ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

నాగులపాడు ఆలయాలు

సూర్యాపేటకు దక్షిణాన మూసీ ఒడ్డున, ప్రాకారం ఉన్న నిర్మానుష్య పట్టణం నాగులపాడులో సమృద్ధిగా శిల్పాలు చెక్కిన రెండు ఆలయాలు. కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుడి పాలనలో రేచర్ల కుటుంబ సభ్యులు వీటిని కట్టించారు. వాటిలోని శాసనాలు 1234, 1258 నాటివి. వాటి ముందున్న ఒక స్తంభం 1303లో ప్రతాపరుద్రుడి పేరు చెబుతుంది.

Close view of the outer wall of the shrine of the northern temple at Nagulapadu, densely carved in projecting pilasters, small figures and horizontal mouldings under a deep eave.
Close view of the outer wall of the shrine of the northern temple at Nagulapadu, densely carved in projecting pilasters, small figures and horizontal mouldings under a deep eave. · Archaeological Department, H.E.H. the Nizam's Dominions (G. Yazdani, Director) (opens in a new tab) · Public domain

నాగులపాడు పాత నల్లగొండ జిల్లాలో, సూర్యాపేటకు 16 మైళ్లు దక్షిణాన, మూసీ నది తూర్పు ఒడ్డున ఉంది.1 హెన్రీ కజిన్స్ (Henry Cousens) 1900 నాటి జాబితా అక్కడ “బాగా శిల్పాలు చెక్కిన మూడు శిథిల గుళ్లను” నమోదు చేసింది.2 స్తంభాలపై తెలుగు శాసనాలు ఉన్నాయని, ఒక శిథిల మసీదు ఉందని చెప్పారు.2

1926–27లో జి. యజ్దానీ (G. Yazdani) ఈ చోటును సర్వే చేశారు.3 ఒకప్పుడు ఇది ఎత్తైన మట్టి గోడ రక్షణ ఉన్న ముఖ్యమైన పట్టణం అయి ఉండాలని ఆయన కనుగొన్నారు.3 గోడ అవశేషాలు ఉత్తరాన, పడమరన ఇంకా నిలిచి ఉన్నాయి.3 కానీ అప్పటికి పట్టణం దాదాపు నిర్మానుష్యంగా, పద్నాలుగు గుడిసెలతో ఉంది.3 దాని రెండు ఆలయాలు దగ్గర దగ్గరగా ఉన్నాయి. వాటి మధ్య ఒక చిన్న మసీదు ఉంది.3 యజ్దానీ వాటిని “మధ్యయుగ దక్కన్ వాస్తుశిల్పానికి నిజమైన రత్నాలు” అని పిలిచారు.3

ఉత్తర ఆలయం

మసీదుకు ఉత్తరాన ఉన్న ఆలయం ఎత్తైన అరుగుపై ఉంది. ఉత్తరం, తూర్పు, పడమరలలో ఏడేసి మెట్ల వరుసలు ఉన్నాయి.4 అదే మూడు వైపులా దానికి ముఖమండపాలు ఉన్నాయి.4 యజ్దానీ చూసినప్పుడు ముఖమండపాల, మండపం పైకప్పులు కూలిపోయాయి.4 కానీ పశ్చిమ చివరన ఉన్న అంతరాళం, గర్భగుడి చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నాయి. వాటి చెక్కడాలలో యాళి (సింహం లాంటి జంతువు) బొమ్మల రంధ్రాల జాలీ కూడా ఉంది.4

అంతరాళం ద్వారానికి ఇరువైపులా శాసన ఫలకాలు అమర్చి ఉన్నాయి.4 యజ్దానీ చదివిన ప్రకారం, అవి “గణపతిదేవుడి పాలనలో రేచర్ల కామిరెడ్డి అనే వ్యక్తి శక 1180 (క్రీ.శ. 1258)లో” ఆలయాన్ని కట్టించినట్లు నమోదు చేస్తాయి.4 గర్భగుడి బయటి గోడలు ముందుకు వచ్చిన అర్ధస్తంభాల అంతులేని వరుసగా విభజించి ఉన్నాయి.4 వాటిని ఆయన “ఆ కాలపు (క్రీ.శ. 13వ శతాబ్దపు) శిల్పకళ అద్భుత ప్రదర్శన, ఆనందమయమైన ఊహల సమృద్ధి దాని లక్షణం” అని మెచ్చుకున్నారు.4

దక్షిణ ఆలయం

మసీదుకు దక్షిణాన ఉన్న ఆలయానికి తక్కువ ఎత్తు అరుగు, చెక్కడాలు లేని బయటి భాగం ఉన్నాయి. అది ఎప్పుడూ పూర్తి కాలేదని యజ్దానీ భావించారు.4 దానికి తూర్పు ముఖంగా ఒక ముఖమండపం, ఒక మండపం, మూడు గర్భగుళ్లు ఉన్నాయి.4 ముఖమండపం నుంచి కూలిన పైకప్పు పలకలపై తమ వాహనాలపై స్వారీ చేస్తున్న దేవుళ్లు చెక్కి ఉన్నారు.4 స్త్రీ పురుషుల వరుసల మధ్య నందితో శివుడు, గదలు, దుడ్డుకర్రలు పట్టుకున్న యోధులు కూడా ఉన్నారు.4

మండపం స్తంభాలు, పైకప్పు నల్లరాతివి.4 వాటిపై పూల, వాస్తు నమూనాలు, మహాభారతం, రామాయణం, పురాణాల దృశ్యాలు ఉన్నాయి.4 ఒక దూలం చిన్న గుర్రాలు లాగే రథాల వరుసను, వాటిలో యుద్ధం చేస్తున్న విలుకాళ్లను చూపిస్తుంది.5 చెక్కడం మోటుగా ఉన్నా, యుద్ధ విధానం గురించి అది చూపించే వివరాలకు విలువైనదని యజ్దానీ భావించారు.45

ఈ ఆలయంలో మూడు శాసనాలు ఉన్నాయి.5 శక 1156 (క్రీ.శ. 1234; శక అనేది సంవత్సరాలు లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) నాటి ఒకటి కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుడిని “భూమిని పాలించే రాజు”గా పేర్కొంటుంది.5 మిగిలిన రెండు తర్వాతివి. అవి రేచర్ల కాట్రెడ్డి ఇచ్చిన ఒక దానాన్ని నమోదు చేస్తాయి.5 కాట్రెడ్డిని పిల్లలమర్రి శాసనాలలోని నామిరెడ్డి వంశీయుడిగా యజ్దానీ వర్ణించారు.5

రెండు ఆలయాల ముందున్న నల్ల బసాల్ట్ స్తంభంపై ప్రతాపరుద్రదేవుడి పేరు చెప్పే, శక 1225 (క్రీ.శ. 1303) నాటి శాసనం ఉంది.5 శాఖ తన 1927–28 నివేదికలో రెండు ఆలయాల కింది అంతస్తు నమూనాలను ప్రచురించింది.6

నాగులపాడులో రేచర్ల కుటుంబం

రేచర్ల కుటుంబంలోని తర్వాతి సభ్యులు నాగులపాడులో స్థిరపడి, అక్కడ ఆలయాలు, చెరువులు కట్టించారని 1978లో పి. వి. పరబ్రహ్మ శాస్త్రి (P. V. Parabrahma Sastry) చెబుతారు.7 పిల్లలమర్రి ఆలయాలను కట్టించిన శాఖ ఇదే.7 నాగులపాడు ఆలయాలను ఆయన కాకతీయ కాలంలోని బాగా ప్రసిద్ధమైన ఆలయాలలో లెక్కిస్తారు.8

1964లో ఎస్. గోపాలకృష్ణ మూర్తి (S. Gopalakrishna Murthy) నిర్మాణ కాలాన్ని వేరుగా చెప్పారు.945 అతి పురాతన శాసనం సంవత్సరమైన 1234లో రేచర్ల కాట్రెడ్డి నాగులపాడులో ఒక వేయి స్తంభాల ఆలయాన్ని కట్టించాడని ఆయన చెబుతారు.945 కానీ యజ్దానీ 1234 నాటి శాసనం రాజు పేరు మాత్రమే చెబుతుందని, కాట్రెడ్డి దానాలు తర్వాతివని చదివారు.945 యజ్దానీ ఒక ఫలకంపై చదివిన నిర్మాణ తేదీ 1258, మరో ఆలయంలో ఉంది.945

నాగులపాడులో గర్భగుడి బయటి గోడల చెక్కడాన్ని కాకతీయ ఆలయాలపై అలంకరణ శిల్పపు అత్యున్నత స్థాయిగా మూర్తి చూశారు.9 అయితే ద్వారబంధాలపై బొమ్మలు బిగుసుకుపోయినట్లు ఉన్నాయని ఆయన కనుగొన్నారు.9

Footnotes

  1. G. Yazdani (Director), Annual Report of the Archaeological Department of H.E.H. the Nizam’s Dominions, 1336 F. (1926–27) (1929), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  2. Henry Cousens, Lists of Antiquarian Remains in His Highness the Nizam’s Territories (1900), p. 53 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. Yazdani, Annual Report … 1926–27 (1929), p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  4. Yazdani, Annual Report … 1926–27 (1929), p. 5 and Plates VIII–IX (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18 ↩19

  5. Yazdani, Annual Report … 1926–27 (1929), p. 6 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  6. Annual Report of the Archaeological Department of H.E.H. the Nizam’s Dominions, 1927–28 (1929), list of plates and Plate II (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 145 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  8. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 282 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  9. S. Gopalakrishna Murthy, The Sculpture of the Kakatiyas (Andhra Pradesh Government Archaeological Series 34, n.d.; preface dated 1964), p. 28 and fig. 30 (archive.org (opens in a new tab)). Public domain in India; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. Archaeological Department, H.E.H. the Nizam's Dominions (G. Yazdani, Director), Annual Report of the Archaeological Department of His Exalted Highness the Nizam's Dominions, 1336 F. (1926-27) (opens in a new tab), H.E.H. the Nizam's Government, 1929, pp. 1, 4–6, plates VIII–IX. [Public domain]
  2. Archaeological Department, H.E.H. the Nizam's Dominions, Annual Report of the Archaeological Department of His Exalted Highness the Nizam's Dominions, 1927-28 (opens in a new tab), H.E.H. the Nizam's Government, 1929, plate II. [Public domain]
  3. Henry Cousens, Lists of Antiquarian Remains in His Highness the Nizam's Territories (Archaeological Survey of India, New Imperial Series XXXI) (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1900, pp. 53. [Public domain]
  4. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal, Government of Andhra Pradesh, 1978, pp. 145, 282. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  5. S. Gopalakrishna Murthy (general editor Mohd. Abdul Waheed Khan), The Sculpture of the Kakatiyas (Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 34) (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad (printed at the A. P. Text-Book Press), 1964, pp. 28, fig. 30. Public domain in India; paraphrased. [Cited, not reproduced]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: