ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

సికందర్ ఆదిల్ షా

బీజాపూర్ తొమ్మిదవ, చివరి ఆదిల్ షాహీ సుల్తాన్ (పాలన 1672–1686). ఆయన చిన్న బాలుడిగా సింహాసనం ఎక్కి, రాజప్రతినిధుల కింద పాలించాడు: ఖవాస్ ఖాన్, బహలోల్ ఖాన్, ఆదోని జాగీర్దారు (భూమి మంజూరు పొందినవాడు) అయిన అబిసీనియన్ సిద్దీ మసూద్. ఆయన పాలనలో బీజాపూర్ కర్ణాటక్ కోటలను తీసుకోవడానికి శివాజీ కర్నూలు ప్రాంతం గుండా దండెత్తాడు (1677). రాయచూరు దోఆబ్‌ను మరాఠాలకు వదులుకున్నారు. 1686 సెప్టెంబర్ 12న ఔరంగజేబు బీజాపూర్‌ను తీసుకున్నాడు. సికందర్ 1700లో బందీగా చనిపోయాడు.

సికందర్ రెండవ అలీ ఆదిల్ షా కొడుకు. 1672 నవంబర్‌లో తన తండ్రి మరణించినప్పుడు ఆయన సింహాసనం ఎక్కాడు.12 జదునాథ్ సర్కార్ (Jadunath Sarkar) ఆయనను “నాలుగేళ్ల బాలుడు” అంటారు.2 కజిన్స్ (Cousens), బొంబాయి గెజిటీర్ ఆయన వయసు ఐదు అంటారు.13 ఆయన “తన మంత్రుల బందీగా పాలించి, మొఘలుల బందీగా చనిపోవాలని విధి రాసింది” అని సర్కార్ రాశారు.2 బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలు చూడండి.

రాజప్రతినిధులు

సర్కార్ రాజప్రతినిధిత్వాన్ని మూడు చేతుల ద్వారా గుర్తిస్తారు:2

  • దక్కనీ పక్ష నాయకుడు ఖవాస్ ఖాన్ “మూడు సంవత్సరాలు సర్వోన్నత అధికారం కలిగి ఉన్నాడు”2
  • 1675 నవంబర్ 11న ఆఫ్ఘన్ వర్గ అధిపతి అబ్దుల్ కరీం బహలోల్ ఖాన్ ఆయనను బంధించి, “దక్కనీ పక్షంతో నిరంతర పోరాటాల మధ్య, మొఘలులతో యుద్ధం మధ్య” పాలించాడు2
  • 1677 డిసెంబర్ 23న బహలోల్ మరణం తర్వాత, “అబిసీనియన్ల నాయకుడు సిద్దీ మసౌద్ వజీర్ పదవిని, తోలుబొమ్మ రాజుపై నియంత్రణను పొందాడు (1678 ఫిబ్రవరి 21)”2

గ్రాంట్ డఫ్ (Grant Duff) అబ్దుల్ కరీం మరణాన్ని 1678 జనవరి నాటిదిగా చెబుతారు.4 మసూద్ ఆదోని జాగీర్దారు (భూమి మంజూరు పొందినవాడు). సైన్యపు బకాయిలు చెల్లిస్తానని ఆయన చేసిన వాగ్దానంపై, ఎక్కువగా ఆయన సంపద కోసమే ఆయనను ఎంచుకున్నారు.4 సిద్దీ మసూద్ చూడండి.

కర్నూలు ప్రాంతంలో శివాజీ

1677లో గోల్కొండతో పొత్తుతో శివాజీ కర్ణాటక్‌లోకి దండెత్తాడు. ఆయన 1677 మార్చి మొదట్లో హైదరాబాద్ వదిలి “నేరుగా దక్షిణంగా కృష్ణ వైపు దండెత్తాడు” అని సర్కార్ చెబుతారు.56 “కర్నూలుకు 24 మైళ్ల ఈశాన్యంలో, భవనాశి కలిసే నివృత్తి సంగమం వద్ద ఈ నదిని దాటారు”.56 ఆయన శ్రీశైలానికి తీర్థయాత్ర వెళ్లి, తర్వాత “1677 ఏప్రిల్‌లో కర్ణాటక్ మైదానాలలో ప్రవేశించి, దక్షిణానికి వేగంగా వెళ్లాడు”.56

కర్నూలు జిల్లా మాన్యువల్ ఆయన సందర్శనను 1674 నాటిదిగా చెబుతుంది.7 “కర్నూలు దేశముఖి ఆనంద రావు నుంచి మూడు లక్షల రూపాయలు వసూలు చేసిన తర్వాత, ఆయన తన సైన్యాన్ని హండే అనంతపూర్‌కు పంపాడు” అని అది చెబుతుంది.7 తర్వాత ఆయన “స్వయంగా శ్రీశైల పవిత్ర క్షేత్రానికి వెళ్లాడు”.7

బొంబాయి గెజిటీర్ ఆ దండయాత్రను 1676 నాటిదిగా చెబుతుంది.8 ఆయన “బీజాపూర్ సైన్యాల ఆధీనంలో ఉన్న జింజీ, వెల్లోర్ కోటలను ముట్టడించి తీసుకున్నాడు” అని అది చెబుతుంది.8 “బీజాపూర్ రాజ్యపు దక్షిణ భూభాగమంతటినీ జయించి పంచుకోవడానికి” ఆయన గోల్కొండతో పొత్తు పెట్టుకున్నాడు.8

1677లో ఆయన “కర్ణాటకలో బీజాపూర్ ఆధీనంలో ఉన్న చాలా స్వాధీనాలను తీసుకున్నాడు” అని బళ్లారి గెజిటీర్ చెబుతుంది.9 మరుసటి సంవత్సరం ఆయన బళ్లారి కోటను తీసుకున్నాడు.9 “1680లో బీజాపూర్ సుల్తాన్ ఈ ప్రాంతాన్ని లాంఛనంగా ఆయనకు వదులుకున్నాడు” అని గెజిటీర్ జోడిస్తుంది.9 శ్రీశైలం, కర్నూలు చూడండి.

రాకుమార్తె, రాయచూరు దోఆబ్

1677లో మసూద్ మొఘల్ సేనాని దిలీర్ ఖాన్‌తో శాంతి చేసుకున్నాడు.10 దాని ప్రకారం, సికందర్ సోదరి “షహర్ బానూ బేగం (ప్రజలు పాదిషా బీబీ అని పిలిచేవారు) చక్రవర్తి కొడుకును పెళ్లి చేసుకోవడానికి మొఘల్ దర్బారుకు పంపబడాలి”.10 ఆమె 1679 జూలై 1న బీజాపూర్ వదిలిందని, 1681 జూలై 26న రాకుమారుడు ఆజంతో ఆమె పెళ్లి జరిగిందని సర్కార్ చెబుతారు.11

1679లో తర్వాత దిలీర్ ఖాన్ బీజాపూర్‌ను ముట్టడించాడు. రాయచూరు దోఆబ్ వాగ్దానంతో మసూద్ శివాజీ సాయాన్ని కొన్నాడు.12 ముట్టడి ఎత్తివేసిన తర్వాత, “రాయచూరు దోఆబ్‌ను ఆయనకు వదులుకున్నారు”.12 ఆ అప్పగింత ఎంత అప్రియమైనదంటే మసూద్ ఆదోనికి వెళ్లిపోవాల్సి వచ్చింది.12

బీజాపూర్ పతనం

1685 నుంచి ఔరంగజేబు సైన్యాలు బీజాపూర్‌ను ముట్టడించాయి. 1686లో చక్రవర్తి స్వయంగా నాయకత్వం చేపట్టాడు. సైనిక దళం రెండు వేల మందికి తగ్గిపోయిందని సర్కార్ రాస్తారు.1314 సికందర్, ఆయన అధికారులు “నిరుపయోగమైన రక్తపాతాన్ని ఆపడానికి ఏకైక మార్గంగా లొంగిపోవాలని నిర్ణయించారు”.1314 “1686 సెప్టెంబర్ 12, ఆదివారం బీజాపూర్ రాచరికపు పతనాన్ని చూసింది”.1314 ఆ రోజు మధ్యాహ్నం ఒంటి గంటకు సికందర్ కోట నుంచి ఔరంగజేబు శిబిరానికి బయలుదేరాడు.1314

చక్రవర్తి ఆయనను దయతో స్వీకరించి, ఖాన్ బిరుదుతో, ఏటా లక్ష రూపాయల పింఛనుతో మొఘల్ సామంతులలో చేర్చాడు.15 బీజాపూర్ అధికారులను కూడా ఆయన రాజ సేవలోకి తీసుకున్నాడు.15 బొంబాయి గెజిటీర్ లొంగుబాటు తేదీని దాదాపు 1686 అక్టోబర్ 15 అని ఇస్తుంది.16 ఔరంగజేబు, తెలుగు దేశంలో మొఘలులు చూడండి.

తన పాత రాజ్యంలోని కృష్ణ అవతలి జిల్లాను జాగీర్‌గా ఇవ్వమని సికందర్ వ్యర్థంగా కోరాడు.17 గోల్కొండ పదవీచ్యుత రాజు అబుల్ హసన్‌తో పాటు ఆయనను దౌలతాబాద్ రాజ కారాగారంలో, తర్వాత చక్రవర్తి శిబిరంలో ఉంచారు.17 ఆయన 1700 ఏప్రిల్ 3న సతారా కోట పాదాల దగ్గర, “ఇంకా 32 సంవత్సరాలు నిండకుండానే” చనిపోయాడని సర్కార్ చెబుతారు.17

హిజ్రీ 1111 (1699; హిజ్రీ అంటే సంవత్సరాలను లెక్కించే ఇస్లామిక్ పద్ధతి)లో ఆయనకు విషం పెట్టారనే నివేదికను కజిన్స్ గుర్తిస్తారు.1 ఆయన సాదా సమాధి బీజాపూర్‌లోని దక్కనీ ఈద్గా దగ్గర ఉంది.1 అబుల్ హసన్ తానీషా చూడండి.

Footnotes

  1. Henry Cousens, Bijapur and its Architectural Remains (Archaeological Survey of India, Imperial Series, Vol. XXXVII, 1916), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV (2nd ed., 1930), p. 157 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  3. James M. Campbell (ed.), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. XXIII: Bijapur (1884), p. 431 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  4. James Grant Duff, A History of the Mahrattas, Vol. I (1826), p. 282 and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Jadunath Sarkar, Shivaji and his Times (2nd ed., 1920), p. 337 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. Sarkar, Shivaji and his Times (1920), p. 339 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District (1886), p. 29 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. Bombay Gazetteer, Vol. XXIII: Bijapur (1884), p. 432 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  9. W. Francis, Madras District Gazetteers: Bellary (1904), p. 44 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Sarkar, Aurangzib IV (1930), p. 173 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Sarkar, Aurangzib IV (1930), p. 181 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Bombay Gazetteer, Vol. XXIII: Bijapur (1884), p. 433 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  13. Sarkar, Aurangzib IV (1930), p. 388 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  14. Sarkar, Aurangzib IV (1930), p. 389 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  15. Sarkar, Aurangzib IV (1930), p. 390 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. Bombay Gazetteer, Vol. XXIII: Bijapur (1884), p. 435 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Sarkar, Aurangzib IV (1930), p. 393 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలు

సుమారు క్రీ.శ. 1489–1686

బహమనీల నుండి విడిపోయిన గవర్నర్ యూసుఫ్ ఆదిల్ ఖాన్ స్థాపించిన బీజాపూర్ సుల్తానులు (సుమారు 1489–1686). వారు రాయచూరు, ముద్గల్ కోసం వంద సంవత్సరాలు విజయనగరంతో పోరాడారు. 1565లో దానిని ఓడించిన కూటమిలో చేరారు. తర్వాత తుంగభద్రకు దక్షిణాన ముందుకు వెళ్లారు: 1568లో ఆదోనిని, పదిహేడవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కర్నూలును, 1652లో పెనుకొండను తీసుకున్నారు. 1630ల నుండి 50ల వరకు వారు కర్ణాటక ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి గోల్కొండతో పంచుకున్నారు. ఆదోని సిద్దీ మసూద్ వంటి అబిసీనియన్ గవర్నర్ల ద్వారా, కప్పం కట్టే పాలెగాళ్ల ద్వారా, 1686లో ఔరంగజేబు బీజాపూర్‌ను తీసుకునే వరకు, వారు పడమటి తెలుగు ఎత్తైన ప్రాంతాలను పట్టుకున్నారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (8)
  1. Jadunath Sarkar, History of Aurangzib, Vol. IV: Southern India, 1645-1689 (2nd ed.) (opens in a new tab), M. C. Sarkar and Sons, Calcutta, 1930, pp. 157, 173–174, 181, 388–393. [Public domain]
  2. Henry Cousens, Bijapur and its Architectural Remains, with an Historical Outline of the 'Adil Shahi Dynasty (Archaeological Survey of India, Imperial Series, Vol. XXXVII) (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay (archive.org scan of the 1976 facsimile reprint, Bharatiya Publishing House, Varanasi), 1916, pp. 17. [Public domain]
  3. James M. Campbell (ed.), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. XXIII: Bijapur (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay, 1884, pp. 431–433, 435. [Public domain]
  4. James Grant Duff, A History of the Mahrattas, Vol. I (opens in a new tab), Longmans, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1826, pp. 282. [Public domain]
  5. Jadunath Sarkar, Shivaji and his Times (2nd ed., revised and enlarged) (opens in a new tab), Longmans, Green and Co., London, 1920, pp. 337, 339. [Public domain]
  6. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1886, pp. 29. [Public domain]
  7. W. Francis, Madras District Gazetteers: Bellary (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1904, pp. 44. [Public domain]
  8. W. Francis, Madras District Gazetteers: Anantapur (opens in a new tab), Government of Madras (Addison & Co.), 1905, pp. 22. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: