ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా (మల్కిభరాముడు)

గోల్కొండ నాలుగవ కుతుబ్ షాహీ సుల్తాన్ (1550–1580), సుల్తాన్ కులీ చిన్న కొడుకు. ఆయన రామరాయల కింద విజయనగరంలో ఏడు సంవత్సరాలు ప్రవాసంలో గడిపాడు. కోటలను కాపాడిన తెలుగు కాల్బలం సాయంతో ఆయన సింహాసనం తీసుకోవడానికి తిరిగి వచ్చాడు. 1565లో తళ్ళికోట దగ్గర విజయనగరాన్ని నాశనం చేసిన కూటమిలో ఆయన చేరాడు. రాజమహేంద్రవరం, ఉత్తర తీరం, కొండవీడులను జయించాడు. తెలుగు కవులు ఆయనకు, ఆయన అధికారులకు రచనలు అంకితం ఇచ్చారు. తెలుగు రికార్డులు ఆయనను ఇభరాముడు అంటాయి. నెల్లూరు నుంచి వచ్చిన ఒక సంస్కృత తామ్ర దానశాసనం ఆయనను మల్కిభరాముడు అంటుంది.

The Hussain Sagar bund, a long stone embankment.
The Hussain Sagar bund, a long stone embankment. · A. Claude Campbell (ed.) (opens in a new tab) · Public domain

ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ వంశంలో నాలుగవ సుల్తాన్.12 ఆయన సుల్తాన్ కులీ ఆరుగురు కొడుకులలో చిన్నవాడు.12 జాన్ బ్రిగ్స్ (John Briggs) అనువదించిన గోల్కొండ చరిత్ర గ్రంథం ఆయన జననాన్ని హిజ్రీ 936 షవ్వాల్ నెల (1530 జూన్; హిజ్రీ అంటే సంవత్సరాలను లెక్కించే ఇస్లామిక్ పద్ధతి) నాటిదిగా చెబుతుంది.12

తన ముప్పై సంవత్సరాల పాలనలో మొఘల్ విజయం వరకు రాజ్యం నిలుపుకున్న రూపాన్ని ఆయన దానికి ఇచ్చాడు.34 ఆయన గోల్కొండ కోటను రాతితో మళ్లీ కట్టించాడు, 1565లో విజయనగరాన్ని విచ్ఛిన్నం చేసిన కూటమిలో చేరాడు.34 ఆయన తన సరిహద్దును తీరం వెంట రాజమహేంద్రవరానికి ఉత్తరం వరకు, దక్షిణాన కృష్ణాను దాటి కొండవీడు వరకు విస్తరించాడు.34

విజయనగరంలో ప్రవాసం

1543లో ఆయన సోదరుడు జంషీద్ తమ తండ్రిని హత్య చేయించి, వారసుడి కళ్లు పీకించాడు.56 అప్పుడు ఇబ్రహీం దేవరకొండ కోటకు అధిపతిగా ఉన్నాడు.56 జంషీద్ ఆయనను బంధించమని ఆదేశాలు పంపాడు. రాకుమారుడు బీదర్ కాసిం బరీద్ దగ్గరికి పారిపోయాడు. కాసిం బరీద్ ఆయన కోసం గోల్కొండపైకి దండెత్తాడు.56 బరీద్ ఆయన ఏనుగులను, ఆస్తిని పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, ఇబ్రహీం ఆయనను వదిలి విజయనగరానికి వెళ్లాడు.56

ఫెరిష్తా (Ferishta) ఈ కథను క్లుప్తంగా చెబుతారు.7 జంషీద్ క్రూరత్వం ఆయన ఇద్దరు సోదరులను బీదర్‌కు తరిమింది.7 అక్కడ హైదర్ ఖాన్ చనిపోయాడు. ఇబ్రహీం విజయనగరానికి వెళ్లాడు.7

విజయనగరంలో ఆయనను “ఆయన హోదాకు తగినట్లు స్వీకరించి, అత్యంత గౌరవంతో, శ్రద్ధతో చూశారు” అని చరిత్ర గ్రంథం చెబుతుంది.8 ఆయనతో కొద్ది మంది సహచరులు ఉన్నారు. వారిలో ఒక సయ్యద్, ఒక అబిసీనియన్, “కనాజీ అనే బ్రాహ్మణుడు” ఉన్నారు.8

రామరాయల సొంత జీతంలో ఉన్న అబిసీనియన్ అధికారి అంబర్ ఖాన్ నుంచి తీసుకున్న ఒక ఎస్టేట్‌ను రామరాయలు ఆయనకు ఇచ్చాడని ఫెరిష్తా జోడిస్తారు.910 ఆ అధికారి నగర వీధులలో ఇబ్రహీంను సవాలు చేశాడు.910 రాకుమారుడు ఆయనను చంపాడు. తర్వాత ద్వంద్వ యుద్ధంలో ఆయన సోదరుడిని కూడా చంపాడు.910 అళియ రామరాయలు చూడండి.

గోల్కొండకు తిరిగి రావడం

జంషీద్ హిజ్రీ 957 (1550) మొదట్లో చనిపోయాడు. ప్రముఖులు ఆయన చిన్న కొడుకు సుబ్హాన్ కులీకి పట్టాభిషేకం చేశారు.1112 సంరక్షక పాలకుడు సైఫ్ ఖాన్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ ఆస్థానంలో శత్రువులను సంపాదించుకున్నాడు. ప్రముఖులు రహస్యంగా ఇబ్రహీంకు లేఖలు రాశారు.1112

చరిత్ర గ్రంథం ప్రకారం, రామరాయలు మొదట ఆయనను వెళ్లనివ్వడానికి నిరాకరించాడు.1112 తర్వాత ఆయన పది వేల గుర్రపు సైనికులు, ఇరవై వేల కాల్బలంతో తన సోదరుడు వెంకటాద్రిని ఇవ్వజూపాడు.1112 రామరాయల కోసం “ప్రభుత్వాన్ని ఆక్రమించే” అవకాశం ఉన్న సైన్యాన్ని తిరస్కరించమని ఇబ్రహీం సహచరులు ఆయనకు సలహా ఇచ్చారు.1112 అందుకే ఆయన హిందూ సైన్యం ఏదీ లేకుండా బయలుదేరాడు.1112

కుతుబ్ షాహీ కోటలను కాపాడిన హిందూ కాల్బలం నైగ్వారీలు (నాయక్‌వారీలు) ఈ విషయాన్ని నిర్ణయించారు.1213 కోయిల్‌కొండ సైన్యం తన కోటను ఆయనకు అప్పగించింది.1213 గోల్కొండ నైగ్వారీలు జైలులో ఉన్న తమ నాయకుడు జగదేవరావును విడిపించి, బాల రాజు ప్రధాన మద్దతుదారులను చంపి, సుబ్హాన్ కులీని బంధించారు.1213

హిజ్రీ 957 రజబ్ 12, సోమవారం ఇబ్రహీంకు పట్టాభిషేకం జరిగింది. చరిత్ర గ్రంథం దానిని 1550 జూలై 27గా మార్చింది.14 1883 నాటి కృష్ణా జిల్లా మాన్యువల్ నైగ్వారీని తెలుగు నాయకవాడుగా వివరిస్తుంది.15 “హిందూ మంత్రి జగదేవరావు, హిందూ సైనికులందరి మద్దతుతో, రాకుమారుడు ఇబ్రహీం పక్షం ప్రకటించాడు” అని అది చెబుతుంది.15

ఫెరిష్తా సింహాసనారోహణను వేరుగా చెబుతారు.1016 ఆయన కథనంలో బాల రాజు వయసు ఏడు కాదు, రెండు సంవత్సరాలు.1016 ఇబ్రహీంను ఆహ్వానించింది ప్రధాన మంత్రి ముస్తఫా ఖాన్.1016 ఇబ్రహీం ఆయనకు మీర్ జుమ్లా (ప్రధాన మంత్రి) పదవిని బహుమతిగా ఇచ్చాడు. తర్వాత తన సొంత సోదరిని ఆయనకు ఇచ్చి పెళ్లి చేశాడు.1016

జగదేవరావు, నైగ్వారీలు

జగదేవరావు ప్రధాన మంత్రి అయ్యాడు.17 “అందరికీ తెలిసినట్లు బుద్ధిహీనుడైన” ఇబ్రహీం సోదరుడు దౌలత్ ఖాన్‌ను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టడానికి ఆయన త్వరలోనే పథకం వేశాడని చరిత్ర గ్రంథం చెబుతుంది.17 జగదేవరావు, ఆయన సహాయకుడు అనే “ఈ ఇద్దరు హిందువుల అధికారం” గురించి ముస్లిం ప్రముఖులు రాజుకు ఫిర్యాదు చేశారు.17 “ముఖ్యంగా రాజ్యంలోని సైనిక దళాలన్నీ జగదేవరావును తమ నాయకుడిగా చూసే నైగ్వారీలతో కూడి ఉన్నందున” వారు ఫిర్యాదు చేశారు.17

సహాయకుడిని చంపారు.1819 జగదేవరావు బేరార్‌కు, తర్వాత విజయనగరానికి పారిపోయాడు. అక్కడి నుంచి ఆయన గోల్కొండపై దాడులకు నాయకత్వం వహించాడు.1819 బిల్గ్రామీ (Bilgrami) ఎలగందల్‌పై ఆయన దాడిని 1556 నాటిదిగా చెబుతారు.20

బీజాపూర్, విజయనగర సైన్యాలు గోల్కొండకు ఒక రోజు ప్రయాణ దూరంలో విడిది చేశాయి.213 అప్పుడు పానగల్, కోయిల్‌కొండ, గణపురాల నైగ్వారీలు తమ కోటలను రామరాయలకు అప్పగించారు.213 గణపురం, పానగల్‌లను రామరాయలనే ఉంచుకోనిచ్చి ఇబ్రహీం శాంతిని కొనుక్కున్నాడు.213 తన రాజధాని “రక్షించుకోలేనిది” అని ఆయనకు తెలుసు. అందుకే ఆయన గోల్కొండ కోటను “రాయి, సున్నంతో” మళ్లీ కట్టించాడు.213

రాజు వేటకు బయట ఉండగా కోటలను, ఖజానాను పట్టుకోవడానికి నైగ్వారీలు కుట్ర పన్నారు.322 ఆ కుట్ర విఫలమైంది. తిరుగుబాటుదారులు ప్రతి ఒక్కరినీ చంపారు.322 రాజు “క్రమంగా నైగ్వారీల అధికారాన్ని తగ్గించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు” అని చరిత్ర గ్రంథం చెబుతుంది.322 ముస్లిం ప్రభుత్వాల కింద “వారి సైన్యంలోని కాల్బలం ప్రధానంగా హిందువులతో కూడి ఉండేది” అని ఈ భాగాలపై బ్రిగ్స్ పాదసూచిక వివరిస్తుంది.17

తళ్ళికోట

1907లో రాసిన హెయిగ్ (Haig) కుతుబ్ షాహీ విదేశాంగ విధానానికి “ప్రధాన చోదక శక్తి”ని అధికార సమతుల్యతలో చూశారు.23 గోల్కొండ రాజు ఒక మిత్రుడికి “ఒక స్థాయి వరకు” మద్దతు ఇచ్చేవాడు.23 కానీ ఒక పొరుగువాడు మరొకరిని అణచివేయబోతున్నట్లు కనిపించినప్పుడు ఆయన పక్షం మార్చేవాడు.23

1550ల, 1560ల మొదటి యుద్ధాలలో ఇబ్రహీం ఇలా చేసినట్లు చరిత్ర గ్రంథం చూపిస్తుంది.2419 మొదట ఆయన బీజాపూర్‌కు వ్యతిరేకంగా అహ్మద్‌నగర్‌తో, తర్వాత అహ్మద్‌నగర్‌కు వ్యతిరేకంగా రామరాయలు, బీజాపూర్‌లతో చేరాడు.2419 హిజ్రీ 971 (1563–64)లో కళ్యాణి ముట్టడిలో ఆయన అహ్మద్‌నగర్ హుసేన్ నిజాం షా కూతురు బీబీ జమాలీని పెళ్లి చేసుకున్నాడు.2526

రామరాయలకు వ్యతిరేకంగా అహ్మద్‌నగర్, బీజాపూర్, గోల్కొండల కూటమిని ప్రతిపాదించిన ఘనతను చరిత్ర గ్రంథం ఇబ్రహీంకు ఇస్తుంది.27 ఆయన మంత్రి ముస్తఫా ఖాన్ దానిని ఏర్పాటు చేశాడని అది చెబుతుంది.27 హెయిగ్ నాయకత్వాన్ని బీజాపూర్ అలీ ఆదిల్ షాకు ఇస్తారు.28

హిజ్రీ 972 జుమాదా II 20, శుక్రవారం మిత్రులు తళ్ళికోట దగ్గర రామరాయలను ఎదుర్కొన్నారు. చరిత్ర గ్రంథం దానిని 1565 జనవరి 25గా మార్చింది.29 రామరాయలు చంపబడ్డాడు, విజయనగరం దోపిడీకి గురైంది.29 తళ్ళికోట చూడండి. గోల్కొండ నుంచి రామరాయలు తీసుకున్న జిల్లాలను విజయం తర్వాత తిరిగి గెలుచుకున్నారు.30

తీర ప్రాంత విజయం

తళ్ళికోటకు ముందూ తర్వాతా, మాలిక్ నాయిబ్ అని పిలిచే ఇబ్రహీం సేనాపతి రిఫత్ ఖాన్ లారీ గోదావరి ప్రాంత నాయకులతో పోరాడాడు.3132 యుద్ధం తర్వాత పన్నెండు నెలలకు ఆయన రాజమహేంద్రవరాన్ని ముట్టడించాడు.3132 నాలుగు నెలల తర్వాత దాని రక్షకులు విద్యాధరుడు, సీతాపతి “ముస్లిం సైన్యంలోని హిందూ లెక్కల అధికారులలో ఒకడైన యెల్లు పండిట్” ద్వారా షరతులకు ఒప్పుకున్నారు.3132 చరిత్ర గ్రంథం ఆ లొంగుబాటును ఒక అక్షర సంఖ్యా పద్యం (అక్షరాలు తేదీని ఇచ్చే వాక్యం) ద్వారా హిజ్రీ 979 (1571–72) నాటిదిగా చెబుతుంది: “అవిశ్వాసుల దేవాలయం మా చేతిలో పడింది”.3132

హీరానంద శాస్త్రి (Hirananda Sastri) వేరే తేదీ ఇచ్చే ఒక తెలుగు స్థానిక రికార్డు (కైఫీయతు)ను ఉదహరిస్తారు.33 అది శక 1495 (1573; శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) ఆషాఢ శుద్ధ పంచమిని ఇస్తుంది.33 అది ఒక తెలుగు పద్యాన్ని నిలుపుకుంది. శాస్త్రి అనువాదంలో అది ఇలా ముగుస్తుంది: “రాజమహేంద్రవరం లంకా నగరం, ఇభరాముడు రాముడు, శత్రువు (రావణుడు) షితాబ్ ఖాన్‌ను తరిమివేశారు … ఇభరాముడు పాలించడం మొదలుపెట్టాడు”.33

తర్వాత సైన్యాలు ఉత్తరాన కశింకోటకు, కొండ ప్రాంతానికి వెళ్లాయి.3234 ఉత్తర దేశపు రాజా ఏటా ముప్పై వేల హూన్‌లు (బంగారు నాణేలు), నలభై ఏనుగులు చెల్లించడానికి ఒప్పుకున్నాడు.3234 బిల్గ్రామీ కశింకోట ప్రాంతాన్ని కలుపుకోవడాన్ని హిజ్రీ 982 (1574) నాటిదిగా చెబుతారు.35

కృష్ణాకు దక్షిణాన, విజయనగరం తరఫున గుంటూరు ప్రాంతాన్ని నిలుపుకున్న నాయకులు కప్పం చెల్లించడం ఆపేశారు.3637 ఇబ్రహీం సేనాపతులు కాచర్లకోట, కంభం, బెల్లంకొండలను తీసుకున్నారు.3637 ఏనుగులు కోట ద్వారంలో ఒక వైపును బలవంతంగా తెరిచినప్పుడు, హిజ్రీ 987 సఫర్ (1579 ఏప్రిల్)లో కొండవీడు పడిపోయింది.3637 రామరాయల అల్లుడు కాపురి తిమ్మరాజును ఖైదీగా పట్టుకున్నారు.3637

“తీరం వరకు ఉన్న దేశం మొత్తం ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా రాజ్యంలో కలిసింది, కాబట్టి కృష్ణా జిల్లాలో హిందూ పాలన ఇప్పుడు ముగిసింది” అని కృష్ణా మాన్యువల్ జోడిస్తుంది.38 కొండవీడు చూడండి.

ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ (S. Krishnaswami Aiyangar) అహోబిలంలోని ఒక శాసనాన్ని సంక్షిప్తంగా చెప్పారు.39 “విభురామువారు (గోల్కొండ సుల్తాన్ ఇబ్రహీం కుతుబ్ ముల్క్)” హండే నాయకులతో కలిసి విజయనగర దేశంపై దండెత్తాడని అది నమోదు చేస్తుంది.39 ఆయన అహోబిలం చుట్టూ ఉన్న జిల్లాను ఐదారు సంవత్సరాలు నిలుపుకున్నాడు.39

తెలుగు కవులు

ఆయన పాలన కాలపు రెండు తెలుగు కావ్యాలు గోల్కొండ ఆస్థానానికి అంకితాలతో మిగిలి ఉన్నాయి.40 అద్దంకి గంగాధరుని తపతీసంవరణోపాఖ్యానము స్వయంగా ఇబ్రహీంకే అంకితం.40 కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ సంక్షిప్తంలో, కోయిల్‌కొండ, పానగల్, ఖమ్మం, మెదక్, కొండపల్లిలను తీసుకున్నందుకు అది ఆయనను ప్రశంసిస్తుంది.40 “నాయకుడు చితాప్ ఖాన్‌ను గోదావరి దాటేలా” చేసినందుకు కూడా అది ఆయనను ప్రశంసిస్తుంది.40 కొండపల్లిని తీసుకున్న వ్యక్తిగా ఆయన సేనాపతి హైదర్ ఖాన్ పేరును అది చెబుతుంది.40

పొన్నికంటి తెలగనార్యుని యయాతిచరిత్రము అచ్చ తెలుగులో ఉన్న కావ్యం.41 అది “ఇభరాము (ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా) సేనాపతి” అమీన్ ఖాన్‌కు అంకితం. అమీన్ ఖాన్ సోదరులను అది రాజు సేవకులుగా ప్రశంసిస్తుంది.41

పి. చెంచయ్య (P. Chenchiah), రాజా ఎం. భుజంగరావు (Raja M. Bhujanga Rao) 1928లో తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర రాశారు.4243 ముస్లిం పాలకుడికి అంకితమైన తెలుగు కావ్యాలు (దీర్ఘ కావ్యాలు) ఇవి మాత్రమే అని వారు అన్నారు.4243 వారు యయాతిచరిత్రమును 1578 నాటిదిగా చెప్పారు.4243 ఇబ్రహీం జీవితం గురించిన వారి కథనం ఆయనను శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆస్థానంలో ఆశ్రయం పొందినవాడిగా చెబుతుంది. ఇది చరిత్ర గ్రంథాలతో సరిపోదు.426

కవులు ఆయన పేరుకు ఇభరాం అనే తెలుగు రూపాన్ని వాడారు.41 1905లో అలన్ బటర్‌వర్త్ (Alan Butterworth) ఆరవీటి రాజుల నెల్లూరు తామ్ర దానశాసనం ఒకదాన్ని సంపాదకత్వం చేశారు.44 అది సంస్కృత పద్యాలలో ఉంది.45 అందులోని మల్కిభరామ అనే పేరును ఆయన “మాలిక్ ఇబ్రహీం సంస్కృతీకరించిన రూపం” అని వివరించారు.44 కైఫీయతు పద్యం ఆయనను ఇభరాముడు అని, అహోబిలం రికార్డు విభురాము అని అంటాయి.3339

పాలన, కట్టడాలు

చరిత్ర గ్రంథం “ఆయన పోలీసు పాలన శ్రేష్ఠత”ను ప్రశంసిస్తుంది.4 ఒక ముసలామె గోల్కొండ నుంచి బెంగాల్‌కు గానీ బీజాపూర్‌కు గానీ బంగారు పళ్లెం “ఎవరి వేధింపుల భయం లేకుండా” తీసుకువెళ్లగలదని అది చెబుతుంది.4 అది ఆయన పనులను జాబితాగా ఇస్తుంది:4

  • గోల్కొండ గోడలు
  • ఇబ్రహీం తోటలు
  • పన్నెండు మంది ఇమాములకు అంకితమైన ఒక అన్నదాన సత్రం
  • ఇబ్రహీంపట్నం చెరువు
  • హుస్సేన్ సాగర్
  • బుద్వేల్ ఆనకట్ట
  • గోల్కొండలోని కాలా చబుత్రా4

Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) హుస్సేన్ సాగర్‌ను దాదాపు 1575 నాటిదిగా చెప్పి, కోయిల్‌కొండ కోటను ఆయనకు ఆపాదిస్తుంది.4647 ఆయన పాలన చివరి కాలంలో ప్రభుత్వం మురహరి రావు చేతిలో ఉంది.48 చరిత్ర గ్రంథం ఆయనను రాజ్యంలో రెండవ వ్యక్తి అయిన “ఒక మరాఠా బ్రాహ్మణుడు” అంటుంది.48

మరణం, కుటుంబం

ఇబ్రహీం తన పాలనలో ముప్పై ఒకటవ సంవత్సరంలో, హిజ్రీ 988 రబీ II 21, గురువారం (1580 జూన్ 2) చనిపోయాడు.49 ఆయనను గోల్కొండలోని లంగర్ తోటలలో ఖననం చేశారు.49

ఆదోని దగ్గరి ఒక దేవాలయం నుంచి మురహరి రావు దోచుకొచ్చిన బంగారు, వెండి విగ్రహాలను చూసి ఆయన జబ్బు పడ్డాడనే ఒక కథను చరిత్ర గ్రంథం చెబుతుంది.48 హిందువులు ఆ మరణాన్ని దేవతల ప్రతీకారంగా, ముస్లింలు విగ్రహాల శక్తిగా భావించారని బ్రిగ్స్ గుర్తించారు.48 ఫెరిష్తా హిజ్రీ 989ని, ముప్పై రెండు సంవత్సరాల పాలనను ఇస్తారు.50

ఇబ్రహీంకు ముప్పై మంది సంతానం ఉన్నారని చరిత్ర గ్రంథం చెబుతుంది.49 పెద్దవారైన ఆరుగురు కొడుకులను అది జాబితాగా ఇస్తుంది: అబ్దుల్ ఖాదిర్, హుసేన్ కులీ, మహమ్మద్ కులీ, అబ్దుల్ ఫతే, ముహమ్మద్ ఖుదాబందా, ముహమ్మద్ అమీన్.49

ఆయన పెద్ద కొడుకు అబ్దుల్ ఖాదిర్ దేవరకొండ కోటలో ఖైదీగా చనిపోయాడు. ఇబ్రహీం ఆయనకు విషం పెట్టించాడని ఫెరిష్తా చెబుతారు.5051 ఎన్నో సంవత్సరాల తర్వాత, తాను అబ్దుల్ ఖాదిర్‌నని తప్పుగా చెప్పుకున్న ఒక వ్యక్తి మహమ్మద్ కులీకి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు లేవదీశాడు.5051 ఆయన మూడవ కొడుకు మహమ్మద్ కులీ ఆయన తర్వాత సింహాసనం ఎక్కాడు.5253 ఆయన చిన్న కొడుకు ముహమ్మద్ అమీన్ ఆరవ సుల్తాన్ సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కుతుబ్ షాకు తండ్రి.5253

Footnotes

  1. Golconda chronicle, in Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. III (1829), p. 371 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 378 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 409 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  4. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 446 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  5. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 379 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 380 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  7. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 327 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 381 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 328 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 329 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  11. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 391 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  12. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 392 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  13. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 393 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  14. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 394 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 29 and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 390 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  17. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 399 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  18. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 400–401 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  19. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 402–403 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  20. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 197 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  21. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 408 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  22. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 410–411 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  23. T. W. Haig, Historic Landmarks of the Deccan (1907), pp. 14–15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  24. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 396–397 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  25. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 330–331 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  26. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 406 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  27. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 413 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  28. Haig, Historic Landmarks of the Deccan (1907), pp. 16–17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  29. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 414 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  30. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 415 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  31. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 421–422 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  32. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 423–424 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  33. Hirananda Sastri, Shitab Khan of Warangal (1932), pp. 8–9 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  34. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 425–426 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  35. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 199 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  36. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 435–437 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  37. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 438 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  38. Mackenzie, Kistna District (1883), p. 31 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  39. S. Krishnaswami Aiyangar (ed.), Sources of Vijayanagar History (1919), p. 233 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  40. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 238, extract 76, the Tapatisamvaranamu (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  41. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 236, extract 75, the Yayaticharitramu (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  42. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  43. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 89 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  44. Alan Butterworth and V. Venugopaul Chetty, A Collection of the Inscriptions on Copper-Plates and Stones in the Nellore District, Part I (1905), p. 32 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  45. Butterworth and Chetty, Nellore District Inscriptions, Part I (1905), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  46. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 118 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  47. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 143 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  48. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 444 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  49. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 445 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  50. Ferishta, tr. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 332 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  51. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), pp. 461–463 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  52. Briggs, Rise of the Mahomedan Power, Vol. III (1829), p. 447 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  53. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), pp. 200–201 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

కుతుబ్ షాహీలు

సుమారు క్రీ.శ. 1518–1687

తెలంగాణను, 1520ల నుండి కృష్ణా, గోదావరిల మధ్య తీరాన్ని పాలించిన గోల్కొండ సుల్తానులు (1518–1687). తర్వాత వారు ఉత్తర తీరాన్ని, గుంటూరు ప్రాంతాన్ని, 17వ శతాబ్దంలో దక్షిణాన కర్ణాటకలో చాలా భాగాన్ని పాలించారు. స్థాపకుడు సుల్తాన్ కులీ బహమనీల తరఫున తెలింగాణను పాలించాడు. ఇబ్రహీం 1565లో విజయనగరాన్ని నాశనం చేసిన కూటమిలో చేరాడు. మహమ్మద్ కులీ సుమారు 1589–91లో హైదరాబాద్‌ను స్థాపించాడు. 1636 నుండి రాజులు మొఘలులకు కప్పం చెల్లించారు. 1687లో ఎనిమిది నెలల ముట్టడి తర్వాత ఔరంగజేబు ద్రోహం ద్వారా గోల్కొండను తీసుకున్నాడు. పర్షియన్ సామంతులు ఉన్నత పదవుల్లో ఉన్నారు, కానీ తెలుగు సైనికులు కోటలను, బ్రాహ్మణ కరణాలు శిస్తు లెక్కలను నిర్వహించారు. చివరి రాజు కాలంలో మాదన్న, అక్కన్న అనే ఇద్దరు బ్రాహ్మణ సోదరులు రాజ్యాన్ని నడిపారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (10)
  1. Muhammad Qasim Ferishta (tr. John Briggs), History of the Rise of the Mahomedan Power in India till the Year A.D. 1612, Vol. III (opens in a new tab), Longman, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1829, pp. 325–332, 371, 378–381, 389–446. [Public domain]
  2. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 196–199. [Public domain]
  3. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 29–31. [Public domain]
  4. T. W. Haig, Historic Landmarks of the Deccan (opens in a new tab), Pioneer Press, Allahabad, 1907, pp. 15–17. [Public domain]
  5. Hirananda Sastri, Shitab Khan of Warangal (Hyderabad Archaeological Series No. 9) (opens in a new tab), H.E.H. the Nizam's Government, 1932, pp. 8–9, 12. [Public domain]
  6. S. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (opens in a new tab), University of Madras, 1919, pp. 233, 236, 238. [Public domain]
  7. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (The Heritage of India Series) (opens in a new tab), Association Press (Y.M.C.A.), Calcutta / Oxford University Press, London, 1928, pp. 84, 89. [Public domain]
  8. Alan Butterworth and V. Venugopaul Chetty, A Collection of the Inscriptions on Copper-Plates and Stones in the Nellore District, Part I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1905, pp. 25, 32 and note. [Public domain]
  9. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 14, 118, 143. [Public domain]
  10. Sha Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (illustrated by the Archaeological Department, Hyderabad) (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1929, pp. 13. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: