ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

మొదటి హరిహరరాయలు

విజయనగరపు మొదటి పాలకుడు, సంగముని ఐదుగురు కొడుకులలో పెద్దవాడు. తన సోదరుడు బుక్కరాయలతో కలిసి ఆయన దాదాపు 1336లో తుంగభద్ర మీద రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. 1340 నాటి ఆయన తేదీ ఉన్న మొదటి శాసనం ఆయనను మహామండలేశ్వరుడు, 'గొప్ప ప్రభువు' అని మాత్రమే అంటుంది. ఆయన, ఆయన సోదరులు వరంగల్ కాకతీయుల సేవ నుంచి వచ్చారా, కంపిలి రాయల సేవ నుంచి వచ్చారా, హొయసలుల సేవ నుంచి వచ్చారా అనే విషయంపై వివాదం ఉంది. తెలుగు దేశంలో విజయనగరపు మొదటి స్థావరాలైన ఉదయగిరి, నెల్లూరులను ఆయన సోదరుడు కంపుడు పాలించాడు.

హరియప్ప అని కూడా పిలిచే మొదటి హరిహరరాయలు విజయనగరపు మొదటి పాలకుడు.123 1900లో రాసిన సూయెల్ (Sewell) ఆయన పాలనను దాదాపు 1336 నుంచి 1343 వరకుగా చెప్పారు.123 తన తర్వాతి రచనలో ఆయన 1336 నుంచి దాదాపు 1355 వరకు అని ఇచ్చారు.123 హరిహరునికి 1336 ఏప్రిల్ 18న పట్టాభిషేకం జరిగిందని చెప్పే ఒక శాసనాన్ని, 1346 ఆగస్టులో ఆయన జీవించి ఉన్నట్లు చూపే మరో శాసనాన్ని ఆయన ఉదహరించారు.123

1336 నాటి రెండు తామ్ర దానశాసనాలు నకిలీవని ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya) భావించారు.4 బాదామిలోని 1340 నాటి దానశాసనాన్ని ఆయన ఈ పాలనలో తేదీ ఉన్న తొలి శాసనంగా చెప్పారు.4 విజయనగర సామ్రాజ్యం చూడండి.

పేర్లు, బిరుదు

నూనిజ్ (Nuniz) స్థాపకుడిని “దేవోరావు” అంటారు. సూయెల్ దీనిని మొదటి హరిహరుని బిరుదు దేవరాయగా భావించారు.5 1333 నుంచి 1342 వరకు భారతదేశంలో ఉన్న ఇబ్న్ బతూతా (Ibn Batuta) హరియప్ప నుంచి వచ్చిన “హరైబ్” లేదా “హరిబ్” అని హరిహరుని పిలుస్తారు.5

1340 నాటి తేదీ ఉన్న తొలి శాసనం ఆయనను “హరియప్ప వొడెయ” అంటుంది.61 అది ఆయనకు రాజు కాకుండా మహామండలేశ్వర, “గొప్ప ప్రభువు” అనే సంస్కృత బిరుదు ఇస్తుంది.61 ఆ సంవత్సరం ఆయన అనుమతితో బాదామిలో ఒక కోట కట్టారని సూయెల్ గుర్తించారు.61

మొదటి బహమనీ సుల్తాన్‌కు వ్యతిరేకంగా జమ్‌ఖండి వరకు కొంకణ తీరాన్ని నిలుపుకున్న “హరిబ్”గా కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ (Krishnaswami Aiyangar) ఆయనను గుర్తించారు.78 హరియప్ప చివరి తెలిసిన తేదీ 1346 అని ఆయన రాశారు.78

ఆయన ఎక్కడి నుంచి వచ్చాడు

ఈ సోదరుల మూలం దక్షిణ భారత చరిత్రలోని అతి పాత వివాదాలలో ఒకటి.59 ముహమ్మద్ తుగ్లక్ ఆనెగొందిని తీసుకుని దాని నాయకుడిని చంపాడని నూనిజ్ చెబుతారు.59 తర్వాత ఆ నాయకుని పూర్వ మంత్రి “దేవోరావు”ను ఆయన స్థానంలో పాలకుడిగా చేశాడు.59 మాధవ మహర్షి సలహాపై “దేవోరావు” నది దక్షిణ ఒడ్డున విజయనగర నగరాన్ని స్థాపించాడు.59

అభిప్రాయాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి:10111213

  • సూయెల్ పునర్నిర్మాణం హరిహరుడు, బుక్కరాయలను వరంగల్ ఖజానాలో సేవ చేసిన ఇద్దరు సోదరులుగా చెప్పింది.10 1323లో అది నాశనమైనప్పుడు వారు పారిపోయి, ఆనెగొందిలో మంత్రి, కోశాధికారి స్థాయికి ఎదిగారు, “మొదటి హరిహరుడు (‘హుక్క’), మొదటి బుక్కరాయలు”.10
  • ఆ సోదరులు “తెలుగు మూలం ఉన్నవారు, బహుశా వరంగల్ కాకతీయ రాజ కుటుంబానికి బంధువులు” అని బరనీ నుంచి వెంకటరమణయ్య నిర్ణయించారు.11 వారు కంపిలి రాయల ఖజానా అధికారులుగా సేవ చేశారని ఆయన భావించారు.11
  • దానికి బదులు హొయసల రాజు మూడవ వీర బల్లాలుడు ఉత్తర సరిహద్దులో తన మహామండలేశ్వరుడిగా హరిహరుడిని విజయనగర సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాడని హెరాస్ (Heras) వాదించారు.1213
  • హొయసల సరిహద్దు సంరక్షకులలో ఒకరిగా పెద్ద సోదరుడికి “దక్షిణ మరాఠా భూభాగం బాధ్యత” ఉందని కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ రాశారు.1213

ఈ వాదనలను వివరించే విజయనగర సామ్రాజ్యం పేజీ చూడండి.

కుటుంబం

1356 నాటి నెల్లూరు తామ్ర ఫలకాల ప్రకారం, మొదటి హరిహరుని తండ్రి సంగమునికి ఐదుగురు కొడుకులు.14 హరిహరుడు పెద్దవాడు, కంపుడు రెండవవాడు, బుక్కరాయలు మూడవవాడు.14 సూయెల్ Epigraphia Indica (శాసనాల పత్రిక) నుంచి ఒక వంశవృక్షాన్ని తీసుకున్నారు. అది మిగిలిన ఇద్దరి పేర్లను మారప, ముద్దపగా ఇస్తుంది.15 దానశాసనం ఇచ్చిన రెండవ సంగముని అవే ఫలకాలు కంపుని కొడుకుగా చెబుతాయి.14

వెంకటరమణయ్య రెండవ హరిహరుని శాసనం ఒకదాన్ని చదివారు.16 ఆయన పఠనంలో, 1346లో హిరియ హరియప్ప ఒడెయరు తన సోదరులతో, పూర్వ హొయసల సేనాధిపతి అయిన తన అల్లుడు బల్లప్ప-దండనాయకునితో శృంగేరికి వచ్చాడని అది గుర్తు చేసుకుంటుంది.16

రాజ్యం, తెలుగు దేశం

హరిహరుడు ఏడు సంవత్సరాలు పాలించాడని, “రాజ్యాన్ని శాంతింపజేయడం తప్ప అందులో ఏమీ చేయలేదు” అని నూనిజ్ చెబుతారు.1 తనకు సాయం చేసిన మహర్షి గౌరవార్థం ఆయన రాజధానిలో ఒక దేవాలయం కట్టించాడు. సూయెల్ దానిని హంపిలోని గొప్ప దేవాలయంగా గుర్తించారు.1

ఐదుగురు సోదరులు ఉత్తరం అంతటా సైనిక దళాల వరుసను నిలిపి ఉంచారని కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ రాశారు.13 నెల్లూరు, ఉదయగిరి, వాటి కింది భూములు రెండవ సోదరుడు కంపుని బాధ్యతలో ఉన్నాయి.13 నెల్లూరు శాసనాలలో ప్రచురించిన హరిహరుని పాలన కాలపు ఒక శాసనం, ఆయన “అంగ, కళింగల నుంచి మొదలుపెట్టి లోకం మొత్తాన్ని జయించాడు” అని చెబుతుంది.17

వెంకటరమణయ్య ప్రకారం, 1346లో హరిహరుడు, ఆయన సోదరులు, ఆయన అధికారులు విజయోత్సవం జరుపుకోవడానికి శృంగేరిలో సమావేశమయ్యారు.16 ఆయన దీనిని వారి స్వాతంత్ర్యపు అధికారిక ప్రకటనగా భావించారు.16 ఉదయగిరి, నెల్లూరు చూడండి.

వారసత్వం

హరిహరుని తర్వాత ఎవరు వచ్చారనేదే వివాదాస్పదం.14 హరిహరుని తర్వాత కంపుడు వచ్చాడని, దానశాసనానికి ఒక సంవత్సరం ముందు కంపుని కొడుకు రెండవ సంగముడు ఆయనను అనుసరించాడని 1356 నాటి నెల్లూరు ఫలకాలు చెబుతాయి.14 వారసత్వంపై పోటీ జరిగిందని, 1354 నాటికి బుక్కరాయలు “ఏదో విధంగా … పైచేయి సాధించాడని” దీనికి సూయెల్ గుర్తుగా తీసుకున్నారు.14

1900లో సూయెల్ హరిహరుని మరణాన్ని 1343లో గానీ దాదాపు ఆ సమయంలో గానీ ఉంచారు.12 1344 నాటికి వరంగల్ ప్రతాపరుద్రుని కొడుకు ఒకరు విజయనగరంలో ఆశ్రయం పొందాడనేది ఆయన కారణం.12 1932లో ఆయన ఆ పాలన ముగింపును దాదాపు 1355 నాటిదిగా చెప్పారు.12 మొదటి బుక్కరాయలు చూడండి.

Footnotes

  1. Sewell, A Forgotten Empire (1900), pp. 26–27 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12

  2. Robert Sewell, ed. S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 400 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  3. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 403, notes to the pedigrees (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. Venkataramanayya, Kampili and Vijayanagara (1929), p. 28 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Robert Sewell, A Forgotten Empire (Vijayanagar) (1900), p. 7 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  6. Sewell, A Forgotten Empire (1900), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. S. Krishnaswami Aiyangar, South India and her Muhammadan Invaders (1921), p. 181 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Krishnaswami Aiyangar, in Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 490 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Sewell, A Forgotten Empire (1900), p. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Sewell, A Forgotten Empire (1900), p. 23 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  11. N. Venkataramanayya, Kampili and Vijayanagara (1929), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. H. Heras, Beginnings of Vijayanagara History (1929), p. 67 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  13. S. Krishnaswami Aiyangar, “Hindu States in Southern India”, in Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 489 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  14. Sewell, A Forgotten Empire (1900), p. 28 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  15. Sewell, A Forgotten Empire (1900), p. 24, pedigree after Epigraphia Indica III (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. Venkataramanayya, Kampili and Vijayanagara (1929), p. 32 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  17. Heras, Beginnings of Vijayanagara History (1929), p. 118, citing Butterworth’s Nellore Inscriptions (archive.org (opens in a new tab)). ↩

రాజవంశాలు

విజయనగర సామ్రాజ్యం

సుమారు క్రీ.శ. 1336–1646

సుమారు 1336లో తుంగభద్రపై హరిహర, బుక్క సోదరులు స్థాపించిన దక్షిణ భారత సామ్రాజ్యం. సంగమ, సాళువ, తుళువ, ఆరవీడు వంశాలు దానిని వరుసగా పాలించాయి. పద్నాలుగవ శతాబ్దం నుండి అది రాయలసీమను, నెల్లూరు దేశాన్ని పట్టుకుంది. తెలుగు తీరం కోసం అది రెడ్లతో, వెలమలతో, బహమనీలతో, ఒడిశా గజపతులతో పోరాడింది. శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో అది ఉదయగిరి, కొండవీడు, కొండపల్లిలను తీసుకుని సింహాచలం వరకు నడిచింది. దాని ఆస్థానం తెలుగును ఉన్నత కవిత్వ భాషగా చేసింది. 1565 ఓటమి తర్వాత దాని రాజులు పెనుకొండ, చంద్రగిరిల నుండి పాలించారు. 1640లలో గోల్కొండ చివరి తెలుగు జిల్లాలను తీసుకునే వరకు అది కొనసాగింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. Robert Sewell, A Forgotten Empire (Vijayanagar): A Contribution to the History of India (opens in a new tab), Swan Sonnenschein & Co., London, 1900, pp. 7, 16–28. [Public domain]
  2. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III: Turks and Afghans (opens in a new tab), Cambridge University Press, Cambridge, 1928, pp. 489–490. Chapter XVIII by S. Krishnaswami Aiyangar. [Public domain]
  3. S. Krishnaswami Aiyangar, South India and her Muhammadan Invaders (opens in a new tab), Oxford University Press (Humphrey Milford), London, 1921, pp. 181. [Public domain]
  4. Henry Heras, Beginnings of Vijayanagara History (opens in a new tab), Indian Historical Research Institute, Bombay, 1929, pp. 61–67, 118. [Public domain]
  5. N. Venkataramanayya, Kampili and Vijayanagara (opens in a new tab), Christian Literature Society's Press, Madras, 1929, pp. 26–28, 32. [Public domain]
  6. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 400, 403. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: