ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఖైరతాబాదు మసీదు

హైదరాబాద్‌లోని ఖైరతాబాద్‌లో మూడు తోరణాలున్న చిన్న కుతుబ్ షాహీ మసీదు. దాని పక్కన గుమ్మటం ఉన్న ఖాళీ సమాధి ఉంది. ఆ శివారుకు దాని పేరే వచ్చింది. రెండు కట్టడాలపైనా శాసనం లేదు. ఔరంగజేబు 37వ పాలనా సంవత్సరం నాటి ఒక సనద్ (హక్కుపత్రం) ఆధారంగా, సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కుతుబ్ షా కూతురు ఖైరియతున్నీసా బేగం తన గురువు ముల్లా అబ్దుల్ మలిక్ కోసం ఈ మసీదును కట్టించిందని బిల్‌గ్రామి (1927) చెబుతారు. ఆయన దీన్ని 1612, 1626 మధ్య కాలానికి చెందినదిగా చెబుతారు. క్యాంప్‌బెల్ (1898), రోకో (1929), సయ్యద్ హుస్సేన్ బిల్‌గ్రామి (1905) దీన్ని కట్టించినది ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా కూతురు ఖైరతున్నీసా అని చెబుతారు.

The tomb of Khairatbai, a domed tomb, with a mosque with minarets beside it.
The tomb of Khairatbai, a domed tomb, with a mosque with minarets beside it. · A. Claude Campbell (ed.) (opens in a new tab) · Public domain

హైదరాబాద్ శివారు అయిన ఖైరతాబాద్‌లో, సైఫాబాద్ అవతల, హుస్సేన్ సాగర్ వైపు చూస్తూ ఒక చిన్న కుతుబ్ షాహీ మసీదు ఉంది.123 దాని పక్కన గుమ్మటం ఉన్న ఒక ఖాళీ సమాధి ఉంది.123 సయ్యద్ అలీ అస్గర్ బిల్‌గ్రామి (Syed Ali Asgar Bilgrami) ఈ మసీదుకు “ముందు మూడు తోరణాల ప్రవేశం” ఉందని, అది 54 × 30 అడుగులు అని వర్ణిస్తారు.3 అక్కడ “సమాధి కనిపించే రాజ వనిత పేరు మీదుగా” ఆ శివారుకు పేరు వచ్చిందని ఎ. క్లాడ్ క్యాంప్‌బెల్ (A. Claude Campbell) (1898) రాశారు.2

రెండు కట్టడాలపైనా శాసనం లేదు.4 కాబట్టి దాన్ని కట్టించినవారు, కాలం తర్వాతి పత్రాల నుంచి, సంప్రదాయం నుంచి మాత్రమే తెలుస్తాయి.4 హైదరాబాద్, కుతుబ్ షాహీలు పేజీలు చూడండి.

దీన్ని ఎవరు కట్టించారు

ఆధారాలు ఇద్దరు వేర్వేరు రాకుమార్తెల పేర్లు చెబుతాయి.

  • సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కూతురు. ఔరంగజేబు 37వ పాలనా సంవత్సరం ఉన్న, మసీదు ధర్మకర్త (ముతవల్లీ) దగ్గర ఉన్న ఒక సనద్ (హక్కుపత్రం)ను బిల్‌గ్రామి చూశారు.3 ఆయన సారాంశంలో, “ఈ మసీదును సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కుతుబ్ షా కూతురు, మాన్ సాహెబా అని కూడా పిలిచే ఖైరియతున్నీసా బేగం తన గురువు అఖుంద్ ముల్లా అబ్దుల్ మలిక్ కోసం కట్టించిందని సనద్‌లో పేర్కొన్నారు.”3 ఆయన కట్టడాల జాబితా మసీదును “1020 హిజ్రీ (క్రీ.శ. 1612) 1035 హిజ్రీ (క్రీ.శ. 1626)” నాటిదిగా చెబుతుంది. అవి సుల్తాన్ ముహమ్మద్ పాలనా సంవత్సరాలు.5
  • ఇబ్రహీం కూతురు. మసీదును “గోల్కొండ నాలుగవ రాజు సుల్తాన్ ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా కూతురు ఖైరత్‌బాయి కట్టించింది” అని క్యాంప్‌బెల్ చెబుతారు.1 “దగ్గరలోని ఒక పాత సమాధిలో ఆమె అవశేషాలు ఉన్నాయని నమ్ముతారు” అని ఆయన జోడిస్తారు.1 షా రోకో (Sha Rocco) (1929) కూడా ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా గురించిన తన కథనంలో దీని గురించి రాశారు.6 ఖైరతాబాద్ “ఆయన కూతుళ్లలో ఒకరైన ఖైరతీబీ స్మారకం” అని ఆయన చెబుతారు.6 మసీదు పక్కనున్న సమాధి “ఆమె అవశేషాలను కప్పి ఉంచుతుందని నమ్ముతారు” అని ఆయన చెబుతారు.6

ఖాళీ సమాధి

ఖాళీ సమాధిని కూడా రెండు కథనాలు వేర్వేరుగా వివరిస్తాయి. బిల్‌గ్రామి చూసిన సనద్ ప్రకారం, మసీదుకు ఉత్తరాన గురువుకు ఇచ్చిన భూమిలో గుమ్మటాన్ని కట్టారు.7 దాన్ని “అఖుంద్ తనను ఖననం చేయడం కోసం కట్టించుకున్నాడు, కానీ ఆయన పవిత్ర నగరాలలో (మక్కా, మదీనా) చనిపోవడం వల్ల గుమ్మటం ఖాళీగానే ఉండిపోయింది”.7

1670ల నాటి థామస్ బౌరీ (Thomas Bowrey) కథనాన్ని ఆర్. సి. టెంపుల్ (R. C. Temple) సంపాదకత్వం వహించారు. సయ్యద్ హుస్సేన్ బిల్‌గ్రామి (Syed Hossein Bilgrami) ఆయనకు వేరే వివరణ ఇచ్చారు.4 “ఏడు సంవత్సరాల తర్వాత శరీరాన్ని వెలికితీసి, పవిత్ర భూమిలో ఖననం చేయడానికి కర్బలాకు (మక్కాకు కాదు) పంపిన ఏకైక ఆస్థాన వనిత” గురించి ఆయన రాశారు.4 ఆమె ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా కూతురు ఖైరతున్నీసా బేగం.4

ఆయన ప్రకారం, ఆమె స్వయంగా కట్టించిన మసీదుకు దగ్గరలో, ఖైరతాబాద్‌లో ఈ ఉద్దేశంతో కట్టిన గుమ్మటం కింద ఆమెను కొంతకాలం ఖననం చేశారు.4 ఏడు సంవత్సరాల తర్వాత ఆమె అవశేషాలను కర్బలాకు తరలించారు.4 ఖాళీ సమాధి మందిరం, మసీదు ఆయన కాలంలో ఇంకా నిలిచి ఉన్నాయి, కానీ “వాటిలో దేనిపైనా శాసనాలు లేవు”.4

బౌరీ చెప్పిన ఒక కథకు వివరణగా టెంపుల్ దీన్ని ఇచ్చారు.84 బౌరీ కథలో ఒక రాజమాత ఎముకలను ఏడు సంవత్సరాల తర్వాత వెలికితీసి మక్కాకు పంపారు.84 1898కి కొంచెం ముందు వరకు ఆ సమాధిని మందుగుండు గిడ్డంగి (తుపాకీ మందు నిల్వ)గా వాడారని క్యాంప్‌బెల్ జోడిస్తారు.1

గురువుకు ఇచ్చిన మంజూరు

పత్రాల గురించి బిల్‌గ్రామి ఇచ్చిన సారాంశం ప్రకారం, గురువు రాకుమార్తె ద్వారా రాజుకు అక్షర కళాకారుడు యాఖూత్ రాసిన ఒక ఖురాన్‌ను ఇచ్చారు.37 ఒక Shahnama (షాహ్‌నామా) ప్రతిని కూడా ఇచ్చారు.37 బదులుగా ఆయనకు 700 హొన్నులు (బంగారు నాణేలు), ఒక గౌరవ వస్త్రం ఇవ్వజూపారు.37 ఆయన బదులుగా భూమి అడిగారు. ఆయనకు 45 బిఘాలు ఈనాం (మాన్యం)గా లభించాయి.37 1927లో ధర్మకర్త తాను ఆయన వంశీయుడినని చెప్పుకుని, మసీదును, భూమిని తన అధీనంలో ఉంచుకున్నారు.37

Footnotes

  1. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 204 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  2. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 206 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 57 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  4. Bowrey, ed. Temple, Geographical Account (1905), p. 113, note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  5. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), List of Monuments, p. 2, No. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Sha Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (1929), p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 58 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  8. Thomas Bowrey, ed. R. C. Temple, A Geographical Account of Countries round the Bay of Bengal, 1669 to 1679 (1905), p. 112 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 2, 57–58. [Public domain]
  2. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam's Dominions, Being an Exhaustive Photographic History of the Hyderabad State, Deccan, India (opens in a new tab), C. B. Burrows, Bombay, 1898, pp. 204, 206. [Public domain]
  3. Sha Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (illustrated by the Archaeological Department, Hyderabad) (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1929, pp. 13. [Public domain]
  4. Thomas Bowrey (ed. R. C. Temple), A Geographical Account of Countries round the Bay of Bengal, 1669 to 1679 (Hakluyt Society, 2nd ser., No. 12) (opens in a new tab), Hakluyt Society, Cambridge, 1905, pp. 113, note. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: