ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

వేంకటేశ్వర ఆలయం, తిరుమల

తిరుపతి పైన తిరుమల కొండపై ఉన్న వేంకటేశ్వరుడి (శ్రీనివాస పెరుమాళ్) ఆలయం. దాని గోడలపై 1514 నాటి శ్రీకృష్ణదేవరాయల శాసనాలు, 1512–13 నాటి ఆయన రాణుల శాసనాలు ఉన్నాయి. రాజు, ఆయన రాణులు చిన్నాదేవి, తిరుమలాదేవిల రాగి విగ్రహాలు అక్కడ ఉన్నాయి. వాటిని ఆయన దేవుడి ముందు నిలబెట్టాడని తెలుగు రాయవాచకము చెబుతుంది. పేరు రాసి ఉన్న వెంకటపతి రాగి విగ్రహం కూడా ఉంది. ఫెర్గూసన్ పుస్తకాన్ని సవరించినవారు ఆలయాన్ని 'రెండో తరగతి ద్రావిడ ఆలయానికి సరైన ఉదాహరణ' అని భావించారు.

High-contrast halftone of a standing stone figure of a king with a tall crown, hands joined, on a base. Printed sideways.
High-contrast halftone of a standing stone figure of a king with a tall crown, hands joined, on a base. Printed sideways. · H. Krishna Sastri, Archaeological Survey of India, Annual Report 1911-12 (Government of India, 1915); photograph taken for the purpose (p. 189, note 3) (opens in a new tab) · Public domain

పందొమ్మిదవ శతాబ్దంలో తిరుపతి కొండ ఆలయంలోకి యూరోపియన్లను అనుమతించేవారు కాదు.1 కాబట్టి 1894 నాటి ఉత్తర ఆర్కాట్ మాన్యువల్ దాని చుట్టూ ఉన్న పట్టణాన్ని మాత్రమే వర్ణించింది.1 అక్కడ అత్యంత విశేషమైన కట్టడం “పట్టణం అంచున ఉన్న వేయి స్తంభాల మంటపం”.1 “పనితనం ఉన్నత స్థాయిలో ఉన్నందువల్ల” అది “ఆలయం కంటే చాలా తర్వాతి కాలం నాటిది” అని మాన్యువల్ అంచనా వేసింది.1

1910లో జేమ్స్ ఫెర్గూసన్ (James Fergusson) పుస్తకాన్ని సవరించినవారు ఆలయం గురించి ఒక కథనాన్ని నివేదించారు.23 దాన్ని 1870లో ఒక బృందంతో ఆలయంలోకి వెళ్లిన జె. డి. బి. గ్రిబుల్ (J. D. B. Gribble) రాశారు.23 ఆలయం “దాని పరిమాణానికి గానీ, వైభవానికి గానీ విశేషమైనది కాదు” అని గ్రిబుల్ కనుగొన్నారు.23 ఆయన ఇలా రాశారు: “దాని అపారమైన ఆదాయాన్ని ఏం చేసినా, దాని అలంకరణకు మాత్రం ఖచ్చితంగా వాడటం లేదు”.23 ఆయన దాన్ని “రెండో తరగతి ద్రావిడ ఆలయానికి సరైన ఉదాహరణ, కానీ దయనీయమైన శిథిల, మరమ్మతు లేని స్థితిలో ఉంది” అని పిలిచారు.23 “ఇది మొదట శైవ ఆలయం, కానీ 12వ శతాబ్దంలో రామానుజాచార్యులు దాన్ని విష్ణు ఆరాధనకు మార్చారు.”23

శ్రీకృష్ణదేవరాయల దానాలు, విగ్రహాలు

1919లో వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) ఆలయంలోని విజయనగర శాసనాలను జాబితా చేశారు.45 వాటిలో ఇవి ఉన్నాయి:45

  • రెండో ప్రాకారంపై తెలుగు, కన్నడ, తమిళ భాషలలో శక 1436 (1514; శక అనేది సంవత్సరాలు లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) నాటి శ్రీకృష్ణదేవరాయల నాలుగు శాసనాలు; వాటిలో ఒకటి ప్రతాపరుద్ర గజపతిపై ఆయన దాడిని పేర్కొంటుంది4
  • మొదటి ప్రాకారంపై ఆయన రాణులు చిమ్నాజీ అమ్మ, తిరుమలమ్మ ఇచ్చిన దానాలను నమోదు చేసే 1512–13 నాటి రెండు తెలుగు శాసనాలు5

కృష్ణదేవరాయలు, ఆయన రాణుల తిరుమల శాసనాలు పేజీ చూడండి.

ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ (S. Krishnaswami Aiyangar) తెలుగు చరిత్ర గ్రంథం రాయవాచకము సారాంశం ఇచ్చారు.6 తిరుపతిలో రాజు షోడశ మహాదానాలు చేసి, దేవుడికి ఆభరణాలు, బంగారం సమర్పించాడని అది చెబుతుంది.6 తన, తన ఇద్దరు రాణులు తిరుమలాదేవి, చిన్నాదేవిల రాగి విగ్రహాలను కూడా ఆయన పోత పోయించాడు.6 ఆయన “తన నిరంతర పూజను సూచించేలా వాటిని ఆ చోటి దేవుడి ముందు నిలబెట్టాడు”.6

1915లో హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి (H. Krishna Sastri) విగ్రహాల ఫోటోను ప్రచురించారు.7 “మధ్య బొమ్మ రెండో విజయనగర వంశపు గొప్ప కృష్ణరాయలను సూచిస్తుంది; ఆయనకు కుడివైపు ఆయన రాణి చిన్నాదేవి, ఎడమవైపు రాణి తిరుమలాదేవి ఉన్నారు.”7 వాటి పక్కన, ఆలయ ప్రవేశానికి కుడివైపు, “ఆ కాలపు స్పష్టమైన తెలుగు అక్షరాలలో పేరు రాసి ఉన్న … వెంకటపతిరాయల రాగి విగ్రహం” ఉంది.7 పేర్లు లేని ఒక రాజు, రాణి రాతి విగ్రహాలు రెండు కూడా ఉన్నాయి. అవి తిరుమలదేవరాయలు, వెంగళాంబ కావచ్చని ఆయన భావించారు.7

ఎ. హెచ్. లాంగ్‌హర్స్ట్ (A. H. Longhurst) హంపి గైడ్ ఆ ఫోటోను “కృష్ణరాయలు, ఆయన ఇద్దరు రాణుల లోహ విగ్రహాలు, తిరుపతి ఆలయం” అనే శీర్షికతో మళ్లీ ప్రచురించింది.8 శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, రెండవ వేంకటపతిరాయలు, తిరుమలదేవరాయలు (ఆరవీడు) పేజీలు చూడండి.

రంగాచార్య సారాంశం ఇచ్చిన చరిత్ర గ్రంథం గానీ, శాసనాలు గానీ విగ్రహాలను పోత పోసిన కాలాన్ని చెప్పవు.9 వాటి వర్ణన కోసం రంగాచార్య 1904 నాటి శాసన పరిశోధకుడి నివేదికను సూచిస్తారు.9 గర్భగుడిపై ఉన్న 1531 నాటి ఒక తమిళ శాసనం “కృష్ణరాయ మహారాయలు అంతకు ముందు ఇచ్చిన ఒక దానాన్ని కూడా పేర్కొంటుంది”.9

Footnotes

  1. Arthur F. Cox, rev. Harold A. Stuart, Madras District Manuals: North Arcot, Vol. II (1894), p. 331 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. James Fergusson, History of Indian and Eastern Architecture, Vol. I, revised by James Burgess (1910), p. 404, note 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. Fergusson, Indian and Eastern Architecture, Vol. I (1910), p. 407, note continued (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  4. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. I (1919), p. 472, Chittoor Nos. 9-A to 9-D (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Rangacharya, Topographical List, Vol. I (1919), p. 473, Chittoor Nos. 9-M and 9-N (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. S. Krishnaswami Aiyangar (ed.), Sources of Vijayanagar History (1919), p. 117, extract from the Rayavachakamu (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. H. Krishna Sastri, “The Third Vijayanagara Dynasty; its Viceroys and Ministers”, Archaeological Survey of India, Annual Report 1911–12 (1915), p. 189 and note 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  8. A. H. Longhurst, Hampi Ruins Described and Illustrated, 3rd ed. (1933), fig. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Rangacharya, Topographical List, Vol. I (1919), p. 475, Chittoor No. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

శాసనాలు

కృష్ణదేవరాయలు, ఆయన రాణుల తిరుమల శాసనాలు (1513–1514)

క్రీ.శ. 1513–1514

తిరుమల కొండపై వేంకటేశ్వర ఆలయపు మొదటి, రెండవ ప్రాకారాల గోడలపై ఉన్న తెలుగు, కన్నడ, తమిళ శాసనాలు. శక 1434 (1512–13) నాటి రెండు శాసనాలు కృష్ణదేవరాయల రాణులు చిమ్నాజీ అమ్మ, తిరుమలమ్మల దానాలను నమోదు చేస్తాయి. శక 1436 (1514–15) నాటి నాలుగు శాసనాలు మూడు భాషలలో ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకటి ప్రతాపరుద్ర గజపతిపై ఆయన దాడిని, కొండవీడు వరకు ఆయనను వెంబడించడాన్ని, ఉదయగిరిని పట్టుకోవడాన్ని పేర్కొంటుంది. రాజు, ఆయన ఇద్దరు రాణుల రాగి విగ్రహాలను కూడా ఆలయం భద్రపరుస్తోంది. ఆయన వాటిని దేవుడి ముందు నిలిపాడని తెలుగు రాయవాచకము చెబుతుంది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. Archaeological Survey of India (ed. J. H. Marshall), Archaeological Survey of India, Annual Report 1911-12 (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1915, pp. 189 and plate LXXVI. H. Krishna Sastri. [Public domain]
  2. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 472–475. [Public domain]
  3. S. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (opens in a new tab), University of Madras, 1919, pp. 117. [Public domain]
  4. James Fergusson (rev. James Burgess), History of Indian and Eastern Architecture, Vol. I (revised ed.) (opens in a new tab), John Murray, London, 1910, pp. 404, 407. [Public domain]
  5. Arthur F. Cox (rev. Harold A. Stuart), Madras District Manuals: North Arcot, Vol. II (new edition) (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1894, pp. 331. [Public domain]
  6. A. H. Longhurst, Hampi Ruins Described and Illustrated (3rd edition) (opens in a new tab), Manager of Publications, Delhi, 1933, fig. 14. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: