ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఘనపూర్ ఆలయాలు (కోట గుళ్లు)

ములుగు దగ్గర, పాలంపేటకు ఎనిమిది మైళ్ల దూరంలో ఘనపూర్‌లో ప్రాకారం లోపల ఉన్న ఇసుకరాతి ఇరవై రెండు గుళ్ల సమూహం. ప్రధాన ఆలయం రామప్ప ఆలయ నమూనాను అనుసరిస్తుంది. దానికి పాలంపేటలో లాంటి నల్లరాతి దూలపు బొమ్మలు ఉన్నాయి. హైదరాబాద్ పురావస్తు శాఖ 1932–33లో ఈ సమూహాన్ని వెలుగులోకి తెచ్చింది. దానికి ఏ శాసనమూ దొరకలేదు. శైలిని బట్టి దీన్ని పాలంపేట ఆలయాల కాలానికి చెందినదిగా నిర్ణయించింది. పి. వి. పరబ్రహ్మ శాస్త్రి దీన్ని కాకతీయ సేనాని రేచర్ల రుద్రుడికి ఆపాదించారు.

A dark stone bracket figure of a woman standing against a slanting bracket under the eave of the main Ghanpur temple, above a carved pillar capital and a moulded wall, lit from the side.
A dark stone bracket figure of a woman standing against a slanting bracket under the eave of the main Ghanpur temple, above a carved pillar capital and a moulded wall, lit from the side. · Archaeological Department, H.E.H. the Nizam's Dominions (G. Yazdani, Director) (opens in a new tab) · Public domain

ఈ ఆలయాలు పాలంపేటకు ఎనిమిది మైళ్లు ఈశాన్యంగా, వరంగల్‌కు యాభై మైళ్లు ఈశాన్యంగా ఘనపూర్‌లో ఉన్నాయి. 1932–33లో జరిగిన ఆవిష్కరణలలో ఇవే అత్యంత ముఖ్యమైనవి, ఆసక్తికరమైనవి అని హైదరాబాద్ రాష్ట్ర పురావస్తు శాఖ పేర్కొంది.1 వాటిని అది “ప్రసిద్ధ పాలంపేట ఆలయాల ప్రతిరూపం” అని వర్ణించింది.1

ప్రాకారం

ఈ ఆలయాలు ప్రతి వైపూ 260 అడుగులు ఉన్న చతురస్రాకారపు ప్రాకారంలో వేర్వేరు పరిమాణాల ఇరవై రెండు గుళ్ల సమూహం.1 పాలంపేట ప్రాకారంలో లాగే, దీని గోడకు మట్టి, రాళ్ల ముక్కల లోపలి భాగంపై బాగా చెక్కిన పెద్ద రాతి దిమ్మెలతో పైపూత వేశారు.1 అప్పటికి పశ్చిమ గోడ మాత్రమే పాక్షికంగా మిగిలింది. మిగిలిన మూడింటి స్థానంలో మట్టి గట్టు ఉంది.1

ప్రధాన ఆలయం

ప్రధాన ఆలయం ప్రాకారం మధ్యలో ఉంది.12 అది పాలంపేటలోని ప్రధాన ఆలయం లాంటిది. దానికి తూర్పు, ఉత్తరం, దక్షిణాలలో ముఖమండపాలు, పశ్చిమాన గర్భగుడి ఉన్నాయి.12 గర్భగుడి ముందు ఒక అంతరాళం, 55 అడుగుల చతురస్రపు మహామండపం (మహామండపం) ఉన్నాయి.12

1932–33లో ఉత్తర ముఖమండపం మాత్రమే మిగిలి ఉంది.2 మండపం నేలలో వేళ్లూనిన ఒక చింత చెట్టు దక్షిణ, తూర్పు ముఖమండపాలను, మండపం పైకప్పును నాశనం చేసింది. శాఖ ఆ చెట్టును నరికించింది.2

ఆలయానికి శిఖరం లేదు.2 ఒకవేళ ఎప్పుడైనా శిఖరం ఉండి ఉంటే అది ఎలా ఉండేదో నివేదిక సూచించింది:2

  • చుట్టూ ఉన్న గుళ్ల శిఖరాల లాగా2
  • లేదా ప్రధాన ఆలయం వెనుక గోడపై ఉబ్బెత్తుగా చెక్కిన శిఖరం లాగా; నివేదిక దాన్ని ఉత్తర, దక్షిణ భారత శిఖరాల మధ్య రాజీ రూపంగా చూసింది2

రాయి, చెక్కడాలు

పాలంపేటలో లాగే మొత్తం సమూహాన్ని లేత గోధుమ రంగు ఇసుకరాతితో కట్టారు.2 మనుషుల, జంతువుల బొమ్మలుగా చెక్కిన నల్ల గ్రానైట్ దూలపు బొమ్మలు ఎనిమిది మిగిలాయి.2 అవి “శైలిలో, రూపంలో పాలంపేట దూలపు బొమ్మలతో పూర్తిగా ఒకేలా ఉన్నాయి” అని నివేదిక కనుగొంది.2

ప్రధాన ఆలయానికి సరళ రేఖలో ప్రాకారం రెండు చివరలా రెండు పెద్ద ఉప ఆలయాలు ఉన్నాయి.2 ఉత్తరాన ఉన్నదానిలో లింగం (శివుడి రాతి చిహ్నం) కోసం గర్భగుడి ఉంది. దక్షిణాన ఉన్నదానికి గర్భగుడి లేదు.2 పశ్చిమ గోడ వెంట వరుసగా ఎనిమిది చిన్న గుళ్లు ఉన్నాయి.2 ప్రవేశ ద్వారానికి ఉత్తరాన ఉన్న ఆరు గుళ్లకు శిఖరాలు, ముఖమండపాలు నిలిచి ఉన్నాయి.2

కాలం, కట్టించినవారు

ఘనపూర్‌లో ఏ శాసనమూ దొరకలేదు. శాఖ ఒక శాసనం కోసం వెతికింది, కానీ ఫలితం లేదు.2 పనితనం, చెక్కడాలను బట్టి మాత్రమే అది ఈ ఆలయాల కాలాన్ని నిర్ణయించింది. వాటిని బట్టి ఇవి “పాలంపేట ఆలయాల సమకాలీనమైనవిగా” కనిపించాయి.2 కాకతీయ పాలకుల “అద్భుతమైన నిర్మాణ నైపుణ్యాన్ని” చూపించే కట్టడాల పేర్లను అదే నివేదిక చెప్పింది:3

  • హనుమకొండ, పాలంపేట, ఘనపూర్ ఆలయాలు3
  • పాకాల, పాలంపేటలోని పెద్ద చెరువులు3

పి. వి. పరబ్రహ్మ శాస్త్రి (P. V. Parabrahma Sastry) ఇంకా ముందుకు వెళ్లారు.4 1213లో రామప్ప ఆలయాన్ని కట్టించిన కాకతీయ సేనాని రేచర్ల రుద్రుడి మరో పనిగా ఘనపూర్‌లోని శిథిల ఆలయాన్ని ఆయన వర్ణించారు.4 కానీ దానికి ఆయన ఏ శాసనమూ ఇవ్వలేదు.4 కాకతీయ కాలంలోని బాగా ప్రసిద్ధమైన ఆలయాలలో ఘనపూర్‌ను కూడా ఆయన చేర్చారు.5

గోపాలకృష్ణ మూర్తి అభిప్రాయం

1964లో ఎస్. గోపాలకృష్ణ మూర్తి (S. Gopalakrishna Murthy) కూడా కట్టించినవారి పేరు గానీ, కాలం గానీ ఇవ్వలేదు.6 ఘనపూర్ పాలంపేటకు ఐదు మైళ్ల దూరంలో ఉందని ఆయన చెప్పారు. దాని ప్రధాన ఆలయం అక్కడి పెద్ద ఆలయం లాంటిదే కానీ చాలా తక్కువ ఎత్తు అని వర్ణించారు.6 బరువైన పాలంపేట ఆలయం కుంగిపోవడం చూసి కట్టించినవారు దీన్ని తక్కువ ఎత్తులో ఉంచారని ఆయన ఊహించారు.6

ఘనపూర్ దూలపు బొమ్మలు పాలంపేట బొమ్మల కంటే సహజంగా ఉన్నాయని, వాటికి గుండ్రని, ప్రాణం ఉట్టిపడే ముఖాలు ఉన్నాయని ఆయన కనుగొన్నారు.6 అవి ఆ కాలపు నర్తకుల చిత్రరూపాలు కావచ్చని ఆయన భావించారు.6

ఘనపూర్ చెరువు

1909 నాటి Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) వరంగల్ జిల్లాలోని ముఖ్య చెరువులలో ఘనపూర్ చెరువు పేరు చెబుతుంది. వాటిలో కొన్ని అప్పుడు పాడైపోయి ఉన్నాయి.7 పరబ్రహ్మ శాస్త్రి దీన్ని రామప్ప సరస్సు కాలానికే చెందినదిగా చెబుతారు.8 దాని కింద సాగైన భూమి సుమారు 350 ఎకరాలు అని ఆయన ఇస్తారు.8

Footnotes

  1. Annual Report of the Archaeological Department of H.E.H. the Nizam’s Dominions for the year 1342 Fasli (1932–33), bound with the report for 1931–32 (1935), p. 53 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  2. Annual Report … 1932–33 (1935), p. 54 and Plates IV–V (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18

  3. Annual Report … 1932–33 (1935), p. 66 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  4. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 145 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  5. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 282 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  6. S. Gopalakrishna Murthy, The Sculpture of the Kakatiyas (Andhra Pradesh Government Archaeological Series 34, n.d.; preface dated 1964), p. 27 and fig. 27 (archive.org (opens in a new tab)). Public domain in India; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  7. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 166 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 205 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. Archaeological Department, H.E.H. the Nizam's Dominions (G. Yazdani, Director; Syed Yusuf, Assistant Director), Annual Report of the Archaeological Department of His Exalted Highness the Nizam's Dominions, 1341-42 F. (1931-32 and 1932-33) (opens in a new tab), H.E.H. the Nizam's Government, 1935, pp. 53–54, 66, plates IV–V (report for 1932–33). [Public domain]
  2. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal, Government of Andhra Pradesh, 1978, pp. 145, 205, 282. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  3. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 166. [Public domain]
  4. S. Gopalakrishna Murthy (general editor Mohd. Abdul Waheed Khan), The Sculpture of the Kakatiyas (Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 34) (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad (printed at the A. P. Text-Book Press), 1964, pp. 27, fig. 27. Public domain in India; paraphrased. [Cited, not reproduced]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: