ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

అలీ ఆదిల్ షా II

బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీ వంశంలో ఎనిమిదవ సుల్తాన్ (పాలన 1656–1672). ఆయన సింహాసనం ఎక్కినప్పుడు, ఆయన ముహమ్మద్ ఆదిల్ షా కొడుకు కాదని చెబుతూ ఔరంగజేబు రాజ్యంపై దండెత్తాడు. ఆయన పాలనలో శివాజీ ఎదిగాడు. కర్నూలు పాలకుడైన అబిసీనియా మూలపు సిద్దీ జౌహర్ తిరుగుబాటు చేశాడు. రాజు దండయాత్రలు కర్నూలు రాష్ట్రాన్ని, రాయచూరు ప్రాంతాన్ని మళ్లీ అదుపులోకి తెచ్చాయి. ఆ తర్వాత 1666–68 మొఘల్ ఒప్పందాలు రాజ్యాన్ని కుదించాయి.

అలీ 1656 నవంబర్‌లో ముహమ్మద్ ఆదిల్ షా తర్వాత సింహాసనం ఎక్కాడు.1 జాదునాథ్ సర్కార్ (Jadunath Sarkar) ప్రకారం, ఆయన “18 ఏళ్ల యువకుడు, దివంగత రాజుకు ఏకైక కొడుకు”.1 మంత్రి ఖాన్ ముహమ్మద్, రాణి బడీ సాహిబా ప్రయత్నాలతో ఆయనకు పట్టాభిషేకం జరిగింది.1 ఆయన 1672 నవంబర్ 24న చనిపోయాడని సర్కార్ చెప్పారు.2 బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలు చూడండి.

వివాదాస్పదమైన పుట్టుక

అప్పుడు చక్రవర్తి కొడుకు ఔరంగజేబు దక్కన్ వైస్రాయ్ (పాలకుడు)గా ఉన్నాడు.1 “అలీ నిజంగా దివంగత రాజు కొడుకు కాదనే సాకుతో” ఆయన వెంటనే దండయాత్రకు ఒత్తిడి చేశాడు.1

సర్కార్ రెండు కథనాలను ఇచ్చారు.3 ఆయన ప్రకారం, అలీ “దివంగత సుల్తాన్ కొడుకులా పెంచిన, ఎవరో తెలియని అపరిచితుడు” అని మొఘలులు ప్రకటించారు.3 అలీ 1638 ఆగస్టు 27న ముహమ్మద్ ఆదిల్ షాకు పుట్టాడని బీజాపూర్ పక్షం చెప్పింది.3 రాణి బడీ సాహిబా ఆయనను తన సొంత మందిరంలో పెంచిందని వారు చెప్పారు.3 ఆయన బహుశా అంతఃపురంలోని ఒక దాసీ కొడుకు కావచ్చని సర్కార్ భావించారు. ఇస్లామిక్ చట్టం ప్రకారం ఇది ఆయనను సింహాసనానికి అనర్హుడిని చేయదు.3

షాజహాన్ “అలీని నకిలీ వారసుడిగా ఖండించాడు” అని కజిన్స్ (Cousens) చెప్పారు.4 “ముహమ్మద్‌కు మగ సంతానం లేదు, కాబట్టి చట్టబద్ధమైన వారసుడు లేనందున రాజ్యం సామ్రాజ్యానికి చెందుతుంది” అని షాజహాన్ వాదించాడు.4 ఔరంగజేబు 1657లో బీజాపూర్‌ను ముట్టడించాడు.45 కానీ తన తండ్రి జబ్బు పడ్డాడని విని ఆయన త్వరగా శాంతి ఒప్పందం చేసుకున్నాడు.45

శివాజీ, సిద్దీ జౌహర్

ఇప్పుడు శివాజీ నాయకత్వంలోని మరాఠాలు బీజాపూర్‌కు ప్రధాన శత్రువులయ్యారు. 1659లో శివాజీ బీజాపూర్ సేనాపతి అఫ్జల్ ఖాన్‌ను చంపిన తర్వాత, ఆస్థానం కొత్త సేనాధిపతిని ఎంచుకుందని గ్రాంట్ డఫ్ (Grant Duff) చెప్పారు.6 ఆయన “అబిసీనియా మూలపు అధికారి సీదీ జోహూర్”. ఆయన అప్పుడు కర్నూలు (కర్నౌల్)లో సేనాధిపతిగా ఉన్నాడు.6 కర్ణాటకలో వివిధ సేవలలో ఆయన ప్రత్యేకంగా బాగా పనిచేశాడు.6

1660లో సిద్దీ జౌహర్ పన్హాలాలో శివాజీని ముట్టడించి, ఆయనను తప్పించుకోనిచ్చాడు.789 ఆయన లంచం తీసుకున్నాడని నేరం మోపారు.789 తర్వాత ఆయన “తన పాలనా ప్రదేశం, జాగీర్ (భూమి మంజూరు) అయిన కర్నూలు వైపు వెళ్లిపోయాడు”.789 1662లో ఆయన రాజుకు వ్యతిరేకంగా తిరగబడి, తన సొంత అనుచరుల చేతిలోనే చనిపోయాడు.789

అలీ రెండు సంవత్సరాలు కర్ణాటకలో గడిపాడు.89 అక్కడ ఆయన రాయచూరు, తొరగల్‌లను అదుపులోకి తెచ్చి, శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించాడు.89

1661 నుంచి 1666 వరకు సంవత్సరాలను సర్కార్ సంక్షిప్తంగా చెప్పారు.102 ఆ సంవత్సరాల్లో రాజు “స్వయంగా యుద్ధరంగంలోకి దిగాడు”, “శివాజీ పెరుగుతున్న శక్తిని అడ్డుకున్నాడు” అని ఆయన చెప్పారు.102 “ఈశాన్య రాష్ట్రం (కర్నూలు)“లోని తిరుగుబాటు చేసిన అబిసీనియా అధికారులను ఆయన మళ్లీ లొంగదీశాడు.102 ఆయన “తిరుగుబాటు చేసిన బేడనూరు రాజాను అణచాడు”. చివరకు జైసింగ్ నాయకత్వంలోని మొఘల్ దండయాత్రను తిప్పికొట్టాడు.102 సిద్దీ జౌహర్, కర్నూలు చూడండి.

అలీ, ఆయన కొడుకు కాలంలోని బీజాపూర్‌ను సర్కార్ సైనిక జాగీర్ల (సైనిక సేవకు బదులుగా ఇచ్చిన భూములు) రాజ్యంగా వర్ణించారు.11 అందులో అబిసీనియా వారు “తూర్పు రాష్ట్రాన్ని, అంటే కర్నూలు జిల్లాను, రాయచూరు దోఆబ్‌లో కొంత భాగాన్ని పాలించారు”.11

కుంచించుకుపోయిన రాజ్యం

శివాజీని మిత్రుడిగా చేసుకున్న మొఘల్ సేనాపతి జైసింగ్ 1666లో బీజాపూర్‌ను ముట్టడించాడు.12 ఆయన వెనక్కి తగ్గవలసి వచ్చింది.12 కానీ రెండు సంవత్సరాల తర్వాత మొఘలులతో చేసుకున్న ఒప్పందం భీమా నదిని రాజ్యానికి ఉత్తర సరిహద్దుగా చేసిందని బొంబాయి గెజిటీర్ చెబుతుంది.12 శివాజీ చౌత్ (ఆదాయంలో నాల్గవ వంతు) వసూలు చేయకుండా ఉండేందుకు, ఆయనకు ఏటా £30,000 (రూ. 3 లక్షలు) చెల్లించడానికి అలీ ఒప్పుకున్నాడు.12

అలీ 1672లో తన ముప్పై ఐదవ ఏట “పక్షవాతంతో చనిపోయాడు” అని కజిన్స్ చెప్పారు.13 ఆయన తన కొడుకుకు “ఉత్తమమైన కొన్ని ప్రాంతాలు కోల్పోయిన, ఛిన్నాభిన్నమైన వారసత్వాన్ని” వదిలాడు.13 కజిన్స్ మాటల్లో, పూర్తి కాని ఆయన సమాధి మందిరం “నగరంలోని అత్యుత్తమ శిథిలం”.13 ఆయన కొడుకు, వారసుడు సికందర్ ఆదిల్ షా.13

Footnotes

  1. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vols. I–II (1912), p. 145 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  2. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (2nd ed., 1930), p. 157 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. Sarkar, Aurangzib I–II (1912), p. 161 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. Henry Cousens, Bijapur and its Architectural Remains (Archaeological Survey of India, Imperial Series, Vol. XXXVII, 1916), p. 16 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. James M. Campbell (ed.), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. XXIII: Bijapur (1884), p. 429 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. James Grant Duff, A History of the Mahrattas, Vol. I (1826), p. 178 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. I (1826), p. 182 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  8. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. I (1826), p. 186 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  9. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. I (1826), p. 187 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  10. Sarkar, Aurangzib IV (1930), p. 156 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. Sarkar, Aurangzib IV (1930), p. 151 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. Bombay Gazetteer, Vol. XXIII: Bijapur (1884), p. 431 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  13. Cousens, Bijapur and its Architectural Remains (1916), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలు

సుమారు క్రీ.శ. 1489–1686

బహమనీల నుండి విడిపోయిన గవర్నర్ యూసుఫ్ ఆదిల్ ఖాన్ స్థాపించిన బీజాపూర్ సుల్తానులు (సుమారు 1489–1686). వారు రాయచూరు, ముద్గల్ కోసం వంద సంవత్సరాలు విజయనగరంతో పోరాడారు. 1565లో దానిని ఓడించిన కూటమిలో చేరారు. తర్వాత తుంగభద్రకు దక్షిణాన ముందుకు వెళ్లారు: 1568లో ఆదోనిని, పదిహేడవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కర్నూలును, 1652లో పెనుకొండను తీసుకున్నారు. 1630ల నుండి 50ల వరకు వారు కర్ణాటక ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి గోల్కొండతో పంచుకున్నారు. ఆదోని సిద్దీ మసూద్ వంటి అబిసీనియన్ గవర్నర్ల ద్వారా, కప్పం కట్టే పాలెగాళ్ల ద్వారా, 1686లో ఔరంగజేబు బీజాపూర్‌ను తీసుకునే వరకు, వారు పడమటి తెలుగు ఎత్తైన ప్రాంతాలను పట్టుకున్నారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vols. I and II (opens in a new tab), M. C. Sarkar and Sons, Calcutta, 1912, pp. 145, 161. [Public domain]
  2. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV: Southern India, 1645-1689 (2nd ed.) (opens in a new tab), M. C. Sarkar and Sons, Calcutta, 1930, pp. 151, 156–157. [Public domain]
  3. Henry Cousens, Bijapur and its Architectural Remains, with an Historical Outline of the 'Adil Shahi Dynasty (Archaeological Survey of India, Imperial Series, Vol. XXXVII) (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay (archive.org scan of the 1976 facsimile reprint, Bharatiya Publishing House, Varanasi), 1916, pp. 16–17. [Public domain]
  4. James M. Campbell (ed.), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. XXIII: Bijapur (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay, 1884, pp. 429, 431. [Public domain]
  5. James Grant Duff, A History of the Mahrattas, Vol. I (opens in a new tab), Longmans, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1826, pp. 178–187. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: