ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

రెండవ వేంకటపతిరాయలు

1586 నుంచి 1614 వరకు విజయనగర రాజు, తిరుమలరాయల చిన్న కొడుకు, సామ్రాజ్యపు చివరి బలమైన పాలకుడు. చిన్న వయసులోని తన అన్న కొడుకులను కాదని ఆయనను రాజుగా ఎన్నుకున్నారు. ఆయన మొదట పెనుకొండ నుంచి, తర్వాత చంద్రగిరి నుంచి, 1606 నుంచి వెల్లూరు నుంచి పాలించాడు. తెలుగు దేశం కోసం ఆయన గోల్కొండతో పోరాడాడు. కృష్ణా నదిని సరిహద్దుగా చేసి శాంతి కుదిరిందని తెలుగు రామరాజీయము చెబుతుంది. జెసూట్ మిషనరీలు ఆయన ఆస్థానంలో నివసించారు. తెనాలి రామకృష్ణుడు, తరిగొప్పుల మల్లనలను ఆయన కవులలో లెక్కిస్తారు. 1614లో చంద్రగిరిలో ఆయన మరణం తర్వాత వారసత్వ యుద్ధం వచ్చింది.

High-contrast halftone of a standing crowned king in a long patterned lower garment, hands joined, on a round pedestal. Printed sideways.
High-contrast halftone of a standing crowned king in a long patterned lower garment, hands joined, on a round pedestal. Printed sideways. · H. Krishna Sastri, Archaeological Survey of India, Annual Report 1911-12 (Government of India, 1915); photograph taken for the purpose (p. 189, note 3) (opens in a new tab) · Public domain

రెండవ వేంకటపతిరాయలు 1586 నుంచి 1614లో తన మరణం వరకు విజయనగరాన్ని పాలించాడు.12 అచ్యుతరాయల స్వల్పకాలిక కొడుకును మొదటి వేంకటునిగా లెక్కించిన హెరాస్ (Heras) ఆయనను రెండవ వేంకటుడు అన్నారు.3 సూయెల్ (Sewell) 1900లో ఆయనను మొదటి వేంకటుడు అని, 1932లో మొదటి వేంకటపతి అని అన్నారు.41 ఆయన “కనీసం ఇరవై ఎనిమిది సంవత్సరాలు పాలించి, 1614లో వృద్ధునిగా చనిపోయాడు” అని సూయెల్ రాశారు.4 విజయనగర సామ్రాజ్యం చూడండి.

కుటుంబం

వసుచరిత్రములో పేర్కొన్న తిరుమలరాయలు, వెంగళాంబల నలుగురు కొడుకులలో వేంకటపతి చిన్నవాడు.56 తన తండ్రి పాలనలో ఆయన “చంద్రగిరి రాజ్యాన్ని రాజప్రతినిధిగా” పాలించాడని ఆ కావ్యం చెబుతుంది.56 ఆయన సోదరుడు రాముడు నరసింగమను పెళ్లి చేసుకున్నాడని, ఆయనకు తిరుమల, శ్రీరంగ అనే ఇద్దరు కొడుకులు ఉన్నారని శ్రుతిరంజని చెబుతుంది.7

రామరాజీయము వేంకటపతికి నలుగురు భార్యలను ఇస్తుంది: వేంకటమ్మ, ఓబమ్మ, కృష్ణమ్మ, కొండమ్మ.89 తన సోదరుడు రాముని కొడుకు, చిక్కరాయలు అని పిలిచే శ్రీరంగని ఆయన దత్తత తీసుకుని సింహాసన వారసునిగా చేశాడని అది చెబుతుంది.89 చిక్కరాయలు ఓబమ్మను పెళ్లి చేసుకున్నాడని, ఆయనకు రామదేవరాయలు అనే కొడుకు ఉన్నాడని రామరాజీయము చెబుతుంది. తన కుటుంబపు ఊచకోత నుంచి యాచమ నాయకుడు కాపాడిన యువరాజు ఆయనే.9

రాజు నాయకుడు జగ్గరాయల కూతురు బాయమను పెళ్లి చేసుకున్నాడని జెసూట్ మాన్యుయెల్ బర్రాదాస్ (Manuel Barradas) రాశాడు.10 బర్రాదాస్ ప్రకారం, ఆమె ఒక బ్రాహ్మణ స్త్రీ బిడ్డను తన సొంత కొడుకుగా చూపించింది.10 రామరాజీయము వేంకటమ్మ అని పిలిచే రాణి ఆమే అని కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ (Krishnaswami Aiyangar) సూచించారు.11 తిరుమలదేవరాయలు (ఆరవీడు) చూడండి.

సింహాసనారోహణ

సింహాసనారోహణ గురించి 1602 నాటి ఒక జెసూట్ లేఖను హెరాస్ ఉదహరించారు.312 ఆయన సోదరుని మరణం తర్వాత రాజ్యాన్ని “అన్ని వర్గాల ఏకగ్రీవ ఓటుతో” వేంకటపతికి ఇచ్చారని అది చెబుతుంది.312 దీని అర్థం “వయసు కారణంగా రాజ్యాన్ని పాలించలేని మృతుని పిల్లల హక్కులను తిరస్కరించడం”.312 మొదటి శ్రీరంగరాయలు, వేంకటపతి మధ్య మరో సోదరుడు రాముడు కొద్ది కాలం పాలించాడని సూచించే శాసనాలను కూడా హెరాస్ గుర్తించారు.312

వేంకటపతికి ఆయన కుటుంబ గురువు తాతాచార్యులు పట్టాభిషేకం చేశారు.12 జెసూట్ డు జారిక్ (Du Jarric) ఆయనను “కొంచెం నల్లగా ఉన్నప్పటికీ చాలా అందగాడు. ఆయన కళ్లు పెద్దవి. ఆయన మధ్యస్థ ఎత్తు” అని వర్ణించాడు.13 1595కి ముందు తంజావూరు, మదుర, జింజి నాయకులు (స్థానిక పాలకులు) ఆయనకు విధేయత చూపడానికి నిరాకరించారని హెరాస్ రాశారు.1415 హెరాస్ కథనంలో ఆయన చాలా సంవత్సరాల తర్వాత మాత్రమే ఆ తిరుగుబాటును అణిచివేశాడు.1415

తెలుగు దేశం కోసం యుద్ధాలు

వేంకటపతి గోల్కొండపై దాడితో తన పాలనను మొదలుపెట్టాడని హెరాస్ రాశారు. మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా ఆయనను పెనుకొండలో ముట్టడించాడు.1617 నాయకుడు జగదేవరాయలు కోటలోకి దూకాడు. సుల్తాన్ ముట్టడిని ఎత్తివేయాల్సి వచ్చింది.1617 గోల్కొండ చరిత్ర వర్షాలను నిందిస్తుంది. కానీ దాని కథనం ఓటమిని దాచిపెడుతోందని హెరాస్ చదివారు.1617

వేంకటపతి ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా కొడుకును గోల్కొండ వరకు తరిమాడని రామరాజీయము చెబుతుంది.8 ఆయన పెన్నార్‌పై అతని సైన్యాన్ని ఓడించాడని అది చెబుతుంది.8 సుల్తాన్ శాంతి కోరినప్పుడు, వేంకటపతి “ఇకపై కృష్ణా నది వారి వారి భూభాగాల మధ్య సరిహద్దుగా ఉండాలని అతనితో ఒప్పందం చేసుకున్నాడు”.8

బ్రిగ్స్ (Briggs) అనువదించిన గోల్కొండ చరిత్రను హెరాస్ సంక్షిప్తం చేశారు.181920 అది కంద్‌బీర్ జిల్లాలో తర్వాతి దండయాత్రలు, గోల్కొండకు వ్యతిరేకంగా తెలుగు జాగీర్దారుల (భూమి కలిగినవారు) తిరుగుబాటు, కంబం వైపు వేంకటపతి కవాతు గురించి చెబుతుంది.181920 అది వాటిని ముస్లిం విజయాలుగా చెప్పుకుంటుంది.181920 హెరాస్ దీనిని తిరస్కరించి, కృష్ణా సరిహద్దులో కోల్పోయిన భూభాగాల పునఃప్రాప్తిని చూశారు.181920 మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా, కుతుబ్ షాహీలు చూడండి.

పెనుకొండ, చంద్రగిరి, వెల్లూరు

దాదాపు 1592లో వేంకటపతి తాను రాజప్రతినిధిగా పాలించిన నగరం చంద్రగిరికి తన ఆస్థానాన్ని మార్చాడని హెరాస్ రాశారు.1521 బీజాపూర్ సుల్తాన్ పెనుకొండపై దాడి చేసినప్పుడు ఆయన అలా చేశాడు.1521

1603లో వెల్లూరు నాయకుడు లింగమ తిరుగుబాటు చేశాడు.2223 కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. దాదాపు 1606 మధ్యలో రాజు వెల్లూరులో తన ఆస్థానాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నాడు.2223 ఆయన అప్పుడప్పుడు ఇంకా చంద్రగిరిలో నివసించాడు.2223

1612లో వేంకటపతి మైసూరు రాజ ఒడెయరును శ్రీరంగపట్టణం (అప్పుడు సెరింగపటం)లో ధ్రువీకరించాడని కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ గుర్తించారు.24 ఆయన దీనిని “ఫిరాయింపు ద్వారా సామ్రాజ్యం సమర్థవంతంగా కోల్పోయిన మొదటి రాష్ట్రం” అన్నారు.24 విజయనగర సామ్రాజ్యం చూడండి.

ఆస్థానం, మతం, జెసూట్‌లు

వేంకటపతి శ్రీవైష్ణవ గురువు లక్ష్మీకుమార తాతాచార్యుల శిష్యుడయ్యాడని ప్రపన్నామృతం చెబుతుంది.25 ఆయన ప్రజలలో చాలా మంది ఆయనను అనుసరించి వైష్ణవ మతంలోకి వచ్చారని అది చెబుతుంది.25

పదహారవ శతాబ్దం చివరి నుంచి జెసూట్ మిషనరీలు చంద్రగిరి, వెల్లూరులలోని ఆయన ఆస్థానంలో నివసించారు. హెరాస్ వారికి ఒక అధ్యాయం కేటాయించారు.26 వేంకటపతిని “ఆరవీటి కుటుంబపు మొదటి చక్రవర్తులలో సాహిత్యానికి గొప్ప పోషకుడు” అని కూడా ఆయన అన్నారు.27

శైవ పండితుడు అప్పయ్య దీక్షితులు రాజు కోరికపై తన కువలయానందము రాశారు.2829 అప్పయ్య “వేంకటపతిరాయల ఆస్థాన కవిగా లోకానికి తెలుసు” అని జి. ఆర్. సుబ్రహ్మణ్య పంతులు (G. R. Subramiah Pantulu) రాశారు.29 తెలుగు చంద్రభాను చరిత్ర కర్త తరిగొప్పుల మల్లన ఆయన ఆస్థానానికి చెందినవాడు.303132 చెంచయ్య, భుజంగరావు తెనాలి రామకృష్ణుడిని కూడా అక్కడే ఉంచారు.3031 తెనాలి రామకృష్ణుడు చూడండి.

మరణం, వారసత్వం

వృద్ధ రాజు మరణం గురించి 1616లో కొచ్చిన్ నుంచి బర్రాదాస్ రాశాడు.3334 రాణి కొడుకుగా భావించిన వాడిని రాజు ఎలా పక్కన పెట్టాడో ఆయన చెబుతాడు.3334 సామంతుల సమక్షంలో రాజు తన రాజముద్ర ఉంగరాన్ని తన అన్న కొడుకు చిక్కరాయలకు ఇచ్చాడు.3334 మూడు రోజుల తర్వాత ఆయన “అరవై ఏడు సంవత్సరాల వయసులో” చనిపోయాడు. ఆయన రాణులలో ముగ్గురు ఆయన చితిపై తమను తాము కాల్చుకున్నారు.3334

ఆ సంవత్సరం డిసెంబర్‌లో పోర్చుగీసు వైస్రాయ్ ఇచ్చిన నివేదిక నుంచి హెరాస్ ఆ మరణాన్ని 1614 నాటిదిగా చెప్పారు.2 తర్వాత జగ్గరాయలు కొడుకుగా భావించిన వాడిని సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి, చిక్కరాయలను, ఆయన కుటుంబాన్ని ఊచకోత కోశాడు.3511 దీనితో అంతర్యుద్ధం మొదలైంది. యాచమ నాయకుడు, తంజావూరు (అప్పుడు టాంజోర్) రఘునాథ నాయకుడితో యుద్ధంలో జగ్గరాయలు పడిపోయినప్పుడే అది ముగిసింది.3511 విజయనగర సామ్రాజ్యం చూడండి.

Footnotes

  1. Robert Sewell, ed. S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 402 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  2. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 507 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. H. Heras, The Aravidu Dynasty of Vijayanagara, Vol. I (1927), p. 300 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. Robert Sewell, A Forgotten Empire (Vijayanagar) (1900), p. 218 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 216, extract 66, the Vasucharitramu (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 217, the Vasucharitramu (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 213, the Srutiranjani (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 243, extract 79, the Ramarajiyamu (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  9. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 244, the Ramarajiyamu (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Barradas, in Sewell, A Forgotten Empire (1900), p. 223 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), introduction, p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 301 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  13. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 302 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 308 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  15. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 310 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  16. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 326 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  17. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 327 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  18. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), pp. 331–333 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  19. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 333 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  20. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 334 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  21. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 311 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  22. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), pp. 316–319 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  23. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 320 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  24. S. Krishnaswami Aiyangar (ed.), Sources of Vijayanagar History (1919), introduction, p. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  25. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 251, extract 83, the Prapannamritam (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  26. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), chapter XXII, p. 464 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  27. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 517 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  28. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 250, extract 82, verses about Venkatapati Raya and Appaya Dikshita (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  29. G. R. Subramiah Pantulu, “Discursive Remarks on the Augustan Age of Telugu Literature”, Indian Antiquary XXVII (1898), p. 326 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  30. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  31. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 83 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  32. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 247, extract 80, the Chandrabhanu Charitramu of Tarigoppula Mallana (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  33. Sewell, A Forgotten Empire (1900), p. 222, the letter of Manuel Barradas (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  34. Barradas, in Sewell, A Forgotten Empire (1900), p. 224 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  35. Barradas, in Sewell, A Forgotten Empire (1900), pp. 225–227 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

విజయనగర సామ్రాజ్యం

సుమారు క్రీ.శ. 1336–1646

సుమారు 1336లో తుంగభద్రపై హరిహర, బుక్క సోదరులు స్థాపించిన దక్షిణ భారత సామ్రాజ్యం. సంగమ, సాళువ, తుళువ, ఆరవీడు వంశాలు దానిని వరుసగా పాలించాయి. పద్నాలుగవ శతాబ్దం నుండి అది రాయలసీమను, నెల్లూరు దేశాన్ని పట్టుకుంది. తెలుగు తీరం కోసం అది రెడ్లతో, వెలమలతో, బహమనీలతో, ఒడిశా గజపతులతో పోరాడింది. శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో అది ఉదయగిరి, కొండవీడు, కొండపల్లిలను తీసుకుని సింహాచలం వరకు నడిచింది. దాని ఆస్థానం తెలుగును ఉన్నత కవిత్వ భాషగా చేసింది. 1565 ఓటమి తర్వాత దాని రాజులు పెనుకొండ, చంద్రగిరిల నుండి పాలించారు. 1640లలో గోల్కొండ చివరి తెలుగు జిల్లాలను తీసుకునే వరకు అది కొనసాగింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. Robert Sewell, A Forgotten Empire (Vijayanagar): A Contribution to the History of India (opens in a new tab), Swan Sonnenschein & Co., London, 1900, pp. 218, 222–225. [Public domain]
  2. Henry Heras, The Aravidu Dynasty of Vijayanagara, Vol. I (1542-1614) (opens in a new tab), B. G. Paul and Co., Madras, 1927, pp. 300–334, 464, 507, 517–519. [Public domain]
  3. S. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (opens in a new tab), University of Madras, 1919, pp. 19–21, 213, 217, 243–251. [Public domain]
  4. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (The Heritage of India Series) (opens in a new tab), Association Press (Y.M.C.A.), Calcutta / Oxford University Press, London, 1928, pp. 83–84. [Public domain]
  5. Indian Antiquary, The Indian Antiquary, Vol. XXVII (1898) (opens in a new tab), Education Society's Press, Byculla, Bombay, 1898, pp. 326. G. R. Subramiah Pantulu, 'Discursive Remarks on the Augustan Age of Telugu Literature'. [Public domain]
  6. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 402. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: