ఉండవల్లి గుహాలయం · తెలుగు చరిత్ర

Old photograph of the Undavalli rock-cut temple: the face of a hill carved into three tiers of pillared verandas above a lower row of dark openings, with vegetation on the rock above and scrub in front. · A. H. Longhurst (Archaeological Survey of India); photo-engraved and printed at the Offices of the Survey of India, Calcutta, 1923 (opens in a new tab) · Public domain

ఉండవల్లిలోని పెద్ద రాతి తొలుపు ఆలయం విజయవాడ (అప్పుడు బెజవాడ) వద్ద కృష్ణా రెండు ఒడ్డులపై ఉన్న తొలినాటి గుహాలయాల సమూహంలో అతి పెద్దది.¹² దాని శాసనాలలో ఏదీ దాని మూలాన్ని నమోదు చేయనందువల్ల దాని కాలం, దాన్ని తొలిచినవారు తెలియదు.¹² ఒక చరిత్రకారుడు దీన్ని విష్ణుకుండినులకు ఆపాదించినందువల్ల దీన్ని ఇక్కడ వర్ణిస్తున్నాం.³

ఆలయం

1924లో ఎ. హెచ్. లాంగ్‌హర్స్ట్ (A. H. Longhurst) ఈ ఆలయాన్ని వర్ణించారు.²⁴⁵ ఆయన కథనంలో దానికి సహజ రాతిలో తొలిచిన కింది అంతస్తు, మూడు పై అంతస్తులు ఉన్నాయి.²⁴⁵ దాని ముందుభాగం సుమారు 90 అడుగుల పొడవు, సుమారు 50 అడుగుల ఎత్తు.²⁴⁵ కింది అంతస్తు పూర్తికాని స్తంభాల మండపం.²⁴⁵

మొదటి అంతస్తును మూడు గర్భగుళ్ల మందిరంగా, బహుశా త్రిమూర్తుల కోసం, రూపొందించినట్లు కనిపిస్తుంది.²⁴⁵ కానీ దానిలోని చాలా శిల్పాలు విష్ణువును, ఆయన కథలను చూపిస్తాయి.²⁴⁵ రెండో అంతస్తు ఒక చివర చిన్న ఖాళీ గుడి ఉన్న పెద్ద స్తంభాల మండపం.²⁴⁵ మరో చివర ఒక గర్భాలయంలో సర్ప శయ్యపై పడుకున్న విష్ణువు (అనంతశయనుడు) పెద్ద విగ్రహం ఉంది.²⁴⁵ పై అంతస్తు పూర్తి కాలేదు.²⁴⁵

రెండో అంతస్తులో వైష్ణవ (విష్ణు) బొమ్మలతో పాటు శైవ (శివ) బొమ్మలను కూడా లాంగ్‌హర్స్ట్ గుర్తించారు.⁵ “పెద్ద ఆలయంలో వైష్ణవ బొమ్మలు ఉన్నప్పటికీ” 7వ శతాబ్దంలో ఉండవల్లి లింగ (శివుడి రాతి చిహ్నం) ఆరాధనకు బలమైన కేంద్రం అని ఆయన తేల్చారు.⁵ దగ్గరలోని కొండలో పూర్తికాని నాలుగు చిన్న రాతి తొలుపు గుళ్లు, చిన్న స్మారక గుళ్ల సమూహం ఒకటి తొలిచి ఉన్నాయి.⁶

శాసనాలు

లాంగ్‌హర్స్ట్ ప్రకారం, అతి పురాతన శాసనం సుమారు 9వ శతాబ్దపు అసంపూర్ణ తెలుగు శాసనం.² అది కింది అంతస్తు ముందుభాగపు కప్పు అంచుపై ఉంది. అది కట్టడం కంటే తర్వాతిది.² 14వ శతాబ్దంలో ఆలయం “మంచి స్థితిలో ఉండి, కొండవీడు రెడ్డి నాయకుల ఆదరణ బాగా పొందినట్లు” మరో శాసనం చూపిస్తుంది.² 16వ శతాబ్దంలో విజయనగర రాజు కృష్ణరాయలు ఆలయాన్ని సందర్శించి దానికి కానుకలు ఇచ్చాడని దక్షిణ ఆర్కాట్ జిల్లా నుంచి వచ్చిన ఒక శాసనం చెబుతుంది.² ఈ శాసనాలు ఆలయాన్ని అనంతశయిగుడి లేదా అనంతశయనగుడి అని పిలుస్తాయి.²

సింహాలు, ఒక కుండ

రెండు స్తంభాల అడుగుభాగంపై సింహాల చెక్కడాలను, మరో స్తంభం పాదం దగ్గర ఒక కుండను జువో-డుబ్రే (Jouveau-Dubreuil) కనుగొన్నారు.³ విష్ణుకుండిన దానపత్రాల ముద్రలపై ఉన్న సింహంతో ఆయన ఈ సింహాలను పోల్చారు.⁷ ముఖ్యంగా రామతీర్థం ముద్ర గురించి హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి (H. Krishna Sastri) ఇచ్చిన వర్ణనను ఆయన ఉదహరించారు.⁷ అది “ఎడమ ముందు కాలు ఎత్తి ముందుకు నడుస్తున్న సింహం లేదా పులి”ని చూపిస్తుంది. దాని నోరు బాగా తెరిచి ఉంది, తోక వీపు మీదుగా వంగి ఉంది.⁷

ఒక వైపు సింహం, మరో వైపు కుండ ఉన్న నాణేలు గోదావరి, కృష్ణా ప్రాంతాలలో దొరుకుతాయని కూడా ఆయన గుర్తించారు.³⁷ ఈ నాణేలను పల్లవులకు ఆపాదించారు, కానీ అవి విష్ణుకుండినులవి అని ఆయనకు గట్టి నమ్మకం.³⁷

లాంగ్‌హర్స్ట్ కూడా అవే చెక్కడాలను వర్ణించారు.⁴⁵ ఆయన కథనంలో, రెండో అంతస్తులోని రెండు ముందు స్తంభాల అడుగుభాగాలపై ఒక ముందు కాలు ఎత్తిన చిన్న సింహాలు ఉన్నాయి.⁴⁵ ఇతర స్తంభాల అడుగుభాగాలపై కుండ అలంకరణ ఉంది.⁴⁵ రెండూ “పల్లవులకు ఆపాదించిన కొన్ని నాణేలపై కనిపించే వాటి శైలిలోనే” ఉన్నాయని ఆయన కనుగొన్నారు.⁴⁵

విష్ణుకుండినులా, పల్లవులా?

ఉండవల్లి గుహలు విష్ణుకుండినుల పని అని జువో-డుబ్రే The Pallavas (పల్లవులు) (1917)లో వాదించారు.³⁸ చాళుక్యుల విజయానికి ముందు ఈ వంశం కృష్ణా, గోదావరి ప్రాంతాలను పాలించిందని ఆయన వాదించారు.³⁸ దాని రాజచిహ్నం చెక్కడాలలోని సింహం అని కూడా ఆయన వాదించారు.³⁸ అజంతా గుహలలో శాసనాలున్న తమ బంధువులైన వాకాటకుల నుంచి విష్ణుకుండినులు గుహలు తొలిచే ఆలోచనను తీసుకున్నారని ఆయన భావించారు.³⁸ విజయవాడ, మొగల్రాజపురం, ఉండవల్లి, సీతానగరం గుహలను ఆయన వారి పనిగా పేర్కొన్నారు.³⁸

ఆయన ఇంకా ముందుకు వెళ్లారు.⁸ కాంచీపురం చుట్టూ తన సొంత ఆలయాలను తొలిపించినప్పుడు పల్లవ రాజు మొదటి మహేంద్రవర్మ ఈ గుహలను అనుకరించాడని ఆయన సూచించారు.⁸ మహేంద్రవర్మ ఒక విష్ణుకుండిన రాజు మనవడని ఆయన నమ్మారు.⁸ ఉండవల్లి, మొగల్రాజపురం స్తంభాలపై ఉన్న సింహాన్ని, కుండను ఉదహరిస్తూ 1920లో ఆయన ఈ ఆపాదనను మళ్లీ చెప్పారు.⁹

1924లో రాసిన లాంగ్‌హర్స్ట్, పల్లవులు విష్ణుకుండినుల నుంచి రాతి తొలుపు నేర్చుకుని ఉండవచ్చని అంగీకరించారు, కానీ దానికి రుజువు కనిపించలేదు.¹⁰ విష్ణుకుండినుల గురించి, వారి కట్టడాల గురించి ఇంకా ఎక్కువ తెలిసే వరకు విజయవాడ సమూహాన్ని 7వ శతాబ్దం మొదటి నాటి పల్లవ కట్టడాలుగా చూడటానికే ఆయన ఇష్టపడ్డారు.¹⁰ వాస్తుశిల్ప కారణాలపై ఆయన దీన్ని ఆధారం చేసుకున్నారు.¹⁰ ఉండవల్లి అంతస్తుల నమూనా, శైలి మొదటి మహేంద్రవర్మ కాలానికి ప్రత్యేకమైనవని ఆయన కనుగొన్నారు.⁴⁶

1932లో కె. ఆర్. సుబ్రహ్మణ్యన్ (K. R. Subramanian) డుబ్రే ఆపాదనను నివేదించారు.¹¹ మద్రాసు పురావస్తు శాఖ ఈ గుహలను పల్లవులవిగా భావించిందని ఆయన గుర్తించారు.¹¹ మరోవైపు 1909 నాటి శాసన నివేదిక వాటిని తొలి క్రీ.శ. శతాబ్దాలలో ఉంచింది.¹¹

Longhurst, Pallava Architecture, Part I (1924), p. 22 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩²
Longhurst, Pallava Architecture, Part I (1924), p. 27 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶
G. Jouveau-Dubreuil, The Pallavas (1917), p. 33 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹
Longhurst, Pallava Architecture, Part I (1924), p. 28 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴
Longhurst, Pallava Architecture, Part I (1924), p. 29 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵
Longhurst, Pallava Architecture, Part I (1924), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩²
Jouveau-Dubreuil, The Pallavas (1917), p. 34 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵
Jouveau-Dubreuil, The Pallavas (1917), p. 35 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸
G. Jouveau-Dubreuil, Ancient History of the Deccan (1920), p. 92 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
A. H. Longhurst, Pallava Architecture, Part I (Memoirs of the Archaeological Survey of India No. 17, 1924), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
K. R. Subramanian, Buddhist Remains in Andhra and the History of Andhra between 225 and 610 A.D. (1932), p. 118 and note 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

చిత్రాలు

అన్నీ చూపించు (16)