్రకారం 1626 ఫిబ్రవరి 11; బిల్‌గ్రామీ 1625 అంటాడు). సర్కార్ ఇచ్చిన పాత పద్ధతి (Old Style) తేదీల ప్రకారం అబ్దుల్లా 1672 ఏప్రిల్ 21న మరణించాడు (రోకో ప్రకారం మే 1); ఇంపీరియల్ గెజెటీర్ 1674, కృష్ణా మాన్యువల్ 1669 అంటాయి. గోల్కొండ 1687 సెప్టెంబరు 21న (పాత పద్ధతి) పడిపోయింది.

వంశవృక్షం

పాలకులు, వారసత్వాన్ని వివరించే బంధువులు. ప్రతి గీత ఒక వ్యక్తి పుటలోని ఆధారసహిత వాక్యంపై ఆధారపడింది; ఆధారాలు వృక్షం కింద ఉన్నాయి. ఆ పుటను తెరవడానికి కార్డును ఎంచుకోండి.

  • తల్లిదండ్రులు, సంతానం
  • వివాహం
  • దత్తత
  • ఆధారాలు విభేదిస్తున్నాయి (కింద చూడండి)
  • వారసత్వ క్రమం
వంశవృక్షం: Qutb Shahisతల్లి?ఉవైస్ కులీసుల్తాన్ కులీ తండ్రి(గోల్కొండ వృత్తాంతం;బిల్‌గ్రామీ)సుల్తాన్ కులీకుతుబ్-ఉల్-ముల్క్సుమారు క్రీ.శ. 1518–15431హైదర్ ఖాన్పెద్ద కొడుకు; తండ్రి కంటేముందే మరణించాడుకుతుబుద్దీన్ఎంపికైన వారసుడు; 1543లోజంషీద్ ఆజ్ఞతో అంధుడయ్యాడుఅబ్దుల్ కరీందౌలత్ ఖాన్వృత్తాంతం పేర్కొన్న మరోఇద్దరు కొడుకులుజంషీద్ కులీక్రీ.శ. 1543–15502ఇబ్రహీం కులీక్రీ.శ. 1550–15804సుభాన్ కులీక్రీ.శ. 15503బీబీ జమాలీఅహ్మద్‌నగర్ హుసేన్ నిజాంషా కుమార్తె; 1563–64లోఇబ్రహీంను వివాహమాడిందిఅబ్దుల్ ఖాదిర్ఇబ్రహీం పెద్ద కొడుకు;దేవరకొండలో బందీగామరణించాడుహుసేన్ కులీఅబ్దుల్ ఫతేముహమ్మద్ ఖుదాబందావృత్తాంతం పేర్కొన్నఇబ్రహీం ఇతర కొడుకులుముహమ్మద్ కులీక్రీ.శ. 1580–16125మీర్జా ముహమ్మద్అమీన్ఇబ్రహీం చిన్న కొడుకుహయాత్ బఖ్ష్ బేగంముహమ్మద్ కులీ కుమార్తె;సుల్తాన్ ముహమ్మద్ రాణి;అబ్దుల్లా కాలంలో పాలననడిపింది; 1667లో మరణంముహమ్మద్క్రీ.శ. 1612–16266అబ్దుల్లాక్రీ.శ. 1626–16727అబ్దుల్లా పెద్దకుమార్తెసయ్యద్ అహ్మద్‌నువివాహమాడింది(టావెర్నియర్; సర్కార్ఆమెను మా సాహిబ్ అంటాడు)సయ్యద్ అహ్మద్మీర్ అహ్మద్ అని కూడా;అబ్దుల్లా కాలంలో ప్రధానమంత్రి; 1672లో సింహాసనంకోరాడుఅబ్దుల్లా రెండవకుమార్తె1656లో మొఘల్ రాకుమారుడుముహమ్మద్ సుల్తాన్‌నువివాహమాడింది(టావెర్నియర్; బెర్నియర్ఆమెను పెద్ద కుమార్తెఅంటాడు)ముహమ్మద్ సుల్తాన్ఔరంగజేబు పెద్ద కొడుకుఅబ్దుల్లా మూడవకుమార్తెఅబుల్ హసన్‌నువివాహమాడిందిఅబుల్ హసన్ తానా షాక్రీ.శ. 1672–16878

  1. తరం 1

    • ఉవైస్ కులీసుల్తాన్ కులీ తండ్రి (గోల్కొండ వృత్తాంతం; బిల్‌గ్రామీ)

  2. తరం 2

  3. తరం 3

    • హైదర్ ఖాన్పెద్ద కొడుకు; తండ్రి కంటే ముందే మరణించాడుకుమారుడు: సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్
    • 2జంషీద్ కులీక్రీ.శ. 1543–1550కుమారుడు: సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్
    • బీబీ జమాలీఅహ్మద్‌నగర్ హుసేన్ నిజాం షా కుమార్తె; 1563–64లో ఇబ్రహీంను వివాహమాడిందిభార్య: ఇబ్రహీం కులీ
    • 4ఇబ్రహీం కులీక్రీ.శ. 1550–1580కుమారుడు: సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్భర్త: బీబీ జమాలీ
    • కుతుబుద్దీన్ఎంపికైన వారసుడు; 1543లో జంషీద్ ఆజ్ఞతో అంధుడయ్యాడుకుమారుడు: సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్
    • అబ్దుల్ కరీం, దౌలత్ ఖాన్వృత్తాంతం పేర్కొన్న మరో ఇద్దరు కొడుకులుకుమారులు: సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్

  4. తరం 4

    • 3సుభాన్ కులీక్రీ.శ. 1550కుమారుడు: జంషీద్ కులీ
    • అబ్దుల్ ఖాదిర్ఇబ్రహీం పెద్ద కొడుకు; దేవరకొండలో బందీగా మరణించాడుకుమారుడు: ఇబ్రహీం కులీ
    • హుసేన్ కులీ, అబ్దుల్ ఫతే, ముహమ్మద్ ఖుదాబందావృత్తాంతం పేర్కొన్న ఇబ్రహీం ఇతర కొడుకులుకుమారులు: ఇబ్రహీం కులీ
    • 5ముహమ్మద్ కులీక్రీ.శ. 1580–1612కుమారుడు: ఇబ్రహీం కులీ
    • మీర్జా ముహమ్మద్ అమీన్ఇబ్రహీం చిన్న కొడుకుకుమారుడు: ఇబ్రహీం కులీ

  5. తరం 5

    • హయాత్ బఖ్ష్ బేగంముహమ్మద్ కులీ కుమార్తె; సుల్తాన్ ముహమ్మద్ రాణి; అబ్దుల్లా కాలంలో పాలన నడిపింది; 1667లో మరణంకుమార్తె: ముహమ్మద్ కులీభార్య: ముహమ్మద్
    • 6ముహమ్మద్క్రీ.శ. 1612–1626కుమారుడు: మీర్జా ముహమ్మద్ అమీన్భర్త: హయాత్ బఖ్ష్ బేగం

  6. తరం 6

  7. తరం 7

    • సయ్యద్ అహ్మద్మీర్ అహ్మద్ అని కూడా; అబ్దుల్లా కాలంలో ప్రధాన మంత్రి; 1672లో సింహాసనం కోరాడుభర్త: అబ్దుల్లా పెద్ద కుమార్తె
    • అబ్దుల్లా పెద్ద కుమార్తెసయ్యద్ అహ్మద్‌ను వివాహమాడింది (టావెర్నియర్; సర్కార్ ఆమెను మా సాహిబ్ అంటాడు)కుమార్తె: అబ్దుల్లాభార్య: సయ్యద్ అహ్మద్
    • ముహమ్మద్ సుల్తాన్ఔరంగజేబు పెద్ద కొడుకుభర్త: అబ్దుల్లా రెండవ కుమార్తె
    • అబ్దుల్లా రెండవ కుమార్తె1656లో మొఘల్ రాకుమారుడు ముహమ్మద్ సుల్తాన్‌ను వివాహమాడింది (టావెర్నియర్; బెర్నియర్ ఆమెను పెద్ద కుమార్తె అంటాడు)కుమార్తె: అబ్దుల్లాభార్య: ముహమ్మద్ సుల్తాన్
    • 8అబుల్ హసన్ తానా షాక్రీ.శ. 1672–1687భర్త: అబ్దుల్లా మూడవ కుమార్తె
    • అబ్దుల్లా మూడవ కుమార్తెఅబుల్ హసన్‌ను వివాహమాడిందికుమార్తె: అబ్దుల్లాభార్య: అబుల్ హసన్ తానా షా

ఆధారాలు విభేదించే చోట్లు

అబ్దుల్లా తల్లి

సుల్తాన్ ముహమ్మద్, ముహమ్మద్ కులీ కుమార్తె హయాత్ బఖ్ష్ బేగంల కొడుకు (బిల్‌గ్రామీ; సర్కార్)

దివంగత రాజు రాణి అయిన ఒక బ్రాహ్మణ స్త్రీ కొడుకు (థెవెనో, 1687)

  • The French traveller Thevenot, who was at Golconda in 1666, heard a different story. →
    1. Jean de Thevenot, The Travels of Monsieur de Thevenot into the Levant, Part III (English tr., 1687), p. 100 (archive.org (opens in a new tab)).
  • Thevenot also heard that the king was "the Son of a Bramen Lady". →
    1. Jean de Thevenot, The Travels of Monsieur de Thevenot into the Levant, Part III (English tr., 1687), p. 100 (archive.org (opens in a new tab)).
    2. Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (1929), pp. 26–27 (archive.org (opens in a new tab)).
వృక్షంలోని ప్రతి గీతకు ఆధారాలు
  • ఉవైస్ కులీ → సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్ (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
    • The Golconda chronicle names his father as Uwais Quli, son of Pir Quli. →
      1. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 339–340 (archive.org (opens in a new tab)).
  • సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్ → హైదర్ ఖాన్, జంషీద్ కులీ మరియు ఇబ్రహీం కులీ (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
  • సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్ → కుతుబుద్దీన్ మరియు అబ్దుల్ కరీం, దౌలత్ ఖాన్ (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
  • జంషీద్ కులీ → సుభాన్ కులీ (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
    • His son Subhan Quli succeeded him as a child, with Saif Khan Ain-ul-Mulk as regent. →
      1. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 390 (archive.org (opens in a new tab)).
  • ఇబ్రహీం కులీ · బీబీ జమాలీ (వివాహం)
    • In AH 971 (1563–64), at the siege of Kalyani, he married Bibi Jamali, a daughter of Husain Nizam Shah of Ahmadnagar. →
      1. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 330–331 (archive.org (opens in a new tab)).
      2. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 406 (archive.org (opens in a new tab)).
  • ఇబ్రహీం కులీ → అబ్దుల్ ఖాదిర్, హుసేన్ కులీ, అబ్దుల్ ఫతే, ముహమ్మద్ ఖుదాబందా, ముహమ్మద్ కులీ మరియు మీర్జా ముహమ్మద్ అమీన్ (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
    • The chronicle says that Ibrahim had thirty children. →
      1. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 445 (archive.org (opens in a new tab)).
    • Muhammad Quli was the third son of Ibrahim Qutb Shah, according to the Golconda chronicle. →
      1. Golconda chronicle, in Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 447 (archive.org (opens in a new tab)).
  • ముహమ్మద్ కులీ → హయాత్ బఖ్ష్ బేగం (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
  • మీర్జా ముహమ్మద్ అమీన్ → ముహమ్మద్ (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
  • ముహమ్మద్ · హయాత్ బఖ్ష్ బేగం (వివాహం)
  • ముహమ్మద్ మరియు హయాత్ బఖ్ష్ బేగం → అబ్దుల్లా (తల్లిదండ్రులు, సంతానం) · ఆధారాలు విభేదిస్తున్నాయి
  • అబ్దుల్లా → అబ్దుల్లా పెద్ద కుమార్తె, అబ్దుల్లా రెండవ కుమార్తె మరియు అబ్దుల్లా మూడవ కుమార్తె (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
  • అబ్దుల్లా పెద్ద కుమార్తె · సయ్యద్ అహ్మద్ (వివాహం)
  • అబ్దుల్లా రెండవ కుమార్తె · ముహమ్మద్ సుల్తాన్ (వివాహం)
  • అబ్దుల్లా మూడవ కుమార్తె · అబుల్ హసన్ తానా షా (వివాహం)

ఒకే తల్లి/తండ్రి నుంచి గీత ఉంటే, ఉటంకించిన ఆధారాలు మరొకరి పేరు ఇవ్వలేదని అర్థం.

Golconda Fort's granite walls and a gate climbing toward the hilltop citadel.
Golconda Fort's granite walls and a gate climbing toward the hilltop citadel. · Bernard Gagnon (opens in a new tab) · CC BY-SA 3.0 (opens in a new tab)

కుతుబ్ షాహీలు ఎనిమిది మంది సుల్తానుల వరుస.12 వారు గోల్కొండ కొండ కోట నుండి, సుమారు 1590 తర్వాత దాని పక్కనే ఉన్న కొత్త నగరం హైదరాబాద్ నుండి పాలించారు.12 వారి స్థాపకుడు సుల్తాన్ కులీ పర్షియాలో పుట్టిన బహమనీ సుల్తానుల అధికారి.12 అతను దాని తూర్పు ప్రాంతమైన తెలింగాణ (తెలంగాణ) ను పాలించాడు.12 1687లో చివరి రాజు అబుల్ హసన్ మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబుకు లొంగిపోయాడు.12 అప్పటికి రాజ్యం ఇప్పటి తెలంగాణలో చాలా భాగాన్ని, కృష్ణా–గోదావరి తీరాన్ని కలుపుకుంది.12

సుల్తానత్ అంటే పాలకుడు సుల్తాన్ బిరుదు ధరించే ముస్లిం రాజరికం.12 కుతుబ్ షాహీలు షా అనే పర్షియన్ బిరుదును కూడా వాడారు.12

తెలుగు దేశానికి ఈ వంశం అనేక విధాలుగా ముఖ్యమైనది:345

  • బహమనీలు, గజపతుల తర్వాత తెలంగాణను, తీరాన్ని పట్టుకున్న తెలుగు నాయకులను అది జయించింది.345
  • 1565లో విజయనగరాన్ని నాశనం చేసిన కూటమిలో అది చేరి, తర్వాత గుంటూరు ప్రాంతాన్ని, దక్షిణంలో చాలా భాగాన్ని తీసుకుంది.345
  • 1610ల ఇంగ్లీషు, డచ్ వ్యాపారులు చూసినట్లు, అది దాదాపు పూర్తిగా హిందువులు, తెలుగు మాట్లాడేవారు అయిన జనాభాను పాలించింది. అది తెలుగు సైనికులు, బ్రాహ్మణ కరణాలు, చివర్లో బ్రాహ్మణ మంత్రుల ద్వారా పాలించింది.345

ఈ పేజీ కథను గోల్కొండ వైపు నుండి చెబుతుంది.345 వారి వైపు కోసం రేచర్ల వెలమలు, గజపతులు, విజయనగరం పేజీలు చూడండి.

ఆధారాలు

పదహారవ శతాబ్దానికి ముఖ్య కథన ఆధారాలు పర్షియన్.67 చరిత్రకారుడు ఫెరిష్తా పర్షియా నుండి దక్కన్‌కు వచ్చాడు. అతని చరిత్ర 1612 వరకు ఉంది.67 అతను గోల్కొండ రాజులపై ఒక చిన్న అధ్యాయం రాశాడు.67

జాన్ బ్రిగ్స్ 1829లో ఫెరిష్తాను అనువదించాడు.89 అతను అనుబంధంగా ఒక అజ్ఞాత గోల్కొండ చరిత్రను జోడించాడు. దానిని అతను “మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా చరిత్ర” అని పిలిచాడు.89 అది ఫెరిష్తా కాలంలో రాయబడిందని అతను భావించాడు.89 అది గోల్కొండలో కూర్చబడింది కాబట్టి హిందూ పేర్లు వాటి స్థానిక రూపాల్లో కనిపిస్తాయని అతను గుర్తించాడు.89

ఆ వంశపు మొదటి చరిత్ర సుల్తాన్ ముహమ్మద్ (1612–1626) కాలంలో కూర్చబడిందని 1927లో రాస్తూ బిల్‌గ్రామీ చెబుతారు.10 1932లో హీరానంద శాస్త్రి బ్రిగ్స్ చరిత్రను తారీఖ్-ఇ-ముహమ్మద్ కుతుబ్ షాహీ అని పిలిచారు.11

ఫెరిష్తా గానీ ఆ చరిత్ర గానీ తటస్థమైనవి కావు.812 రెండూ హిందూ పాలకులపై రాజుల యుద్ధాలను పవిత్ర యుద్ధంగా ప్రశంసిస్తాయి.812 రెండూ సంఖ్యలను, అద్భుతాలను ప్రశ్నించకుండా నివేదిస్తాయి. అవి విభేదించే చోట్లను బ్రిగ్స్ గుర్తించాడు.812

పదిహేడవ శతాబ్దానికి ఆధారాలు మొఘల్ చక్రవర్తులు షాజహాన్, ఔరంగజేబుల ఆస్థాన చరిత్రలు.1314 ఇలియట్, డౌసన్ 1877లో వాటిలో కొన్ని భాగాలను అనువదించారు.1314 వాటిలో ఖాఫీ ఖాన్ చరిత్ర ఉంది. అతను “హైదరాబాద్ వ్యవహారాల గురించి ప్రత్యేకంగా బాగా తెలిసినవాడు” అని జదునాథ్ సర్కార్ భావించారు.1314 సర్కార్ History of Aurangzib (ఔరంగజేబు చరిత్ర, 2వ ముద్రణ, 1930) వీటిని, ఇతర పర్షియన్, డచ్, ఇంగ్లీషు రికార్డులను వాడుతుంది.1514

యూరోపియన్ యాత్రికులు, వ్యాపారులు తాము చూసినదాన్ని జోడిస్తారు:1617181920

  • 1618లో మచిలీపట్నంలో బాధ్యతలు చేపట్టి దాదాపు ఐదు సంవత్సరాలు ఉన్న ఇంగ్లీషు వ్యాపార ప్రతినిధి విలియం మెత్‌వోల్డ్1617
  • 1642, 1645, 1652లో వచ్చిన ఫ్రెంచి నగల వ్యాపారి జీన్-బాప్టిస్ట్ తావెర్నియర్18
  • 1667లో, 1666లో గోల్కొండలో ఉన్న వైద్యుడు ఫ్రాంస్వా బెర్నియర్, యాత్రికుడు జీన్ డి థెవెనో1920

యజ్దానీ, హేగ్, బిల్‌గ్రామీ సంపాదకత్వం వహించిన మసీదులు, సమాధులు, కోటలపై శాసనాలు మరింత స్థిరమైన తేదీలు ఇస్తాయి.2122 వాటిలో కొన్ని పర్షియన్‌తో పాటు తెలుగులో కూడా ఉన్నాయి.2122 తెలుగు సాహిత్యం, స్థానిక రికార్డులు (కైఫీయతులు), హిందూ శాసనాలు రాజులను వారి తెలుగు ప్రజలు పిలిచినట్లుగా చూపిస్తాయి.232425

బహమనీ సేవలో పుట్టుక

సుల్తాన్ కులీ ఒక తుర్కమాన్ తెగకు చెందినవాడని, పర్షియాలోని హమదాన్‌లో పుట్టాడని ఫెరిష్తా చెబుతాడు.6 అతను యువకుడిగా దక్కన్‌కు వచ్చాడు.6 అక్కడ అతను బహమనీ రాజు తుర్కీ అంగరక్షక దళంలో చేరి, తర్వాత ఒక ప్రభుత్వ కార్యాలయంలో కార్యదర్శి అయ్యాడు.6

గోల్కొండ చరిత్ర అతని వంశాన్ని ఒకప్పుడు పర్షియాలో పాలించిన కారా కోయున్లు తుర్కమాన్ల వరకు తీసుకెళ్తుంది.26 వారి పతాకాలపై ఉన్న నల్ల పొట్టేలు పేరు మీద వారికి ఆ పేరు వచ్చింది.26 ప్రత్యర్థి తెల్ల పొట్టేలు వంశపు శత్రుత్వం నుండి తప్పించుకోవడానికి అతను పర్షియా విడిచాడని చరిత్ర చెబుతుంది.26 సుల్తాన్ కులీ చూడండి.

బహమనీ రాజు మహమూద్ షాకు సేవ చేయడం ద్వారా అతను ఎదిగాడని రెండు కథనాలూ చెబుతాయి.27 బీదర్‌లో రాజభవనంపై రాత్రి దాడి సమయంలో రాజును రక్షించిన ఘనతను చరిత్ర అతనికి ఇస్తుంది.27 దీని తర్వాత అతను కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్ బిరుదు పొందాడు.27 తర్వాత అతనికి తెలింగాణ పాలన ఇచ్చారు.28 అతను తర్వాత రాజ శైలిని స్వీకరించినప్పుడు సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్ షాగా ప్రకటించబడ్డాడు.29

1883 కిస్ట్నా జిల్లా మాన్యువల్ రాజభవనంపై దాడిని 1490లో ఉంచుతుంది.30 వరంగల్, గోల్కొండలను వ్యక్తిగత ఎస్టేట్లుగా ఇచ్చి గవర్నర్‌గా అతని నియామకాన్ని 1495లో ఉంచుతుంది.30 బిల్‌గ్రామీ దాడికి హిజ్రీ 892 (1486; హిజ్రీ అనేది సంవత్సరాలు లెక్కించే ఇస్లామిక్ పద్ధతి), గవర్నర్ పదవికి 1493, గోల్కొండ, వరంగల్, ఇతర జిల్లాల మంజూరుకు 1495 అని ఇస్తారు.2

స్వాతంత్ర్యం: 1512నా, 1518నా?

కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం ఎప్పుడు స్వతంత్రమైందనే విషయంలో వివాదం ఉంది.31 ఫెరిష్తా హిజ్రీ 918 (1512) అని ఇస్తాడు. రాజ వైభవం స్వీకరించిన తర్వాత కూడా సుల్తాన్ కులీ బీదర్‌లోని మహమూద్ షాకు ఏటా “అద్భుతమైన కానుకలు” పంపాడని అతను చెబుతాడు.31 1907లో హేగ్, 1900లో సూయెల్ కూడా 1512 అని ఇస్తారు.3233 గ్రిబుల్ History of the Deccan (దక్కన్ చరిత్ర) 1510 అని,34 హైదరాబాద్ Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) 1512 అని ఇస్తాయి.1

హైదరాబాద్ పురావస్తు శాఖ అధికారి సయ్యద్ అలీ అస్గర్ బిల్‌గ్రామీ 1927లో హిజ్రీ 924 (1518) పక్షాన వాదించారు.3536 గోల్కొండ కోటలో సుల్తాన్ కులీ కట్టించిన జామా మసీదు శాసనం మీద ఆయన ఆధారపడ్డారు.3536 దానికి 924 తేదీ ఉంది, అది ఇంకా బహమనీ రాజు మహమూద్ షాను సార్వభౌముడిగా పేర్కొంటుంది.3536 ఈ పఠనం ప్రకారం, తెలింగాణను తనదిగా పాలించినప్పటికీ, మహమూద్ షా చనిపోయే వరకు సుల్తాన్ కులీ అధికారికంగా విధేయుడిగా ఉన్నాడు.3536 రాజ శైలి స్వీకరించిన తర్వాత కూడా అతను బహమనీ ఆస్థానానికి “ఏటా కానుకలు, డబ్బు పంపుతూనే ఉన్నాడు” అని కిస్ట్నా మాన్యువల్ కూడా చెబుతుంది.30

చరిత్ర స్వయంగా రెండు వైపులా చూపిస్తుంది.2937 ఇతర బహమనీ గవర్నర్లు తమను రాజులుగా చేసుకున్నారని అది చెబుతుంది.29 అప్పుడు అతని అధికారులు అదే చేయమని అతనిని ప్రోత్సహించారు. అతను రాజుగా ప్రకటించబడ్డాడు.29 కానీ హిజ్రీ 912 (1507) నాటిదిగా అది చెప్పే మహమూద్ షా మరణ సమయంలో సుల్తాన్ కులీ “మిగిలి ఉన్న రాజరికపు నీడకు ఇంకా విధేయతను కొనసాగించాడు” అని కూడా అది చెబుతుంది.37

అంతకుముందు తేదీ గురించి హీరానంద శాస్త్రి Burhan-i Ma’asir (బుర్హాన్-ఎ-మాసిర్) ను ఉదహరించారు.38 హిజ్రీ 903 (1497) లోనే “కులీ కుతుబ్” తెలింగాణ నాయకులను తన కిందకు తెచ్చాడని అది చెబుతుంది.38 అతను వరంగల్, కోవిల్‌కొండలను తన ఆస్తులకు జోడించాడు.38

తెలంగాణ, తీర విజయం

గోల్కొండ చరిత్ర ప్రకారం, సుల్తాన్ కులీ తన మొదటి సంవత్సరాలను తెలింగాణ జమీందారులను (స్థానిక నాయకులు, భూస్వాములు) లొంగదీయడంలో గడిపాడు.37 వృద్ధాప్యంలో అతను “వరంగల్ సరిహద్దుల నుండి మచిలీపట్నం, రాజమహేంద్రవరం వరకు” అరవై లేదా డెబ్బై కోటలను తీసుకున్నానని చెప్పుకున్నాడు.37 వాటిలో రాచకొండ, దేవరకొండ, వరంగల్, ఖమ్మం, కొండపల్లి ఉన్నాయి.37

అతని ముఖ్య స్థానిక ప్రత్యర్థి ఖమ్మం, బెల్లంకొండ, వరంగల్లను పట్టుకున్న తెలుగు నాయకుడు సీతాపతి.11 సీతాపతి చారిత్రక వ్యక్తి.11 అతను 1504 జనవరి 21న అక్కడి కోటను తీసుకున్నట్లు వరంగల్‌లోని ఒక సంస్కృత, తెలుగు శాసనం నమోదు చేస్తుంది.11 పర్షియన్ చరిత్రలు అతనిని షితాబ్ ఖాన్ అని పిలుస్తాయి.11

సుల్తాన్ కులీ సీతాపతిని, ఒడిశా గజపతి రాజు సైన్యాన్ని ఓడించాడు.39 ఆ తర్వాత తన రాజ్యానికి, ఒడిశాకు మధ్య గోదావరిని సరిహద్దుగా చేసే ఒప్పందానికి అతను అంగీకరించాడు.39 పానగల్లు, కొండపల్లి, కొండవీడు కోసం అతను విజయనగర శ్రీకృష్ణదేవరాయలతో కూడా పోరాడాడు.4041

రాబర్ట్ సూయెల్ ఆ చరిత్రను విజయనగర, పోర్చుగీసు ఆధారాలతో పోల్చారు.42 ఒకే వరుస సంఘటనలుగా చెప్పిన దాని దండయాత్రలు 1512 నుండి 1534 వరకు “కనీసం ఇరవై ఒక్క సంవత్సరాల కాలాన్ని” కవర్ చేస్తాయని ఆయన తేల్చారు.42 వాటికి వివరంగా తేదీలు ఇవ్వలేము.42 బిల్‌గ్రామీ షితాబ్ ఖాన్‌తో యుద్ధాన్ని 1519–1525 నాటిదిగా చెబుతారు.36 కొండపల్లి, రాజమహేంద్రవరం, ఏలూరు (అప్పుడు ఎల్లోర్) విజయాన్ని 1526–27 నాటిదిగా చెబుతారు.36

సుల్తాన్ కులీ 1543లో హత్యకు గురయ్యాడు. గోల్కొండ మసీదులో ప్రార్థన చేస్తుండగా అతను చంపబడ్డాడని చరిత్ర చెబుతుంది.43 నగలు పరిశీలిస్తుండగా ఒక దాసుడు అతనిని పొడిచాడని ఫెరిష్తా చెబుతాడు.44 రెండూ అతని కుమారుడు జంషీద్‌ను నిందిస్తాయి.4344

జంషీద్, సుభాన్ కులీ

జంషీద్ (1543–1550) సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని, ప్రకటిత వారసుడైన తన అన్న కుతుబుద్దీన్‌ను గుడ్డివాడిని చేశాడు.4546 అతని తమ్ముడు ఇబ్రహీం బీదర్‌కు, తర్వాత విజయనగరానికి పారిపోయాడు.4546 అక్కడ అతను రామరాయల ఆస్థానంలో నివసించాడు.4546

జంషీద్ తన పాలనను బీదర్, బీజాపూర్, అహ్మద్‌నగర్‌లతో దక్కన్ సుల్తానుల యుద్ధాల్లో గడిపాడు.474812 బీజాపూర్ కోట ఎత్గిర్ నుండి తిరోగమనంలో అతని ముఖానికి కత్తి వేటు తగిలి వికారమైందని ఫెరిష్తా చెబుతాడు.4748 చరిత్ర ఈ గాయాన్ని అతని తండ్రికి ఇస్తుంది.12 తన చివరి అనారోగ్యంలో జంషీద్ క్రూరుడై అనేక మందిని చంపించాడని కూడా ఫెరిష్తా చెబుతాడు.4748

జంషీద్ హిజ్రీ 957 (1550) ప్రారంభంలో చనిపోయాడు. సామంతులు అతని కుమారుడు సుభాన్ కులీకి పట్టాభిషేకం చేశారు.4950 చరిత్ర ఆ బాలుని ఏడు సంవత్సరాలవాడని, ఫెరిష్తా రెండు సంవత్సరాలవాడని పిలుస్తారు.4950

కొన్ని నెలల్లోనే ఆస్థానంలోని ఒక పక్షం ఇబ్రహీంను తిరిగి ఆహ్వానించింది.5152 కోటల దండులుగా ఉన్న హిందూ కాల్బలం నాయక్‌వారీలు గోల్కొండను అతనికి అప్పగించారు.5152 అతను 1550 జూలై 27న పట్టాభిషిక్తుడయ్యాడు.5152 కిస్ట్నా మాన్యువల్ ఆ పదాన్ని తెలుగు నాయకవాడుగా వివరిస్తుంది.53 “హిందూ మంత్రి జగదేవరావు, హిందూ సైనికులందరి మద్దతుతో, రాజకుమారుడు ఇబ్రహీం పక్షాన ప్రకటించాడు” అని అది చెబుతుంది.53

ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా

ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా (1550–1580) రాజ్యానికి శాశ్వత రూపాన్ని ఇచ్చాడు.54 అతను విజయనగరంలో సుమారు ఏడు సంవత్సరాలు గడిపాడు.54 అక్కడ రామరాయలు “అతనిపై అన్ని విధాలా శ్రద్ధ చూపి” అతనికి ఒక ఎస్టేట్ ఇచ్చాడని ఫెరిష్తా చెబుతాడు.54

తన సింహాసనాన్ని కోరడానికి ఇబ్రహీం బయలుదేరినప్పుడు రామరాయలు పది వేల మంది అశ్వికులతో తన సోదరుడు వెంకటాద్రిని అతనికి ఇవ్వజూపాడని చరిత్ర చెబుతుంది.51 కానీ ఇబ్రహీం సహచరులు తిరస్కరించమని అతనిని ఒప్పించారు.51 అలాంటి సైన్యం రామరాయల కోసం రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవచ్చని వారు భయపడ్డారు.51

అతనిని రాజుగా చేసిన తెలుగు కాల్బలాన్ని అదుపు చేయడం కష్టమైంది.5556 రాజు అమాయక సోదరుడిని సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టడానికి అతని మంత్రి జగదేవరావు కుట్ర పన్నాడని చరిత్ర చెబుతుంది.5556 ముస్లిం సామంతులు “ఈ ఇద్దరు హిందువుల అధికారం” గురించి రాజుకు ఫిర్యాదు చేశారు.5556 ఆ సమయంలో “రాజ్యంలోని దండులన్నీ నాయక్‌వారీలతో కూడినవి, వారు జగదేవరావును తమ నాయకునిగా చూశారు”.5556 జగదేవరావు బేరార్‌కు, విజయనగరానికి పారిపోయాడు.5556

బీజాపూర్, విజయనగర సైన్యాలు గోల్కొండ దగ్గర శిబిరం వేశాయి.5758 పానగల్లు, కోవిల్‌కొండ, గణపురం నాయక్‌వారీలు తమ కోటలను రామరాయలకు అప్పగించారు.5758 ఇబ్రహీం శాంతిని కొని, తర్వాత గోల్కొండ కోటను “రాయి, సున్నంతో” మళ్లీ కట్టించాడు.5758 కోటలను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి తర్వాత జరిగిన ఒక నాయక్‌వారీ కుట్రను అణచివేసి, దాని నాయకులను ఉరి తీశారు.59

1907లో హేగ్ గోల్కొండ విదేశాంగ విధానానికి “ప్రధాన చోదక శక్తి”ని “బలాబలాల సమతుల్యతను కాపాడటం”లో చూశారు.60 రాజు ఒక మిత్రునికి “ఒక స్థాయి వరకు” మద్దతు ఇచ్చేవాడు.60 కానీ ఒక పొరుగువాడు మరొకరిని అణిచివేయబోతున్నట్లు కనిపించినప్పుడు అతను వెనక్కి తగ్గేవాడు లేదా పక్షం మార్చేవాడు.60

హిజ్రీ 971 (1563–64) లో ఇబ్రహీం అహ్మద్‌నగర్ హుస్సేన్ నిజాం షా కుమార్తె బీబీ జమాలీని పెళ్లి చేసుకున్నాడు.61623 1565 జనవరిలో తళ్ళికోట వద్ద విజయనగరాన్ని ఓడించిన కూటమిలో అతను బీజాపూర్, అహ్మద్‌నగర్, బీదర్‌లతో చేరాడు.61623 చరిత్ర ఆ కూటమి ఘనతను ఇబ్రహీంకు, అతని మంత్రి ముస్తఫా ఖాన్‌కు ఇస్తుంది.62 హేగ్ దానిని బీజాపూర్ అలీ ఆదిల్ షా I కు ఇస్తారు.63 తళ్ళికోట, అళియ రామరాయలు చూడండి.

తళ్ళికోట తర్వాత అతని సేనానులు తీరం వైపు తిరిగారు.6465 మాలిక్ నాయబ్ అని పిలిచే రిఫత్ ఖాన్ లారీ హిజ్రీ 979 (1571–72) లో రాజమహేంద్రవరాన్ని తీసుకున్నాడు.6465 దాని రక్షకులు “ముస్లిం సైన్యంలోని హిందూ కరణాల్లో ఒకరైన యెల్లూ పండిత్” ద్వారా లొంగిపోయారు.6465 తర్వాత మాలిక్ నాయబ్ ఉత్తరాన కశింకోట ప్రాంతంలోకి చొచ్చుకుపోయాడు.6465

హీరానంద శాస్త్రి ఉదహరించిన ఒక తెలుగు కైఫీయతు రాజమహేంద్రవరం పతనాన్ని శక 1495 (1573; శక అనేది సంవత్సరాలు లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) ఆషాఢం నాటిదిగా చెబుతుంది.23 అది ఒక తెలుగు పద్యాన్ని భద్రపరుస్తుంది.23 శాస్త్రి అనువాదంలో అది ఇలా ముగుస్తుంది: “రాజమహేంద్రవరం లంకా నగరం, ఇభరాముడు రాముడు, శత్రువు షితాబ్ ఖాన్ (రావణుడు) తరిమివేయబడ్డాడు … ఇభరాముడు పాలించడం ప్రారంభించాడు”.23

1579లో అతని సేనానులు కొండవీడును, కృష్ణాకు దక్షిణాన ఉన్న కోటలను తీసుకున్నారు.66 దీనితో “కిస్ట్నా జిల్లాలో హిందూ పాలన ఇప్పుడు ముగిసింది” అని కిస్ట్నా మాన్యువల్ చెబుతుంది.67 చరిత్ర అతని ప్రజా పనులను జాబితా చేస్తుంది.68 వాటిలో గోల్కొండ గోడలు, హుస్సేన్ సాగర్ చెరువు, ఇబ్రహీంపట్నం చెరువు ఉన్నాయి.68 “తెలింగాణ, ఈజిప్టు లాగా, ప్రపంచమంతటికీ సంత అయింది” అనే గొప్పతో అది అతని పాలనను సంగ్రహిస్తుంది.68

మహమ్మద్ కులీ, హైదరాబాద్

ఇబ్రహీం మూడవ కుమారుడు మహమ్మద్ కులీ (1580–1612) కిక్కిరిసిన గోల్కొండ నుండి ఆస్థానాన్ని బయటకు మార్చాడు.6970717273 మూసీ నదిపై కొత్త నగర స్థాపనను గోల్కొండ చరిత్ర హిజ్రీ 998 (1589–90) నాటిదిగా చెబుతుంది.69 బిల్‌గ్రామీ హిజ్రీ 999 (1590–91) అని,70 Imperial Gazetteer, సూయెల్ 1589 అని ఇస్తారు.7172 1929లో హైదరాబాద్ ప్రభుత్వ ముద్రణాలయం ప్రచురించిన చిన్న చరిత్ర రచయిత షా రోకో 1591 అని ఇస్తారు.73

ఆ నగరాన్ని మొదట భాగ్‌నగర్ అని, తర్వాత హైదరాబాద్ అని పిలిచారు.7173 గెజిటీర్ దాని కేంద్ర కట్టడం చార్మినార్‌ను 1591 నాటిదిగా, రోకో 1593 నాటిదిగా చెబుతారు.7173 హైదరాబాద్, చార్మినార్ పేజీలు చూడండి.

ఫెరిష్తా రాజు జీవితకాలంలోనే రాశాడు.74 యువ రాజు “భాగమతి అనే పేరున్న ఒక బహిరంగ గాయనిని ప్రేమించాడు” అని అతను చెబుతాడు.74 రాజు కొత్త నగరానికి ఆమె పేరు మీద భాగ్‌నగర్ అని పేరు పెట్టాడు. అయితే అది “తర్వాత హైదరాబాద్ అనే పేరు పొందింది”.74

మొఘల్ చరిత్రకారుడు ఖాఫీ ఖాన్ ఆమెను రాజు భార్య అని పిలుస్తాడు.75 ఆమె మరణం తర్వాత నగరానికి పేరు మార్చారని, అయితే “ప్రజల వాడుక భాషలో దానిని ఇప్పటికీ భాగ్‌నగర్ అని పిలుస్తారు” అని అతను చెబుతాడు.75

హేగ్ ఆమెను “భాగమతి అనే ఒక హిందూ అమ్మాయి” అని, రోకో “ఒక అందమైన హిందూ నర్తకి” అని పిలిచారు.3273 “అలీ బిరుదుల్లో ఒకటైన హైదర్ పేరు మీద” నగరానికి పేరు మార్చారని రోకో చెబుతారు.73 కానీ బ్రిగ్స్ అనువాదంలోని ఒక గమనిక, కిస్ట్నా మాన్యువల్ ఆ పేరును సుల్తాన్ కులీ కుమారుడు హైదర్ ఖాన్ నుండి వచ్చినదిగా చెబుతాయి.7677 రాజధానిని “స్థానికులు గోల్కొండ అని, మూర్లు, పర్షియన్లు హైదరాబాద్ అని పిలుస్తారు” అని 1620లలో విలియం మెత్‌వోల్డ్ రాశాడు.78

కాబట్టి రికార్డు ఇలా ఉంది.747578 1589–91 నాటి కొత్త నగరం భాగ్‌నగర్‌గా, హైదరాబాద్‌గా రెండు పేర్లతో తెలుసు.747578 దానికి భాగమతి పేరు పెట్టారనే కథ ఫెరిష్తా వరకు వెళ్తుంది.747578 ఇక్కడ వాడిన రచనల్లో ఏదీ ఆమె పేరు చెప్పే, రాజు సొంత పాలన కాలపు శాసనాన్ని గానీ పత్రాన్ని గానీ ఉదహరించదు.747578

కొత్త నగరంలో మహమ్మద్ కులీ కట్టడాల్లో జామా మసీదు, చార్మినార్, ఆసుపత్రులు, విద్యాలయాలు ఉన్నాయి.7980 అతని జీవితకాలంలో ప్రజా పనులపై డెబ్బై ఎనిమిది లక్షల హూన్‌లు (బంగారు నాణేలు) ఖర్చు చేశారని చరిత్ర చెబుతుంది.7980

కృష్ణాకు దక్షిణాన అతని సైన్యాలు కర్నూలు, నంద్యాల, గండికోటలను తీసుకున్నాయి.7972 పెనుకొండ వద్ద విజయనగర రాజు వెంకటపతిని అవి ముట్టడించాయి, కానీ విజయం సాధించలేదు.7972 “మలికిభరాముని” కుమారుడు “మహమ్మద సాహ” “తేజస్సు కోల్పోయి, నిరాశతో ఇంటికి తిరిగి వెళ్లాడు” అని నెల్లూరు జిల్లాకు చెందిన ఒక ఆరవీడు తామ్రశాసనం చెబుతుంది.25 రాజు “కుతుబ్ షా” అనే కలం పేరుతో పర్షియన్, ఉర్దూల్లో కవిత్వం రాశాడని బిల్‌గ్రామీ చెబుతారు.81 రోకో అతనిని “కొంత పేరున్న కవి” అని పిలుస్తారు.82

సుల్తాన్ ముహమ్మద్

మహమ్మద్ కులీకి కుమారుడు లేడు. అతని మేనల్లుడు, అల్లుడు సుల్తాన్ ముహమ్మద్ (1612–1626) అతని తర్వాత వచ్చాడు.83 అతను ఇబ్రహీం చిన్న కుమారుడు మీర్జా ముహమ్మద్ అమీన్ కుమారుడు, మహమ్మద్ కులీ కుమార్తె హయాత్ బఖ్ష్ బేగం భర్త.83 రోకో అతని పాలనను “విశేషాలు లేనిది” అని, రాజును “చరిత్రకారుడు, తత్వవేత్త” అని పిలుస్తారు.84

అతను మక్కా మసీదును ప్రారంభించాడు. బిల్‌గ్రామీ ఒక కాలసూచక పద్యం (పద్యంలో దాచిన తేదీ) ద్వారా దానిని హిజ్రీ 1023 (1614) నాటిదిగా చెబుతారు.8583 అతను పర్షియా షా అబ్బాస్, చక్రవర్తి జహంగీర్ నుండి రాయబార బృందాలను స్వీకరించాడు.8583 1622లో తిరుగుబాటు మొఘల్ రాజకుమారుడు ఖుర్రం, కాబోయే షాజహాన్‌కు అతను డబ్బుతో సహాయం చేశాడు.8583 అతని కుమారుడు అబ్దుల్లా (1626–1672) అతని తర్వాత వచ్చాడు.10

అబ్దుల్లా, మొఘల్ అధిరాజ్యం

అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా బాలుడిగా సింహాసనం ఎక్కాడు.15 నలభై సంవత్సరాలకు పైగా “అసలు పరిపాలనను … అతని తల్లి, దృఢ స్వభావం గల హయాత్ బఖ్ష్ బేగం నిర్వహించింది” అని సర్కార్ రాశారు.15 1667లో ఆమె మరణం తర్వాత అతని అల్లుడు సయ్యద్ అహ్మద్ దానిని నిర్వహించాడు.15

థెవెనో 1666లో గోల్కొండలో ఉన్నాడు.86 రాజమాత బ్రాహ్మణురాలు అని, ఆమె, రాజు బ్రాహ్మణులను నమ్మారని అతను విన్నాడు.86 ఆమె బ్రాహ్మణురాలు అనడానికి రోకోకు మరే సాక్ష్యం దొరకలేదు.20 కానీ ఆమె కాలంలో బ్రాహ్మణులు ఆస్థానంలో అధికారంలోకి వచ్చారని ఆయన అంగీకరించారు.20

1635–36లో దక్కన్‌లో దండయాత్ర చేస్తున్న చక్రవర్తి షాజహాన్ అబ్దుల్లాకు ఒక ఫర్మానా (రాజాజ్ఞ) పంపాడు.8788 అది అతని విధేయతను, చక్రవర్తి పేరుతో శుక్రవారపు ప్రసంగం (ఖుత్బా) చదవడాన్ని, కప్పం చెల్లింపును కోరింది.8788 రాయబారిని స్వాగతించడానికి అబ్దుల్లా ఐదు కోసులు బయటకు వచ్చి, చక్రవర్తి పేరుతో ఖుత్బా చదివించాడు.8788 అతను “చక్రవర్తి పేరుతో నాణేలు ముద్రించి, వాటి నమూనాలను ఆస్థానానికి పంపాడు” కూడా.8788

ఒప్పుకున్న కప్పం ఏటా రెండు లక్షల హూన్‌లు (వరహాలు).8990 అప్పటి నుండి 1687 వరకు గోల్కొండ మొఘలులకు కప్పం చెల్లించే రాజ్యం.8990

1667లో గోల్కొండలో ఉన్న బెర్నియర్ అది ఎలా మనుగడ సాగించిందో వివరించాడు.9192 దాని రాజులు “బీజాపూర్ రాజుకు ఎప్పుడూ రహస్యంగా డబ్బు అందించారు”.9192 బీజాపూర్‌పై దాడి జరిగినప్పుడల్లా వారు సరిహద్దుకు సైన్యాన్ని నడిపారు.9192 వారు “మొఘల్ సైన్య సేనానులకు లంచాలుగా పెద్ద మొత్తాలు” చెల్లించారు.9192 సర్కార్ దీనిని “ఢిల్లీ చక్రవర్తికి మాటల విధేయత” విధానం అని పిలిచారు.93

మీర్ జుమ్లా, 1656 ముట్టడి

చాలా సంవత్సరాలు అబ్దుల్లా ముఖ్య మంత్రి అర్దిస్తాన్‌కు చెందిన మీర్ ముహమ్మద్ సయీద్.9495 అతను ఒక వ్యాపారి సేవలో గోల్కొండకు వచ్చిన పర్షియన్.9495 అతనిని తన పదవి బిరుదు మీర్ జుమ్లా పేరుతో పిలిచేవారు.9495

అతను కృష్ణాకు దక్షిణాన కర్ణాటకలో “150 కోసుల పొడవు” గల పెద్ద భూభాగాన్ని, “వజ్రాలతో నిండిన” గనులతో సహా జయించాడు.96 అతను సొంతంగా ఐదు వేల మంది అశ్వికులను ఉంచుకున్నాడు.96 తావెర్నియర్ 1652 సెప్టెంబర్‌లో అతనిని గండికోట వద్ద కలిశాడు.97 యూరోపియన్ ఫిరంగిదళ సైనికుల సహాయంతో మూడు నెలల ముట్టడి తర్వాత అతను అప్పుడే దానిని తీసుకున్నాడు.97 అతను “కల్పిత పేర్లతో” వజ్రాల గనులను కౌలుకు తీసుకున్నాడని బెర్నియర్ చెబుతాడు.98 తర్వాత గోల్కొండ సైన్యాలు 1642లో ఉదయగిరిని, 1646లో చివరి విజయనగర నివాసమైన చంద్రగిరిని తీసుకున్నాయి.99100

1655–56లో మీర్ జుమ్లా రాజుతో గొడవ పడి, తన ఫిర్యాదులను మొఘల్ రాజకుమారుడు ఔరంగజేబు దగ్గరికి తీసుకెళ్లాడు.101102 అబ్దుల్లా మీర్ జుమ్లా కుమారుని ఖైదు చేశాడు. అప్పుడు ఔరంగజేబు తన సొంత కుమారుడు ముహమ్మద్ సుల్తాన్‌ను హైదరాబాద్‌పైకి పంపాడు.101102 అతను నగరాన్ని దోచుకుని, గోల్కొండలో రాజును ముట్టడించాడు.101102

కారణాలను వేర్వేరుగా చెబుతారు.96103104 మొఘల్ ఆస్థాన చరిత్రకారుడు ఇనాయత్ ఖాన్ మంత్రి విజయాలపై అసూయపడిన ఒక వర్గాన్ని నిందిస్తాడు.96 అతనికి విషం పెట్టే కుట్ర గురించి తావెర్నియర్ చెబుతాడు.103 “అమీర్ జుమ్లాకు, రాజమాతకు మధ్య ఉన్న అనుచిత సాన్నిహిత్యం” గురించి బెర్నియర్ చెబుతాడు.104

గోల్కొండ కోట బురుజు మూసా బురుజుపై ఆ ముట్టడిని నమోదు చేసే ఒక శాసనం ఉంది.105106 అది పర్షియన్‌లో, తెలుగు లిపిలో ఒక రూపంతో ఉంది.105106 అబ్దుల్లా సేనాని మూసా ఖాన్ ఆ స్థలాన్ని పట్టుకున్నాడని అది చెబుతుంది.105106 ఒక ఫిరంగి గుండు ఔరంగజేబు అధికారి మీర్ మీరాన్‌ను అతని కందకంలో చంపింది. “అతని మరణం తర్వాత మూడు రోజులకు శాంతి కుదిరింది”.105106 తెలుగు పాఠం ఆ ముట్టడిని శక 1578 మాఘ శుద్ధంలో ఉంచుతుంది.105106 హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి దీనిని 1656 జనవరి 23గా మార్చారు.105106

నష్టపరిహారం (యుద్ధ చెల్లింపు), అబ్దుల్లా కుమార్తెను ఔరంగజేబు కుమారునికి ఇచ్చి పెళ్లి చేయడంతో మాత్రమే శాంతి వచ్చింది.107108109 మీర్ జుమ్లా మొఘల్ సేవలో చేరాడు.107108109

అబుల్ హసన్, మాదన్న, అక్కన్న

తానీషా అని పిలిచే అబ్దుల్లా అల్లుడు అబుల్ హసన్ 1672లో అతని తర్వాత వచ్చాడు.110111 అబ్దుల్లా పెద్ద అల్లుడు సయ్యద్ అహ్మద్‌తో పోరాటం తర్వాత అతను అలా చేశాడు.110111

సుమారు 1673లో రాజు ముఖ్యమంత్రి పదవిని బ్రాహ్మణుడైన మాదన్నకు “సూర్య ప్రకాశరావు అనే బిరుదుతో” ఇచ్చాడు.112 మాదన్న సోదరుడు అక్కన్న సర్వ సేనాధిపతి అయ్యాడు.112 ఇద్దరు సోదరులు “అతని వ్యవహారాలను గొప్ప సామర్థ్యంతో నిర్వహించి, శాశ్వత కీర్తిని వదిలారు” అని కిస్ట్నా మాన్యువల్ చెబుతుంది.113 వారు తమ కార్యాలయాన్ని విజయవాడ (అప్పుడు బెజవాడ) లో ఉంచారని అది చెబుతుంది.113

మాదన్న విధానం “ప్రధానంగా ఎప్పుడూ విజయం సాధించే మరాఠా రాజుతో దగ్గరి మైత్రి” మీద ఆధారపడిందని సర్కార్ రాశారు.114 1677లో శివాజీని హైదరాబాద్‌లో స్వాగతించి, అతనికి ఏటా ఒక లక్ష హూన్‌ల సబ్సిడీ ఇస్తామని హామీ ఇచ్చారు.114

ఔరంగజేబు దీనిని రాజుపై ఆరోపణగా చేశాడు.115116 చక్రవర్తి దృష్టిలో అబుల్ హసన్ అత్యంత పెద్ద నేరం “అతను బ్రాహ్మణులు మాదన్న, అక్కన్నలను తన ముఖ్య మంత్రులుగా చేశాడు” అనేది అని సర్కార్ రాశారు.115 అతను “ఈ విధంగా తన పరిపాలనలో హిందూ ప్రభావం ఆధిపత్యం వహించడానికి అనుమతించాడు”.115 ఔరంగజేబు సొంత లేఖను ఖాఫీ ఖాన్ నివేదిస్తాడు.116 రాజు “అధికారం, ప్రభుత్వ పగ్గాలను నీచులైన నిరంకుశ అవిశ్వాసుల చేతుల్లో పెట్టాడు” అని అది ఆరోపించింది.116 శివాజీ కుమారుడు శంభాజీకి డబ్బు పంపాడని కూడా అది ఆరోపించింది.116 ఇవి విజేత చేసిన ఆరోపణలు, వాటిని ఇక్కడ అలాగే ఉదహరించాం.

గోల్కొండ పతనం, 1685–1687

1685 జూన్‌లో అబుల్ హసన్ బీజాపూర్‌కు సహాయం చేయడానికి సిద్ధమవుతున్నట్లు తేలింది.117 ఆ తర్వాత ఔరంగజేబు తన కుమారుడు షా ఆలంను హైదరాబాద్‌పైకి పంపాడు.117 గోల్కొండ సేనాని ముహమ్మద్ ఇబ్రహీం మొఘలుల వైపు వెళ్లిపోయాడు.118119120 వరంగల్‌కు వెళ్లమని మాదన్న రాజుకు సలహా ఇచ్చాడు.118119120 దానికి బదులుగా అబుల్ హసన్ గోల్కొండ కోటకు పారిపోయాడు.118119120 హైదరాబాద్‌ను మొదట దాని సొంత అల్లరిమూక, తర్వాత మొఘల్ సైనికులు దోచుకున్నారు.118119120

శాంతి షరతులు మాదన్న, అక్కన్నల తొలగింపును కోరాయి.121122 1686 మార్చి ప్రారంభంలో ఇద్దరు సోదరులను గోల్కొండ వీధుల్లో హత్య చేశారు.121122 అంతఃపుర స్త్రీలు “అబుల్ హసన్‌కు తెలియకుండా” ఆ కుట్ర పన్నారని ఖాఫీ ఖాన్ చెబుతాడు.123 సర్కార్ ఉదహరించిన డచ్ రచయిత హవార్ట్ ప్రజలు వారిని “సుల్తాన్ ఆదేశాల మేరకు” చంపారని చెబుతాడు.124

1686లో బీజాపూర్ పతనమైంది. తర్వాత ఔరంగజేబు స్వయంగా వచ్చి 1687 జనవరి 28న గోల్కొండ ముందు చేరాడు.125 “ఎనిమిది నెలల పది రోజుల” ముట్టడిని ఖాఫీ ఖాన్ వర్ణిస్తాడు.126127 రక్షకులు అడ్డుకున్న సొరంగాలు, కోట నుండి బయటకు దాడులు, ముట్టడిదారుల మధ్య కరువు, రోగాల గురించి అతను చెబుతాడు.126127 ఒక రాత్రి దాడిని విఫలం చేసిన ఒక కుక్క అరుపు గురించి కూడా అతను చెబుతాడు.126127 ముట్టడి సమయంలో ఔరంగజేబు రాజ్యాన్ని కలుపుకుంటున్నట్లు ప్రకటించాడు.128

దాని సొంత సేనానుల్లో ఒకరైన అబ్దుల్లా ఖాన్ పానీ తెరిచిన ద్వారం గుండా రాత్రి కోటలోకి ప్రవేశించారు.127129 సర్కార్ పాత శైలి క్యాలెండర్‌లో లొంగుబాటును 1687 సెప్టెంబర్ 21 నాటిదిగా చెబుతారు.127129 అబ్దుర్ రజ్జాక్ లారీ అనే ఒక అధికారి ద్వారం వద్ద ఒంటరిగా పోరాడాడు. అతను సుమారు డెబ్బై గాయాలతో కనిపించాడు.130131 అబుల్ హసన్ మొఘల్ సేనానులను ప్రశాంతంగా స్వాగతించాడు. అతనిని బందీగా దౌలతాబాద్‌కు పంపారు.130131

బిల్‌గ్రామీ అతని మరణాన్ని 1699 నాటిదిగా, Imperial Gazetteer 1704 నాటిదిగా చెబుతాయి.1321 రాజ్యం మొఘల్ ప్రాంతం అయింది. దాని తర్వాతి చరిత్ర దక్కన్ మొఘల్ గవర్నర్లకు, 1724 నుండి అసఫ్ జాహీలకు చెందుతుంది.132

పాలన: పర్షియన్ పదవులు, తెలుగు సైనికులు

ఫెరిష్తా పర్షియా నమూనాలో ఉన్న ఆస్థానాన్ని వర్ణిస్తాడు:

“భారతదేశ ఆచారానికి విరుద్ధంగా, అతను తన ఆస్థానంలో పర్షియా ఆచారాలను ప్రవేశపెట్టాడు; వాటిలో నౌబత్, అంటే రాజ వాద్య బృందం, రోజుకు ఐదుసార్లు మోగించడం ఒకటి. అతను తన ప్రభుత్వ పదవులన్నింటినీ తన సొంత దేశస్థులతో నింపాడు.”133

రాజ్యపు ఉన్నత పదవులు పర్షియన్ల చేతుల్లోనే ఉన్నాయి.134 గొప్ప ప్రభువులు (ఉమ్రాలు) “ఎక్కువగా పర్షియన్లు లేదా పర్షియన్ల కుమారులు” అని 1666లో థెవెనో కనుగొన్నాడు.134 డబ్ల్యూ. హెచ్. మోర్‌లాండ్ 1610ల డచ్, ఇంగ్లీషు నివేదికలను సంపాదకత్వం వహించారు.135 ముఖ్యమంత్రి అయిన మీర్ జుమ్లా పదవితో సహా ముఖ్య పదవులు సాధారణంగా పర్షియన్ల దగ్గర ఉండేవని ఆయన గుర్తించారు.135

చరిత్రలోని, మొఘల్ చరిత్రల్లోని బిరుదులు పర్షియన్:13658112124137

  • ముఖ్యమంత్రికి మీర్ జుమ్లా, పేష్వా
  • సేనానులకు సర్-ఇ-లష్కర్, సర్-ఇ-ఖేల్
  • జిల్లా అధిపతికి హవల్దార్13658112124137

పాత హిందూ బిరుదు “షుక్దార్, మామ్లత్దార్, జిల్లాదార్, తరఫ్దార్, తహసీల్దార్ అనే అనేక పర్షియన్ పేర్ల మధ్య దాదాపు కనుమరుగైంది” అని బ్రిగ్స్ గుర్తించాడు.137

వారి కింద దేశం తెలుగు.138139 జిల్లాలోని చిన్న విభాగానికి చరిత్ర తప్పా అనే తెలుగు పదాన్ని వాడుతుంది.138139 బ్రిగ్స్ దీనిని “ఒక తెలింగీ (లేదా సరిగ్గా తెలుగు) పదం” అని వివరించాడు.138139 చరిత్ర గ్రామ అధికారులను మునేవార్లు అని పిలుస్తుంది.138139

కోటల దండులుగా తెలుగు నాయక్‌వారీలు ఉన్నారు.55 “ముస్లిం ప్రభుత్వాల కింద వారి సైన్యంలోని కాల్బలం ప్రధానంగా హిందువులతో కూడినది” అని బ్రిగ్స్ గమనించాడు.55

సుమారు 1620లో మచిలీపట్నంలో మెత్‌వోల్డ్ రాజ్యంలో అరవై ఆరు కోటలను లెక్కించాడు.140 అవి “అన్నీ నాయకుల ఆధ్వర్యంలో, దేశపు జెంటైల్ (హిందూ) సైనికుల కాపలాలో” ఉన్నాయి.140 (ఇక్కడ జెంటైల్స్ అంటే హిందువులు.) ఈ సైనికులకు నెలకు నాలుగు షిల్లింగులు జీతం.140 అతని మార్జిన్‌లోని ఒక గమనిక నాయకులను “సేనానులు లేదా గవర్నర్లు” అని వివరిస్తుంది.140

శిస్తును కౌలుకు ఇచ్చారు.140 రాజు “దేశమంతటికీ ఏకైక భూస్వామి” అని మెత్‌వోల్డ్ రాశాడు.140 దేశాన్ని “మన షైర్ల లాగా పెద్ద ప్రభుత్వాలుగా, వాటిని మళ్లీ మన హండ్రెడ్ల లాగా చిన్నవిగా, వాటిని గ్రామాలుగా” విభజించారు.140 అతని మాటల్లో, “ప్రభుత్వాన్ని ఒక ప్రముఖ వ్యక్తి నేరుగా రాజు నుండి కౌలుకు తీసుకుంటాడు”.140 అతను చిన్నవాటిని కౌలుకు ఇచ్చాడు. వారు గ్రామాలను దేశ ప్రజలకు కౌలుకు ఇచ్చారు.140 తన కౌలు చెల్లించని గవర్నర్‌ను కొట్టి చంపవచ్చు.140

మోర్‌లాండ్ డచ్ నివేదికల నుండి అదే చిత్రాన్ని తీసుకున్నారు.135 ప్రతి గవర్నర్ పదవిని ఏటా అత్యధిక వేలందారుకు ఇచ్చేవారు.135 అర్ధ శతాబ్దం తర్వాత, రాజు భూములన్నింటినీ “ఎక్కువ ఇచ్చేవారికి” కౌలుకు ఇచ్చాడని థెవెనో చెబుతాడు.134

బ్రాహ్మణులు లెక్కలు రాశారు.141 మెత్‌వోల్డ్ వారిని “చాలా మంచి, చురుకైన కరణాలు, ఆ పదవిలో అత్యంత పెద్ద వ్యవహారాల మూర్ల చేత ఎక్కువగా ఉద్యోగంలో ఉన్నవారు” అని పిలిచాడు.141 (మూర్లు అంటే ముస్లింలు.) వారు లెక్కలను “తాటాకుల్లో, ఇనుప ఘంటంతో” రాశారు.141

చరిత్ర ప్రతి స్థాయిలో హిందూ అధికారుల పేర్లు చెబుతుంది:5564142143

  • ఇబ్రహీం కింద మంత్రి జగదేవరావు55
  • రాజమహేంద్రవరం లొంగుబాటుకు మధ్యవర్తిత్వం చేసిన “హిందూ కరణాల్లో ఒకరు యెల్లూ పండిత్”64
  • ఇబ్రహీం పాలన చివర్లో ప్రభుత్వాన్ని నిర్వహించిన “ఒక మరాఠా బ్రాహ్మణుడు” మురహరిరావు142
  • మహమ్మద్ కులీ కింద కొండవీడు ప్రాంతపు బ్రాహ్మణ గవర్నర్ రాయరావు143

బ్రాహ్మణులు రహదారి సుంకాలు వసూలు చేస్తున్నట్లు, సామంతుల భూములను కౌలుకు తీసుకుంటున్నట్లు థెవెనో కనుగొన్నాడు.144134 అబుల్ హసన్ కాలంలో బ్రాహ్మణ సోదరులు మాదన్న, అక్కన్న అన్నిటికంటే ఉన్నత పదవులను నిర్వహించారు.112

రాజులు తెలుగులో కూడా రాశారు.22 Imperial Gazetteer ప్రకారం, 1604లో రాజు తల్లి కోటాధిపతి ఖైరత్ ఖాన్‌తో పాటు కోటలో నివసించిందని పానగల్లులోని ఒక తెలుగు శాసనం నమోదు చేస్తుంది.22 గోల్కొండలోని అబ్దుల్లా పాలన కాలపు మూసా బురుజు శాసనాన్ని పర్షియన్‌లో, తెలుగు లిపిలో ఒక రూపంతో నిలిపారు.21105 దాని వాస్తుశిల్పి పేరు ధర్మాచారి.21105

స్థానిక తెలుగు నాయకులు కప్పం చెల్లిస్తూ తమ భూములను ఉంచుకున్నారు.65145146 కశింకోట ప్రాంత రాజాల నుండి, కృష్ణాకు దక్షిణాన ఉన్న విజయనగర నాయకుల నుండి కప్పాన్ని చరిత్ర నమోదు చేస్తుంది.65145 పిఠాపురం జమీందారుల పూర్వీకుని గురించి ఒక కుటుంబ సంప్రదాయాన్ని గోదావరి గెజిటీర్ నివేదిస్తుంది.146 ఈ సంప్రదాయం ప్రకారం, అబుల్ హసన్ అతనిని నాలుగు వేల మంది సైనికులకు అధిపతిగా రాజమహేంద్రవరం ప్రాంత సర్దారుగా (సేనాని) నియమించాడు.146

ఆస్థానం, మతం, సాహిత్యం

రాజులు షియా ముస్లింలు. బహిరంగ ప్రార్థనలు పన్నెండు ఇమాముల పేరుతో చదివేవారు.133147 రాజు అలీ శాఖకు చాలా అంకితమైనవాడని తావెర్నియర్ భావించాడు.148 అందువల్ల భారతదేశంలో అదృష్టం కోసం వెతికే పర్షియన్లు “మొఘల్ కంటే గోల్కొండ రాజు దగ్గరికే ఇష్టంగా” వెళ్లారని అతను రాశాడు.148 గోల్కొండలో హుస్సేన్ పండుగ “పర్షియాలో కంటే ఎక్కువ ఆడంబరాలతో” జరుపుకోవడం థెవెనో చూశాడు.149

దేవరకొండలో ఆలయాల దహనాన్ని, కడప (అప్పుడు కడ్డపా) లో ఒక ఆలయ విధ్వంసాన్ని కూడా గోల్కొండ చరిత్ర నమోదు చేస్తుంది.40150 అది రెండింటినీ మత కార్యాలుగా చూపిస్తుంది.40150 ఇవి వంశాన్ని ప్రశంసించడానికి రాసిన ఆస్థాన చరిత్ర దావాలు. ఏమి జరిగిందో చెప్పే స్వతంత్ర రికార్డులు కావు.

దీనికి భిన్నంగా, గోల్కొండ కోట లోపల ఉన్న మాదన్న ఆలయాన్ని బిల్‌గ్రామీ వర్ణించారు.151 అది రాజు నివాసానికి, జామా మసీదుకు దగ్గరగా ఉంది.151 ఆయన దానిని “ఇస్లామిక్ రాజుల సహనానికి ఒక స్పష్టమైన రుజువు” అని పిలిచారు.151

ఆస్థానంలో పర్షియన్ విద్య వర్ధిల్లింది.11115281 పర్షియన్ నిఘంటువు బుర్హాన్-ఇ-ఖాతి అబ్దుల్లా కాలంలో కూర్చబడిందని బిల్‌గ్రామీ నమోదు చేస్తారు.11115281 జంషీద్, మహమ్మద్ కులీ కవిత్వం రాశారని, మహమ్మద్ కులీ పర్షియన్‌లో, ఉర్దూలో రాశాడని ఆయన నమోదు చేస్తారు.11115281

ఆస్థానానికి తెలుగు అభిమానులు కూడా ఉన్నారు.24153154 అద్దంకి గంగాధరుడు తన తెలుగు కావ్యం తపతీ సంవరణోపాఖ్యానమును ఇబ్రహీంకు అంకితం చేశాడు.24153154 పొన్నికంటి తెలగనార్యుడు అచ్చ తెలుగు కావ్యం యయాతి చరిత్రమును ఇబ్రహీం సేనాని అమీన్ ఖాన్‌కు అంకితం చేశాడు.24153154 ఒక ముస్లిం పాలకునికి అంకితం చేసిన తెలుగు కావ్యాలు ఇవి మాత్రమే అని పి. చెంచయ్య, రాజా ఎం. భుజంగరావు పిలిచారు.154 తెలుగు ఆధారాలు ఇబ్రహీంను ఇభరాముడు లేదా మలికిభరాముడు అని పిలిచాయి.2325

కుతుబ్ షాహీ యుగంలో బాగా తెలిసిన తెలుగు వ్యక్తి ఒక గాథ.155124156 కంచర్ల గోపన్నను రామదాసుగా గుర్తుంచుకుంటారు.155124156 అతను రాజు ఆదాయాన్ని గోదావరిపై భద్రాచలంలోని రామాలయంపై ఖర్చు చేసి, దాని కోసం ఖైదు చేయబడ్డాడని చెబుతారు.155124156 రామలక్ష్మణులు అతని అప్పు తీర్చినప్పుడు అతను విడుదలయ్యాడని చెబుతారు.155124156

కిస్ట్నా మాన్యువల్ (1883), సర్కార్ (1930) అతనిని అబుల్ హసన్ కాలంలో మాదన్న మేనల్లుడిగా చేస్తారు.155124 గోదావరి గెజిటీర్ (1907) అతనిని నిజాం అధికారిగా సుమారు 1725లో ఉంచుతుంది.156 కంచర్ల గోపన్న (భక్త రామదాసు) చూడండి.

వజ్రాలు, వస్త్రం, రేవులు

ఇంగ్లీషులో “గోల్కొండ” వజ్రాలకు మారుపేరు అయింది.157 రాళ్లు కుతుబ్ షాహీ రాజ్యమంతటా చెల్లాచెదురుగా ఉన్న గనుల నుండి వచ్చాయని Imperial Gazetteer చూపిస్తుంది.157 గోల్కొండ దగ్గర ఏ గనీ లేదు.157

17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో తీరపు ముఖ్య ఎగుమతులను మోర్‌లాండ్ ఆధారాలు చూపిస్తాయి:5

  • స్వతంత్ర గ్రామ నేతగాళ్లు నేసిన నూలు వస్త్రం
  • మచిలీపట్నం నుండి ఎగుమతి చేసిన ఇనుము, ఉక్కు
  • ఈ నివేదికల్లో చివరిది నాటికి, కొల్లూరులోని కొత్త గనుల ప్రాంతం నుండి వజ్రాలు5

కొల్లూరు గోల్కొండ నుండి మచిలీపట్నం వెళ్లే దారిలో కృష్ణాపై ఉంది.158 అక్కడ “దాదాపు 60,000 మంది” పని చేస్తున్నట్లు తావెర్నియర్ కనుగొన్నాడు.159 మీర్ జుమ్లా మొఘల్ చక్రవర్తికి ఇచ్చిన గొప్ప వజ్రం అక్కడి నుండే వచ్చిందని అతను చెబుతాడు.159

మచిలీపట్నం దగ్గర తవ్వేవారు “వజ్రాలు దొరికినా దొరకకపోయినా” తాము పని చేసిన ప్రతి గంటకు రాజుకు ఒక వరహా చెల్లించేవారని థెవెనోకు చెప్పారు.134 కర్ణాటకలోని రాజు ముఖ్య గనులను అతని కోసం మాత్రమే తవ్వేవారు.134

మచిలీపట్నం (అప్పుడు మసులిపటం) రాజ్యపు రేవు.16 మెత్‌వోల్డ్ దానిని “గోల్కొండ రాజ్యపు ముఖ్య రేవు” అని పిలిచాడు.16 డచ్‌వారు 1605–06 నుండి నిజాంపట్నం, మచిలీపట్నంలలో ఫ్యాక్టరీలు (వ్యాపార కేంద్రాలు) తెరిచారు.160161 ఇంగ్లీషువారు 1611లో మచిలీపట్నంలో వ్యాపారం ప్రారంభించారు.160161 వారు 1632లో గోల్కొండ సుల్తాన్ నుండి ఒక ఫర్మానా పొందారు.161 1670 నాటికి ఆ పట్టణం “కోరమండల్ తీరమంతటా ప్రసిద్ధి చెందింది”.161 మచిలీపట్నం చూడండి.

1660ల నాటికి యూరోపియన్లు బలహీనపడిన రాజ్యాన్ని బెదిరించగలిగారు.19 రాజు తమ డిమాండ్లను తీర్చే వరకు డచ్‌వారు రేవులోని గోల్కొండ ఓడలన్నింటిపై నిషేధం విధించడం బెర్నియర్ చూశాడు.19 మెత్‌వోల్డ్ రాజు ఆదాయాన్ని ఇరవై ఐదు లక్షల వరహాలుగా లెక్కించాడు.140 ఖాఫీ ఖాన్ నుండి సర్కార్ రాజ్యాన్ని కలుపుకున్నప్పుడు దానిని రెండు కోట్ల ఎనభై ఏడు లక్షల రూపాయలుగా లెక్కించారు.162

స్థాపన గాథలు

యూరోపియన్ యాత్రికులు పర్షియన్ చరిత్రలతో సరిపోని రాజ్య మూలం కథలు విన్నారు.163 గోల్కొండ మొదటి రాజు నరసింగ (విజయనగర) రాజా నలుగురు సేనానుల్లో అత్యంత శక్తిమంతుడని తావెర్నియర్‌కు చెప్పారు.163 రాజా చనిపోయినప్పుడు వారు తమను రాజులుగా చేసుకున్నారు.163 నిజానికి ఆ రాజ్యాలు బహమనీ రాజ్యం నుండి ఏర్పడ్డాయని అతని సంపాదకుడు వి. బాల్ చూపించారు.163

గోల్కొండ, బీజాపూర్, అహ్మద్‌నగర్ స్థాపకులు “రామరాస్” యొక్క ముగ్గురు జార్జియన్ దాసులు అని బెర్నియర్ విన్నాడు.164 వారు చాబలెం అని తాను పిలిచిన దక్కన్ రాజుపై తిరుగుబాటు చేసిన సేనానులు అని థెవెనో విన్నాడు.165 ఈ కథల్లో ఏదీ సుల్తాన్ కులీని బహమనీ గవర్నర్‌గా చూపించే శాసనాలతో ఏకీభవించదు.352

ఆధారాలు ఎక్కడ విభేదిస్తాయి

  • స్వాతంత్ర్యం. తెలింగాణపై అతని పట్టుకు హిజ్రీ 903 (1497) (Burhan-i Ma’asir, శాస్త్రి ఉదహరించినట్లు).38 1510 (గ్రిబుల్).34 హిజ్రీ 918, 1512 (ఫెరిష్తా, హేగ్, సూయెల్, Imperial Gazetteer).3132 హిజ్రీ 924, 1518 (బిల్‌గ్రామీ, జామా మసీదు శాసనం నుండి).35 మహమూద్ షా మరణ సమయంలో ఇంకా విధేయుడు (చరిత్ర).37
  • సుల్తాన్ కులీ మరణం. మసీదులో ప్రార్థన చేస్తుండగా కోటాధిపతి కొట్టి చంపాడు (చరిత్ర, బిల్‌గ్రామీ).4336 నగలు పరిశీలిస్తుండగా ఒక దాసుడు పొడిచాడు (ఫెరిష్తా).44
  • సుల్తాన్ కులీ కుమారులు. ఆరుగురు (చరిత్ర).166 ముగ్గురు (ఫెరిష్తా).44
  • ముఖంపై గాయం. సుల్తాన్ కులీది (చరిత్ర, బ్రిగ్స్ ఇష్టపడినది).12 జంషీద్‌ది (ఫెరిష్తా).47
  • సుభాన్ కులీ వయసు. ఏడు (చరిత్ర).49 రెండు (ఫెరిష్తా).50
  • రాజమహేంద్రవరం. హిజ్రీ 979, 1571–72 (చరిత్ర, బిల్‌గ్రామీ).64167 శక 1495, 1573 (ఒక తెలుగు కైఫీయతు).23
  • ఇబ్రహీం మరణం. హిజ్రీ 988, 1580 (చరిత్ర, బిల్‌గ్రామీ).168167 హిజ్రీ 989, 1581 (ఫెరిష్తా).169
  • హైదరాబాద్ స్థాపన. హిజ్రీ 998, 1589–90 (చరిత్ర).69 1589 (Imperial Gazetteer, సూయెల్).7172 హిజ్రీ 999, 1590–91 (బిల్‌గ్రామీ).70 1591 (రోకో).73
  • భాగమతి. ఒక బహిరంగ గాయని (ఫెరిష్తా).74 రాజు భార్య (ఖాఫీ ఖాన్).75 హేగ్ ఆమెను “ఒక హిందూ అమ్మాయి” అని పిలుస్తారు.32 హైదరాబాద్ పేరు అలీ బిరుదు హైదర్ పేరు మీద (రోకో), లేదా సుల్తాన్ కులీ కుమారుడు హైదర్ ఖాన్ పేరు మీద (బ్రిగ్స్, కిస్ట్నా మాన్యువల్).737677
  • అబ్దుల్లా తల్లి. మహమ్మద్ కులీ కుమార్తె హయాత్ బఖ్ష్ బేగం (బిల్‌గ్రామీ, సర్కార్).1015 ఒక బ్రాహ్మణ స్త్రీ (థెవెనో).170
  • అబ్దుల్లా మరణం. 1672 (బిల్‌గ్రామీ, సర్కార్, రోకో).111110171 1674 (Imperial Gazetteer).1 1669 (కిస్ట్నా మాన్యువల్).113
  • అబుల్ హసన్ వంశం. అబ్దుల్లా దాయాది (తావెర్నియర్).172 అతని మేనల్లుడు (Imperial Gazetteer).1 తండ్రి వైపు నుండి కుతుబ్ షాహీల వారసుడు (సర్కార్).173
  • మాదన్న, అక్కన్నల హత్య. రాజుకు తెలియకుండా (ఖాఫీ ఖాన్, భీంసేన్).12314 రాజే స్వయంగా మాదన్న తలను పంపాడు (మొఘల్ ఆస్థాన చరిత్ర).14 సోదరులను “సుల్తాన్ ఆదేశాల మేరకు” చంపారని హవార్ట్ చెబుతాడు.124
  • రామదాసు. అబుల్ హసన్ కాలంలో మాదన్న మేనల్లుడు (కిస్ట్నా మాన్యువల్, సర్కార్).155124 సుమారు 1725లో నిజాం అధికారి (గోదావరి గెజిటీర్).156
  • అబుల్ హసన్ మరణం. 1699 (బిల్‌గ్రామీ).132 1704 (Imperial Gazetteer).1

Footnotes

  1. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13

  2. Bilgrami, Landmarks (1927), pp. 194–195 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  3. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 414 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  4. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 438 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  5. Moreland, Relations of Golconda (1931), p. xviii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  6. Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. III (1829), pp. 321–322 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  7. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 427 note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 337, prefatory notice to the Golconda chronicle (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  9. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 422 note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 201 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  11. Hirananda Sastri, Shitab Khan of Warangal (1932), pp. 3–4, 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  12. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 371 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  13. Khafi Khan, Muntakhab-ul-Lubab, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), pp. 315–316 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  14. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 420, appendix “Madanna, prime minister of Golkonda” (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  15. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (2nd ed., 1930), p. 395 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  16. William Methwold, “Relations of the Kingdome of Golchonda”, in Samuel Purchas, Purchas his Pilgrimage (1626), p. 994 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  17. Moreland, Relations of Golconda (1931), p. xxiv (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  18. Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (1929), p. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  19. Bernier, Travels in the Mogul Empire (1891), pp. 195–196 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  20. Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (1929), pp. 26–27 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  21. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 153 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  22. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 150, s.v. Pangal (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  23. Sastri, Shitab Khan of Warangal (1932), pp. 8–9 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  24. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 238, extract 76 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  25. Alan Butterworth and V. Venugopaul Chetty, A Collection of the Inscriptions on Copper-Plates and Stones in the Nellore District, Part I (1905), p. 32 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  26. Golconda chronicle, in Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 339–342 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  27. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 343–344 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  28. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 345 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  29. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 354 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  30. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 24 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  31. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 323 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  32. Haig, Historic Landmarks of the Deccan (1907), p. 181 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  33. Robert Sewell, A Forgotten Empire (Vijayanagar) (1900), p. 132 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  34. J. D. B. Gribble, A History of the Deccan, Vol. I (1896), pp. 129, 171 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  35. Bilgrami, Landmarks (1927), pp. 111, 114 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  36. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 195 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  37. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 352–353 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  38. Sastri, Shitab Khan of Warangal (1932), p. 15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  39. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 360–364 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  40. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 355–357 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  41. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 365–368 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  42. Sewell, A Forgotten Empire (1900), p. 135 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  43. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 376–377 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  44. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 324 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  45. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 379 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  46. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 380–381 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  47. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 325–326 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  48. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 327 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  49. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 390 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  50. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 329 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  51. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 392–393 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  52. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 394 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  53. Mackenzie, Kistna District (1883), p. 29 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  54. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 328 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  55. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 399 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  56. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 400–402 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  57. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 408 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  58. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 409 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  59. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 410–411 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  60. T. W. Haig, Historic Landmarks of the Deccan (1907), pp. 14–15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  61. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 330–331 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  62. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 413 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  63. Haig, Historic Landmarks of the Deccan (1907), pp. 16–17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  64. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 423–424 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  65. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 424–426 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  66. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 437–438 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  67. Mackenzie, Kistna District (1883), p. 31 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  68. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 446 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  69. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 451 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  70. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  71. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 115 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  72. Sewell, A Forgotten Empire (1900), p. 218 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  73. Sha Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (1929), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  74. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 335 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  75. Khafi Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), p. 336 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  76. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 363 note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  77. Mackenzie, Kistna District (1883), p. 27 note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  78. Methwold, in Purchas his Pilgrimage (1626), p. 995 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  79. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 452–453 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  80. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 484 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  81. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 132 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  82. Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (1929), p. 15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  83. Bilgrami, Landmarks (1927), pp. 200–201 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  84. Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (1929), p. 16 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  85. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 41 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  86. Thevenot, Travels into the Levant, Part III (1687), p. 101 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  87. Badshah-nama of Abdul Hamid Lahori, in H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians, Vol. VII (1877), p. 51 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  88. Badshah-nama, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), p. 53 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  89. Inayat Khan, Shah Jahan-nama, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  90. Tavernier, Travels in India, Vol. I (1889), p. 161 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  91. Bernier, Travels in the Mogul Empire (1891), p. 193 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  92. Bernier, Travels in the Mogul Empire (1891), p. 194 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  93. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 400 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  94. François Bernier, tr. Archibald Constable, Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668 (1891), pp. 16–17 and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  95. Mackenzie, Kistna District (1883), p. 35 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  96. Inayat Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), p. 108 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  97. Tavernier, Travels in India, Vol. I (1889), p. 284 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  98. Bernier, Travels in the Mogul Empire (1891), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  99. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 278 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  100. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 279 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  101. Inayat Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), pp. 109–110 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  102. Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), pp. 111–113 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  103. Tavernier, Travels in India, Vol. I (1889), pp. 164–166 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  104. Bernier, Travels in the Mogul Empire (1891), p. 18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  105. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 155 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  106. Bilgrami, Landmarks (1927), pp. 156–157 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  107. Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), p. 116 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  108. Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), pp. 118–119 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  109. Tavernier, Travels in India, Vol. I (1889), pp. 168–170 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  110. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), pp. 398–399 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  111. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 202 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  112. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 399 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  113. Mackenzie, Kistna District (1883), p. 36 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  114. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 401 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  115. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), pp. 406–407 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  116. Khafi Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), p. 325 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  117. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), pp. 407–408 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  118. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 412 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  119. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), pp. 413–415 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  120. Khafi Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), pp. 319–320 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  121. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 416 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  122. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), pp. 417–418 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  123. Khafi Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), p. 321 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  124. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 421 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  125. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 423 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  126. Khafi Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), pp. 327–331 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  127. Khafi Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), p. 332 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  128. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), pp. 450–451 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  129. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), pp. 451–452 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  130. Khafi Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), pp. 332–333 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  131. Khafi Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), p. 334 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  132. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 203 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  133. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 322–323 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  134. Thevenot, Travels into the Levant, Part III (1687), p. 102 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  135. W. H. Moreland (ed.), Relations of Golconda in the Early Seventeenth Century (1931), p. xvii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  136. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 329 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  137. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 449–450 note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  138. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 359 note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  139. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 420 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  140. Methwold, in Purchas his Pilgrimage (1626), p. 996 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  141. Methwold, in Purchas his Pilgrimage (1626), p. 997 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  142. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 444 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  143. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 448–449 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  144. Thevenot, Travels into the Levant, Part III (1687), p. 94 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  145. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 435–436 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  146. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 234 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  147. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 353–354 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  148. Tavernier, Travels in India, Vol. I (1889), p. 171 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  149. Thevenot, Travels into the Levant, Part III (1687), p. 106 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  150. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 456 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  151. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 109 note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  152. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 118 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  153. S. Krishnaswami Aiyangar (ed.), Sources of Vijayanagar History (1919), p. 236, extract 75 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  154. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  155. Mackenzie, Kistna District (1883), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  156. Hemingway, Godavari, Vol. I (1907), p. 261 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  157. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 114 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  158. Tavernier, Travels in India, Vol. I (1889), pp. 172–174 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  159. Tavernier, Travels in India, Vol. II (1889), pp. 74–75 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  160. Moreland, Relations of Golconda (1931), p. xxii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  161. Imperial Gazetteer of India: Madras, Vol. I (1908), pp. 324–325 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  162. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 456 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  163. Jean-Baptiste Tavernier, tr. V. Ball, Travels in India, Vol. I (1889), pp. 159–160 and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  164. Bernier, Travels in the Mogul Empire (1891), pp. 192–193 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  165. Jean de Thevenot, The Travels of Monsieur de Thevenot into the Levant, Part III (English tr., 1687), p. 91 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  166. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 377–378 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  167. Bilgrami, Landmarks (1927), p. 199 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  168. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 445 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  169. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 332 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  170. Thevenot, Travels into the Levant, Part III (1687), p. 100 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  171. Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (1929), p. 29 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  172. Tavernier, Travels in India, Vol. I (1889), p. 170 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  173. Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (1930), p. 397 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

అన్నీ చూపించు (166)

వ్యక్తులు

ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా (మల్కిభరాముడు)

క్రీ.శ. 1530–1580

గోల్కొండ నాలుగవ కుతుబ్ షాహీ సుల్తాన్ (1550–1580), సుల్తాన్ కులీ చిన్న కొడుకు. ఆయన రామరాయల కింద విజయనగరంలో ఏడు సంవత్సరాలు ప్రవాసంలో గడిపాడు. కోటలను కాపాడిన తెలుగు కాల్బలం సాయంతో ఆయన సింహాసనం తీసుకోవడానికి తిరిగి వచ్చాడు. 1565లో తళ్ళికోట దగ్గర విజయనగరాన్ని నాశనం చేసిన కూటమిలో ఆయన చేరాడు. రాజమహేంద్రవరం, ఉత్తర తీరం, కొండవీడులను జయించాడు. తెలుగు కవులు ఆయనకు, ఆయన అధికారులకు రచనలు అంకితం ఇచ్చారు. తెలుగు రికార్డులు ఆయనను ఇభరాముడు అంటాయి. నెల్లూరు నుంచి వచ్చిన ఒక సంస్కృత తామ్ర దానశాసనం ఆయనను మల్కిభరాముడు అంటుంది.

మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా

క్రీ.శ. 1566–1612

గోల్కొండ ఐదవ కుతుబ్ షాహీ సుల్తాన్ (1580–1612), ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా మూడవ కొడుకు. దాదాపు 1589–91లో ఆయన మూసీ నది మీద భాగ్‌నగర్ నగరాన్ని, తర్వాతి హైదరాబాద్‌ను స్థాపించి, అక్కడ చార్మినార్, జామా మసీదు, దార్-ఉష్-షిఫా ఆసుపత్రిని కట్టించాడు. భాగమతి అనే గాయని పేరు మీద ఆయన ఆ నగరానికి పేరు పెట్టాడని ఫెరిష్తా చెబుతారు. ఆమె ఎవరు, ఆ నగరానికి తర్వాతి పేరు ఎలా వచ్చింది అనే విషయాలలో ఆధారాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి. ఆయన పర్షియన్‌లో, దక్కన్ పాత ఉర్దూలో కవిత్వం రాశాడు.

సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కుతుబ్ షా

క్రీ.శ. 1593–1626

గోల్కొండ ఆరవ కుతుబ్ షాహీ సుల్తాన్ (1611/12–1626), మహమ్మద్ కులీ సోదరుడి కొడుకు, అల్లుడు. ఆయన పండితుడైన, శాంతియుతుడైన రాజు. ఆయన హైదరాబాద్‌లో మక్కా మసీదును స్థాపించాడు, సుల్తాన్‌నగర్ అనే కొత్త పట్టణాన్ని మొదలుపెట్టాడు, తిరుగుబాటు మొఘల్ రాకుమారుడు ఖుర్రం (షాజహాన్)కు ఆశ్రయం ఇచ్చాడు, తన వంశపు మొదటి చరిత్రను రాయించాడు. ఆయన రాణి హయాత్ బఖ్ష్ బేగం అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా తల్లి.

అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా

క్రీ.శ. 1614–1672

గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ వంశంలో ఏడవ సుల్తాన్ (1626–1672). ఆయన బాలుడిగా ఉన్నప్పుడే పట్టాభిషేకం జరిగింది. పాలనను తన తల్లి హయాత్ బఖ్ష్ బేగంకు, మంత్రులకు వదిలేశాడు. 1636లో మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్‌ను తన అధిపతిగా అంగీకరించాడు. ఆయన మంత్రి మీర్ జుమ్లా కర్ణాటకను, అక్కడి వజ్రాల గనులను జయించాడు. 1656లో మీర్ జుమ్లాతో ఆయనకు వచ్చిన గొడవ కారణంగా ఔరంగజేబు గోల్కొండను ముట్టడించాడు. పర్షియన్, తెలుగు భాషలలో ఉన్న ఒక శాసనం ఆ ముట్టడిని నమోదు చేస్తుంది. ఆయన కొడుకు లేకుండానే 1672లో చనిపోయాడు.

అబుల్ హసన్ తానీషా

సుమారు క్రీ.శ. 1672–1699

తానీషా అని పిలిచే అబుల్ హసన్ గోల్కొండను పాలించిన చివరి కుతుబ్ షాహీ సుల్తాన్ (1672–1687). ఆయన అబ్దుల్లా కుతుబ్ షాకు బంధువు, అల్లుడు. ఆయన పాలనను బ్రాహ్మణ సోదరులు మాదన్న, అక్కన్నలకు వదిలేశాడు. వారు రాజ్యాన్ని మరాఠాలతో మిత్రత్వంలోకి తెచ్చారు. ఔరంగజేబు దీనిని ఆయనపై నేరంగా మోపి, 1685లో హైదరాబాద్‌ను తీసుకున్నాడు. 1687లో ఔరంగజేబు గోల్కొండను ఎనిమిది నెలలు ముట్టడించాడు. చివరకు ద్రోహంతో ఒక ద్వారం తెరిచారు. అబుల్ హసన్ దౌలతాబాద్‌లో రాజ ఖైదీగా చనిపోయాడు.

అద్దంకి గంగాధరుడు

16వ శతాబ్దపు తెలుగు కవి. రాజు సంవరణుడు, తపతిల కథ అయిన తన తపతీసంవరణోపాఖ్యానమును ఆయన గోల్కొండ సుల్తాన్ ఇబ్రహీం కుతుబ్ షాకు అంకితం ఇచ్చాడు. చెంచయ్య, భుజంగరావు దీనిని, పొన్నికంటి తెలగనార్యుడి యయాతిచరిత్రమును ఒక ముస్లిం పాలకుడికి అంకితం ఇచ్చిన తెలుగు కావ్యాలు ఇవి మాత్రమే అని లెక్కించారు. దాని ప్రారంభం తెలుగు దేశంలో ఇబ్రహీం విజయాలను పొగుడుతుంది.

అక్కన్న

క్రీ.శ. 1686 కి ముందు

మంత్రి మాదన్న సోదరుడైన తెలుగు బ్రాహ్మణుడు. ఆయన 1670లు, 1680లలో గోల్కొండ రాజు అబుల్ హసన్ కుతుబ్ షా సైన్యానికి నాయకత్వం వహించాడు. 1677లో తన సోదరుడితో కలిసి హైదరాబాద్‌లో శివాజీని స్వాగతించాడు. 1685 మొఘల్ శాంతి షరతులు ఆయనను, ఆయన సోదరుడిని పదవి నుంచి తొలగించాలని కోరాయి. 1686 మార్చిలో ఇద్దరినీ గోల్కొండలో కలిపి హత్య చేశారు.

జంషీద్ కులీ కుతుబ్ షా

క్రీ.శ. 1550 కి ముందు

గోల్కొండ రెండవ కుతుబ్ షాహీ సుల్తాన్ (1543–1550), సుల్తాన్ కులీ మూడవ కొడుకు. ఆయన తన తండ్రిని ప్రార్థన సమయంలో చంపించి, వారసుడైన తన సోదరుడు కుతుబ్-ఉద్-దీన్ కళ్లు పీకించాడని గోల్కొండ చరిత్ర గ్రంథం చెబుతుంది. ఆయన పాలన బీదర్, బీజాపూర్‌లతో యుద్ధాలలో గడిచింది. ఆయన తమ్ముడు ఇబ్రహీం విజయనగరానికి పారిపోయాడు. ఆయన 1550లో దీర్ఘ అనారోగ్యంతో చనిపోయాడు.

కంచర్ల గోపన్న (భక్త రామదాసు)

రామదాసుగా గుర్తుంచుకునే తెలుగు రామ భక్తుడు. ఆయన ఒక ఆదాయ అధికారి. గోదావరి మీది భద్రాచలం రామాలయం కోసం ప్రభుత్వ డబ్బు ఖర్చు చేసి, దాని కోసం జైలు పాలయ్యాడు. పురాణ కథలో, రామలక్ష్మణులు రాజుకు ఆయన అప్పు తీర్చినప్పుడు ఆయన విడుదలయ్యాడు. దాశరథీ శతకం, భక్తి గీతాలు ఆయనవిగా చెబుతారు. పందొమ్మిదవ, ఇరవయ్యవ శతాబ్దం మొదటి రచయితలు ఆయనను మాదన్న మేనల్లుడిగా (nephew), అబుల్ హసన్ కుతుబ్ షా అధికారిగా చెబుతారు. 1907 నాటి గోదావరి జిల్లా గెజిటీర్ ఆయనను నిజాముల కాలంలో దాదాపు 1725లో ఉంచుతుంది.

మాదన్న

క్రీ.శ. 1686 కి ముందు

గోల్కొండ చివరి కుతుబ్ షాహీ సుల్తాన్ అబుల్ హసన్‌కు దాదాపు 1673లో సూర్య ప్రకాశ రావు అనే బిరుదుతో ప్రధాన మంత్రి (వజీర్) అయిన తెలుగు బ్రాహ్మణుడు. తన సోదరుడు అక్కన్నతో కలిసి ఆయన దాదాపు పన్నెండు సంవత్సరాలు రాజ్యాన్ని నడిపారు. మొఘలులకు వ్యతిరేకంగా ఆయన దానిని మరాఠాలతో కూటమిలో ఉంచారు, బెజవాడలో ఒక కార్యాలయం ఉంచారు. ఇద్దరు బ్రాహ్మణ సోదరులను ఉద్యోగంలో పెట్టుకోవడాన్ని ఔరంగజేబు రాజుపై ఒక ఆరోపణగా చేశాడు. 1686 మార్చిలో గోల్కొండలో వారిని హత్య చేశారు.

మీర్ జుమ్లా (మీర్ ముహమ్మద్ సయీద్)

క్రీ.శ. 1663 కి ముందు

గోల్కొండ అబ్దుల్లా కుతుబ్ షాకు ప్రధాన మంత్రి, సైన్యాధిపతి అయిన పర్షియన్ వ్యాపారి. ఆయన తన పదవి బిరుదు మీర్ జుమ్లాతో ప్రసిద్ధుడు. ఆయన గండికోటతో, కడప వజ్రాల ప్రాంతంతో సహా కృష్ణాకు దక్షిణాన ఉన్న కర్ణాటకను జయించి, వజ్రాల గనులను కౌలుకు తీసుకున్నాడు. 1655–56లో రాజుతో ఆయన గొడవ మొఘల్ రాకుమారుడు ఔరంగజేబు గోల్కొండను ముట్టడించేలా చేసింది. తర్వాత ఆయన ముఅజ్జం ఖాన్‌గా మొఘల్ సేవలో చేరి, అస్సాంపై దండయాత్ర తర్వాత 1663లో చనిపోయాడు.

పొన్నికంటి తెలగనార్యుడు

16వ శతాబ్దపు తెలుగు కవి. సంస్కృత పదాలను వదిలి 'అచ్చ తెలుగు'లో రాసిన ఐదు ఆశ్వాసాల యయాతి రాజు కథ యయాతిచరిత్రము రచయిత. ఆయన దానిని గోల్కొండ ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా సేనాపతి అమీన్ ఖాన్‌కు అంకితం ఇచ్చాడు. దాని ప్రారంభం అమీన్ ఖాన్ కుటుంబాన్ని సుల్తాన్ సేవకులుగా ప్రశంసిస్తుంది.

సుల్తాన్ కులీ

క్రీ.శ. 1543 కి ముందు

గోల్కొండ నుంచి తెలింగాణను పాలించిన, పర్షియాలో పుట్టిన బహమనీ సుల్తానత్ అధికారి. ఆయన తెలంగాణలో చాలా భాగాన్ని, కృష్ణా–గోదావరి తీరాన్ని జయించి, కుతుబ్ షాహీ వంశాన్ని స్థాపించాడు. 1543లో ఆయన హత్యకు గురయ్యాడు. గోల్కొండ చరిత్ర ప్రకారం, గోల్కొండ కోట మసీదులో ప్రార్థన చేస్తుండగా ఆయన చంపబడ్డాడు. ఫెరిష్తా ప్రకారం, ఆయన రత్నాలను పరిశీలిస్తుండగా ఒక బానిస ఆయనను చంపాడు.

కట్టడాలు

కుతుబ్ షాహీ సమాధులు

సుమారు క్రీ.శ. 1543–1674

గోల్కొండ కోటకు అర మైలు ఉత్తరాన ఉన్న రాజ సమాధి స్థలం. ఏడుగురు కుతుబ్ షాహీ రాజుల, వారి కుటుంబ సభ్యుల గుమ్మటాల సమాధులు, మసీదులు, మృతదేహాలను కడిగే స్నానశాల ఇక్కడ ఉన్నాయి. 1540ల నుంచి 1670ల మధ్య వీటిని కట్టారు.

హుస్సేన్ సాగర్

సుమారు క్రీ.శ. 1562

హైదరాబాద్, సికింద్రాబాద్ మధ్య ఉన్న పెద్ద కృత్రిమ సరస్సు. గోల్కొండ చరిత్ర ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా పనులలో లెక్కించిన ఒక ఆనకట్ట దీన్ని ఏర్పరిచింది. ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ దీన్ని సుమారు 1575 నాటిదిగా చెబుతుంది. బిల్‌గ్రామి హిజ్రీ 970 (1562) అని ఇచ్చి, దీన్ని రాజు అల్లుడు హుస్సేన్ షా వలీకి ఆపాదిస్తారు. ఆయన పేరే దీనికి వచ్చింది. 1865లో హేస్టింగ్స్ ఫ్రేజర్ ప్రచురించిన ఒక సంప్రదాయం, నేక్‌నామ్ ఖాన్ మూసీ నుంచి కాలువ తవ్వించే వరకు చెరువు ఖాళీగా ఉండిపోయిందని చెబుతుంది.

పురానా పుల్ (పాత వంతెన)

సుమారు క్రీ.శ. 1578

పాత హైదరాబాద్ పశ్చిమ చివరన, గోల్కొండకు వెళ్లే దారిలో మూసీపై ఉన్న రాతి 'పాత వంతెన'. బిల్‌గ్రామి (1927) రెండు అక్షర సంఖ్యా పద్యాల ఆధారంగా దీన్ని ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా కాలంలో, నగరానికి పద్నాలుగు సంవత్సరాల ముందు, హిజ్రీ 986 (1578) నాటిదిగా చెబుతారు. దాని కుతుబ్ షాహీ పేరు పుల్-ఎ-నర్వా అని ఆయన ఇస్తారు. అది కాజ్‌వే అనే అర్థం గల తెలుగు మాట నుంచి వచ్చింది. ఇంపీరియల్ గెజిటీర్, క్యాంప్‌బెల్ దీన్ని మహమ్మద్ కులీ కాలంలో 1593 నాటిదిగా చెబుతారు. తావెర్నియర్ దీన్ని పారిస్‌లోని పాంట్ నెఫ్‌తో పోల్చారు. దానిపై ఉన్న ఏకైక శాసనం 1820 వరద తర్వాత మళ్లీ కట్టడాన్ని నమోదు చేస్తుంది.

చార్మినార్

సుమారు క్రీ.శ. 1591

పాత హైదరాబాద్ మధ్యలో నాలుగు మినార్లు ఉన్న ద్వార కట్టడం. మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా నగరాన్ని స్థాపించినప్పుడు దీన్ని కట్టించాడు. Imperial Gazetteer దీన్ని 1591 నాటిదిగా, బిల్‌గ్రామి హిజ్రీ 999–1000 (1590–91) నాటిదిగా చెబుతారు.

బాద్‌షాహీ ఆషూర్‌ఖానా

సుమారు క్రీ.శ. 1593

హైదరాబాద్‌లో మొహర్రం సంతాపం జరిపే రాజ మందిరం. దీన్ని మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా కట్టించాడు. ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ (1909), క్యాంప్‌బెల్ (1898) దీన్ని 1594 నాటిదిగా చెబుతారు. మధ్య గూడు పైన ఉన్న మెరుపు పెంకుల శాసనంలో బిల్‌గ్రామి (1927) హిజ్రీ 1001 (1592–93) అనే తేదీని చదివారు. పెంకుల పనిని రాజు పాలనలోని చివరి సంవత్సరానికి చెందినదిగా నిర్ణయించారు. పెంకులలో అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా పేరు కూడా ఉంది. బయటి మండపాలను నిజాం అలీ ఖాన్ కాలంలో జోడించారు.

జామా మసీదు, హైదరాబాదు

క్రీ.శ. 1597

చార్మినార్‌కు కొంచెం ఈశాన్యంగా ఉన్న మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా సామూహిక (శుక్రవారం) ప్రార్థనల మసీదు. మంత్రి అమీనుల్ ముల్క్ పర్యవేక్షణలో దీన్ని కట్టారు. దాని ద్వారం పైనున్న అక్షర సంఖ్యా పద్యం హిజ్రీ 1006 (1597) అని ఇస్తుంది. ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ దీన్ని 1596 నాటిదిగా, క్యాంప్‌బెల్, రోకో 1598 నాటిదిగా చెబుతారు. ఇది రాళ్లు పరిచిన ప్రాంగణం వైపు ఏడు తోరణాలున్న జంట మండపం. ఒకప్పుడు దానికి అనుబంధంగా ఒక పాఠశాల, ఒక ఆశ్రమం, ఒక టర్కిష్ స్నానశాల ఉండేవి. 1898 నాటికి ఇళ్లు, దుకాణాలు దాని చుట్టూ కిక్కిరిసి ఉన్నాయి.

ఖైరతాబాదు మసీదు

సుమారు క్రీ.శ. 1612–1626

హైదరాబాద్‌లోని ఖైరతాబాద్‌లో మూడు తోరణాలున్న చిన్న కుతుబ్ షాహీ మసీదు. దాని పక్కన గుమ్మటం ఉన్న ఖాళీ సమాధి ఉంది. ఆ శివారుకు దాని పేరే వచ్చింది. రెండు కట్టడాలపైనా శాసనం లేదు. ఔరంగజేబు 37వ పాలనా సంవత్సరం నాటి ఒక సనద్ (హక్కుపత్రం) ఆధారంగా, సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కుతుబ్ షా కూతురు ఖైరియతున్నీసా బేగం తన గురువు ముల్లా అబ్దుల్ మలిక్ కోసం ఈ మసీదును కట్టించిందని బిల్‌గ్రామి (1927) చెబుతారు. ఆయన దీన్ని 1612, 1626 మధ్య కాలానికి చెందినదిగా చెబుతారు. క్యాంప్‌బెల్ (1898), రోకో (1929), సయ్యద్ హుస్సేన్ బిల్‌గ్రామి (1905) దీన్ని కట్టించినది ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా కూతురు ఖైరతున్నీసా అని చెబుతారు.

మక్కా మసీదు

సుమారు క్రీ.శ. 1617–1693

హైదరాబాద్‌లో చార్మినార్ దగ్గర ఉన్న పెద్ద రాతి మసీదు. సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కుతుబ్ షా 1617లో దీన్ని మొదలుపెట్టాడు. ఆయన వారసులు దాన్ని కొనసాగించారు. 1690లలో ఔరంగజేబు కాలంలో అది పూర్తయింది. నిజాం అలీ ఖాన్ నుంచి మొదలుకొని అసఫ్ జాహీ నిజాములను దాని ప్రాంగణంలో ఖననం చేశారు.

హయాత్ బఖ్షీ మసీదు, హయాత్‌నగర్

సుమారు క్రీ.శ. 1626

రెండు ఎత్తైన మినార్ల మధ్య ఐదు జంట తోరణాలున్న పెద్ద కుతుబ్ షాహీ మసీదు. ఇది హైదరాబాద్‌కు సుమారు తొమ్మిది మైళ్లు తూర్పున హయాత్‌నగర్‌లో, ప్రాకారం ఉన్న విశాలమైన సరాయి (ప్రయాణికుల సత్రం) లోపల ఒక అరుగుపై ఉంది. మహమ్మద్ కులీ కూతురు, సుల్తాన్ ముహమ్మద్ రాణి, అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా తల్లి అయిన హయాత్ బఖ్ష్ బేగం హిజ్రీ 1035 (1625–26)లో ఈ గ్రామాన్ని స్థాపించింది. మసీదుపై శాసనం లేదు. బిల్‌గ్రామి గ్రామాన్ని 1626 నాటిదిగా, మసీదును అబ్దుల్లా పాలనా కాలానిదిగా నిర్ణయించారు.

తారామతి బారాదరి, ప్రేమామతి మసీదు

సుమారు క్రీ.శ. 1662

గోల్కొండ దగ్గర ఉస్మాన్ సాగర్ రోడ్డుకు దక్షిణాన మూడు అంచెల అరుగులపై ఉన్న ఒక మండపం (బారాదరి), రోడ్డుకు ఉత్తరాన ఒక బండపై ఉన్న పూర్తికాని మసీదు. కుతుబ్ షాహీ రాజుల హిందూ సహచరిణులు తారామతి, ప్రేమామతులతో సంప్రదాయం వీటిని ముడిపెడుతుంది. రెండు కట్టడాలపైనా శాసనం లేదు. ఈ ఇద్దరు స్త్రీలలో ఎవరికైనా ఉన్న ఏకైక తేదీ నమోదు కుతుబ్ షాహీ సమాధులలోని ప్రేమామతి సమాధి, హిజ్రీ 1073 (1662). ఈ ఇద్దరు స్త్రీలు ఏ రాజులకు చెందినవారు అనే విషయంలో ఆధారాలు విభేదిస్తాయి.

టోలీ మసీదు

క్రీ.శ. 1671

పురానా పుల్ నుంచి గోల్కొండకు వెళ్లే పాత రోడ్డుపై ఉన్న కుతుబ్ షాహీ మసీదు. అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా అంతఃపుర అధికారి, సేనాని మూసా ఖాన్ దీన్ని కట్టించాడు. దాని మిహ్రాబ్‌లోని శాసనం అక్షర సంఖ్యా పద్యం ద్వారా హిజ్రీ 1082 (1671) అనే సంవత్సరాన్ని ఇస్తుంది. కుండ ఆకారపు అడుగుభాగాలు, ఏనుగు దంతం ఆకారపు దూలాలు, ఆలయ గూళ్లు లాంటి హిందూ నమూనాలతో ఇది కుతుబ్ షాహీ శైలికి ప్రతినిధి అని 1918లో జి. యజ్దానీ వర్ణించారు. క్యాంప్‌బెల్ (1898) దీన్ని మహమ్మద్ కులీ కాలంలో 1604 నాటిదిగా చెప్పారు, కానీ శాసనం ఆ తేదీని సమర్థించదు.

దారుష్-షిఫా

పాత హైదరాబాద్ నగరంలో చతురస్రాకారపు ప్రాంగణం చుట్టూ ఉన్న రెండు అంతస్తుల కుతుబ్ షాహీ ఆసుపత్రి, వైద్య కళాశాల. దాని ప్రవేశ ద్వారానికి ఎదురుగా ఒక మసీదు ఉంది. దీన్ని మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా కట్టించాడు. దానికి అనుబంధంగా ఒక సరాయి (ప్రయాణికుల సత్రం), స్నానశాల ఉండేవి. రాజు ఆసుపత్రులు కట్టించి వాటి సేవకులకు జీతాలు ఇచ్చాడని గోల్కొండ చరిత్ర చెబుతుంది. 1909 నాటికి ఇది సైనికుల బ్యారక్‌గా మారింది. 1927లో బిల్‌గ్రామి దీన్ని శిథిల స్థితిలో చూశారు.

గోల్కొండ కోట

హైదరాబాద్‌కు ఐదు మైళ్లు పశ్చిమాన ప్రాకారాలున్న కొండ కోట. 14వ శతాబ్దంలో వరంగల్ పాలకుడి నుంచి బహమనీ సుల్తానులు దీన్ని పొందారు. ఇది కుతుబ్ షాహీ సుల్తానుల రాజధాని అయింది. ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా కాలంలో దీన్ని రాతితో మళ్లీ కట్టారు. ఎనిమిది నెలలకు పైగా ముట్టడి తర్వాత 1687లో ఇది ఔరంగజేబు వశమైంది.

శాసనాలు

సుల్తాన్ కులీ సమాధి శాసనం (1543)

క్రీ.శ. 1543

గోల్కొండలోని కుతుబ్ షాహీ శ్మశాన వాటికలో, సుల్తాన్ కులీ నల్ల బసాల్ట్ సమాధి పెట్టెపై మూడు పట్టీలలో ఉన్న శాసనాలు. దాని పాదాల వద్ద ఉన్న సమాధి లేఖ ఆయనను 'అమరవీరుడు' అని, 'బరా మాలిక్' అని పిలుస్తుంది. అది ఆయన మరణాన్ని హిజ్రీ 950 జుమాదా II 2, సోమవారం (టి. డబ్ల్యూ. హేగ్ మార్పిడిలో 1543 సెప్టెంబరు 3) నాటిదిగా చెబుతుంది. సమాధి లేఖ ఆయనకు రాజ బిరుదు ఇవ్వదని హేగ్ గుర్తించారు. 'అమరవీరుడు' అనే మాట ఆయన ప్రార్థన చేస్తుండగా హత్యకు గురయ్యాడని నిర్ధారిస్తుందని బిల్‌గ్రామి అర్థం చేసుకున్నారు.

గోల్కొండ మక్కా దర్వాజా శాసనం (1559)

క్రీ.శ. 1559

గోల్కొండ కోట మక్కా దర్వాజా (మక్కా ద్వారం) ముందు భాగంలో అడ్డంగా ఉన్న, 46 అడుగులకు పైగా పొడవైన నస్ఖ్ లిపి శాసనం. 'దేవుని మిత్రుని పేరు గలవాడు' అని మాత్రమే పేర్కొన్న ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా పాలనలో హిజ్రీ 967 (1559) లో ఆ ద్వారం కట్టబడిందని అది నమోదు చేస్తుంది. ముస్తఫా ఖాన్ బిరుదు ఉన్న అతని మంత్రి కమాలుద్దీన్ హుసేన్ కృషితో అది కట్టబడింది. ఇస్ఫహాన్‌కు చెందిన ముహమ్మద్ ఆ శాసనాన్ని రాశాడు.

హైదరాబాద్ జామా మసీదు శాసనం

క్రీ.శ. 1597

చార్మినార్ దగ్గరి జామా మసీదు ద్వారం పైన హిజ్రీ 1006 (1597) నాటి పర్షియన్ పద్య శాసనం. మంత్రి అమీనుల్-ముల్క్ ఆధ్వర్యంలో మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా పాలనలో ఆ మసీదు కట్టబడింది. ఆ శాసనంపై లేఖకుడు బాబా ఖాన్ సంతకం ఉంది.

ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా సమాధి శాసనం (1612)

క్రీ.శ. 1612

గోల్కొండలోని కుతుబ్ షాహీ సమాధుల ప్రాంగణంలో, హైదరాబాద్ స్థాపకుడు మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా నల్ల బసాల్ట్ సమాధి పెట్టె (రాతి శవపేటిక)పై నస్ఖ్ లిపిలో ఉన్న పారసీ సమాధి లేఖ. అది ఆయన మరణాన్ని హిజ్రీ 1020 జిల్‌ఖాదా 17, శనివారం నాటిదిగా చెబుతుంది. ఆయన వయసును 49 సంవత్సరాలుగా, పాలనను 31 సంవత్సరాలుగా ఇస్తుంది. బిల్‌గ్రామి ఆ తేదీని 1612 జనవరి 11గా, టి. డబ్ల్యూ. హేగ్ 1612 జనవరి 24గా మార్చారు.

మా సాహెబా చెరువు శాసనాలు (1625)

సుమారు క్రీ.శ. 1625

నల్ల రాతి ఫలకాలపై నస్ఖ్ లిపిలో ఉన్న, దాదాపు ఒకేలాంటి రెండు పర్షియన్ శాసనాలు. ఖైరతాబాద్ నుండి గోల్కొండకు వెళ్లే పాత దారిలో మా సాహెబా చెరువు కట్ట రెండు చివర్లలోని బురుజుల్లో అవి ఉన్నాయి. మీర్ మక్సూద్ అలీ తబాతబా కుమార్తె, రాకుమారుడు మీర్జా ముహమ్మద్ అమీన్ భార్య, సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కుతుబ్ షా తల్లి ఖానుమ్ ఆఘా ఆ చెరువును కట్టించిందని అవి నమోదు చేస్తాయి. హిజ్రీ 1034 (1624–25) లో రాజు ఆ చెరువును షా ఖుంద్‌కర్‌కు ఇచ్చాడు.

గోల్కొండ మూసా బురుజు శాసనం (1666–67)

క్రీ.శ. 1666–1667

గోల్కొండ కోట మూసా బురుజుపై ఉన్న పర్షియన్ శాసనం. మరో గోడపై తెలుగులో దాని రూపం ఉంది. 1656 నాటి మొఘల్ ముట్టడిని అది నమోదు చేస్తుంది. ఔరంగజేబు సేనాని మీర్ మీరాన్ తన కందకంలో తుపాకీ గుండు తగిలి చంపబడ్డాడు. మూడు రోజుల తర్వాత శాంతి కుదిరింది. తర్వాత అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా సేనాని మూసా ఖాన్ గొప్ప బురుజును కట్టించాడు. శిల్పి ధర్మాచారి దానిని హిజ్రీ 1077లో పూర్తి చేశాడు. హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి చదివిన తెలుగు పాఠం ముట్టడిని శక 1578 (1656 జనవరి 23) నాటిదిగా, పూర్తి కావడాన్ని శక 1589 (1667) నాటిదిగా చెబుతుంది.

టోలీ మసీదు శాసనం (1671)

క్రీ.శ. 1671

హైదరాబాద్‌లోని టోలీ మసీదు మిహ్రాబ్ (ప్రార్థనా గూడు)లో ఉన్న పర్షియన్ పద్య శాసనం. మూసా ఖాన్ మసీదును కట్టించాడని, అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా పాలనలో అది పూర్తయిందని అది నమోదు చేస్తుంది. దాని కాలసూచక పదబంధం (అక్షరాలు తేదీని ఇచ్చే పదబంధం) హిజ్రీ 1082 (1671) ఇస్తుంది. జి. యజ్దానీ 1921లో Epigraphia Indo-Moslemica 1917–18 సంపుటంలో దాన్ని సంపాదకత్వం వహించారు, 1927లో బిల్‌గ్రామి మళ్లీ సంపాదకత్వం వహించారు. ప్రాంగణంలోని హిజ్రీ 1043 (1633) నాటి రెండవ పలక మరో మసీదుకు చెందినది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (26)
  1. Muhammad Qasim Ferishta (tr. John Briggs), History of the Rise of the Mahomedan Power in India till the Year A.D. 1612, Vol. III (opens in a new tab), Longman, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1829, pp. 321–336, 337–484. [Public domain]
  2. H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians: The Muhammadan Period, Vol. VII (opens in a new tab), Trübner and Co., London, 1877, pp. 51, 53, 84, 108–119, 315–336. [Public domain]
  3. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV: Southern India, 1645-1689 (2nd ed.) (opens in a new tab), M. C. Sarkar and Sons, Calcutta, 1930, pp. 395–418, 420–425, 450–456. [Public domain]
  4. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 17, 41, 109, 111, 114, 118, 132, 153–157, 194–203. [Public domain]
  5. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 14, 114–116, 150. [Public domain]
  6. J. D. B. Gribble, A History of the Deccan, Vol. I (opens in a new tab), Luzac & Co., London, 1896, pp. 129, 171. [Public domain]
  7. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 24–38. [Public domain]
  8. T. W. Haig, Historic Landmarks of the Deccan (opens in a new tab), Pioneer Press, Allahabad, 1907, pp. 14–17, 181–188. [Public domain]
  9. Jean-Baptiste Tavernier (tr. V. Ball), Travels in India, Vol. I (opens in a new tab), Macmillan & Co., London, 1889, pp. 159–174, 284. [Public domain]
  10. Jean-Baptiste Tavernier (tr. V. Ball), Travels in India, Vol. II (opens in a new tab), Macmillan & Co., London, 1889, pp. 74–75. [Public domain]
  11. François Bernier (tr. Archibald Constable), Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656-1668 (opens in a new tab), Archibald Constable and Company, Westminster, 1891, pp. 16–22, 192–196. [Public domain]
  12. Jean de Thevenot, The Travels of Monsieur de Thevenot into the Levant, in Three Parts: I. Turkey, II. Persia, III. The East-Indies (opens in a new tab), H. Clark for H. Faithorne, J. Adamson, C. Skegnes and T. Newborough, London, 1687, Part III, 91, 94, 100–103, 106. [Public domain]
  13. Samuel Purchas, Purchas his Pilgrimage, or Relations of the World and the Religions Observed in all Ages (4th ed.) (opens in a new tab), William Stansby for Henrie Fetherstone, London, 1626, pp. 994–997. William Methwold, 'Relations of the Kingdome of Golchonda'. [Public domain]
  14. Sha Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (illustrated by the Archaeological Department, Hyderabad) (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1929, pp. 14–18, 26–30, 35. [Public domain]
  15. Hirananda Sastri, Shitab Khan of Warangal (Hyderabad Archaeological Series No. 9) (opens in a new tab), H.E.H. the Nizam's Government, 1932, pp. 3–4, 8–9, 12–13, 15. [Public domain]
  16. S. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (opens in a new tab), University of Madras, 1919, pp. 233, 236, 238. [Public domain]
  17. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (The Heritage of India Series) (opens in a new tab), Association Press (Y.M.C.A.), Calcutta / Oxford University Press, London, 1928, pp. 84, 89, 99–100. [Public domain]
  18. Alan Butterworth and V. Venugopaul Chetty, A Collection of the Inscriptions on Copper-Plates and Stones in the Nellore District, Part I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1905, pp. 32 and note. [Public domain]
  19. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 234, 261. [Public domain]
  20. Streynsham Master (ed. R. C. Temple), The Diaries of Streynsham Master 1675-1680, Vol. I: The Diary, 1675-1677 (Indian Records Series) (opens in a new tab), John Murray, London, for the Government of India, 1911, pp. 81. [Public domain]
  21. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1908, pp. 324–325. [Public domain]
  22. Robert Sewell, A Forgotten Empire (Vijayanagar): A Contribution to the History of India (opens in a new tab), Swan Sonnenschein & Co., London, 1900, pp. 132–135, 218. [Public domain]
  23. W. H. Moreland (ed.), Relations of Golconda in the Early Seventeenth Century (Hakluyt Society, 2nd ser., No. 66) (opens in a new tab), Hakluyt Society, London, 1931, xvii–xviii, xxii, xxiv. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  24. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 278–279. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  25. H. K. Sherwani, History of the Qutb Shahi Dynasty, Munshiram Manoharlal, 1974. Further reading (cite only; not consulted page by page). [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  26. Richard M. Eaton, A Social History of the Deccan, 1300–1761: Eight Indian Lives, Cambridge University Press, 2005. Further reading (cite only; not consulted page by page). [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: