ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

మొదటి బద్దెగ సోలదగండ (వేములవాడ చాళుక్య)

9వ శతాబ్దం చివరి భాగంలో వేములవాడను పాలించిన చాళుక్య రాజు, రాష్ట్రకూటుల సామంతుడు. పంప, పర్భణి ఫలకాలు ఆయనను నలభై రెండు యుద్ధాల వీరుడిగా ప్రశంసిస్తాయి. ఆయనను సోలదగండ ('ఓటమి ఎరుగని వీరుడు') అని పిలిచారు. ఆయన భీముడు అనే రాజును నీటిలో 'మొసలిని పట్టినట్లు' పట్టుకున్నాడు. చరిత్రకారులు ఆ భీముడిని తూర్పు చాళుక్య రాజు మొదటి చాళుక్య భీముడిగా గుర్తిస్తారు. ఎన్. వెంకటరమణయ్య ఆయన పాలనను దాదాపు 850–895 నాటిదిగా చెప్పారు.

సోలదగండ అనే బిరుదు ఉన్న బద్దెగ వేములవాడ చాళుక్యుల తొలి రాజులలో అత్యంత యుద్ధప్రియుడు.12 వారి తర్వాతి శాసనాలు ఆయనను ఒకే ఒక్క పని కోసం గుర్తుంచుకుంటాయి: భీముడు అనే రాజును పట్టుకోవడం.12 చరిత్రకారులు ఈ భీముడిని తూర్పు చాళుక్య రాజు మొదటి చాళుక్య భీముడిగా గుర్తిస్తారు.12

కుటుంబం

బద్దెగ రెండవ యుద్ధమల్లుని కొడుకు, మొదటి అరికేసరి మునిమనవడు.13 రైస్ (Rice) చేసిన పంప అనువాదంలో, నరసింహుని పెద్ద కొడుకు దుగ్ధమల్లుడు, దుగ్ధమల్లుని పెద్ద కొడుకు బద్దెగ.45 బద్దెగ కొడుకు మూడవ యుద్ధమల్లుడు. ఆయన దాదాపు 895లో బద్దెగ తర్వాత సింహాసనం ఎక్కాడు.67

నలభై రెండు యుద్ధాలు, భీముని పట్టుకోవడం

రైస్ అనువదించినట్లు, పంప ఇచ్చిన కుటుంబ చరిత్ర బద్దెగ ధైర్యాన్ని ప్రశంసిస్తుంది.4 ఆయన “నలభై రెండు మహా యుద్ధాలు చేసి” తన పరాక్రమాన్ని ప్రసిద్ధం చేశాడని అది చెబుతుంది.4 ఆయన సోలద గండ, “అజేయ వీరుడు” అనే బిరుదు సంపాదించాడు.4 “మొసలిని పట్టుకున్నట్లు, ఆయన నీటిలోకి దిగి ధైర్యంగా భీముడిని పట్టుకున్నాడు”.4

ఆయన వంశీయుడు మూడవ అరికేసరి పర్భణి ఫలకాలు కూడా ఇదే ఉపమానాన్ని వాడతాయి.7 ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya) సారాంశంలో, నీటిలో మొసలిని పట్టుకున్నట్లు బద్దిగ యుద్ధంలో భీముడిని పట్టుకున్నాడని అవి చెబుతాయి.7

ఈ భీముడు దాదాపు 888 నుంచి 918 వరకు పాలించిన “తూర్పు చాళుక్య మొదటి భీముడు కావచ్చు” అని 1896లో జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) భావించారు.2 కాకతీయ రుద్రదేవుని అనుమకొండ శాసనంలో పేరున్న ఒక చాళుక్యుడే భీముడని రైస్ అంతకు ముందు సూచించారు.2 ఆ శాసనం 1162–63 నాటిది కాబట్టి ఫ్లీట్ దీనిని తిరస్కరించారు.2 వెంకటరమణయ్య కూడా ఆయనను మొదటి చాళుక్య భీముడిగా గుర్తించారు. ఆ భీముడి కాలాన్ని ఆయన 892–921గా చెప్పారు.31

వెంకటరమణయ్య కథనం

వెంకటరమణయ్య తూర్పు చాళుక్యుల వైపు ఆధారాల నుంచి ఈ కథను కూర్చారు.31 గుణగ మూడవ విజయాదిత్యుడు బద్దెగకు రక్షణ ఇచ్చాడని పదవ శతాబ్దపు కొన్ని తూర్పు చాళుక్య శాసనాలు చెబుతాయి.31 రాష్ట్రకూట రాజు రెండవ కృష్ణుడు ఓడిపోయినప్పుడు బద్దెగ ఆయన చేతికి చిక్కాడని దీని అర్థమని వెంకటరమణయ్య భావించారు.31

892లో విజయాదిత్యుని మరణం తర్వాత రాష్ట్రకూటులు కనీసం రెండుసార్లు వేంగిపై దండెత్తారు.896 మొసలి ఉపమానం భీముడిని పట్టుకోవడాన్ని అతని సొంత స్థలమైన నీటిలో ఉంచుతుందని వెంకటరమణయ్య గుర్తించారు.896 దీనిని బట్టి రాష్ట్రకూట సైన్యం వేంగి నడిబొడ్డుకు చేరిన రెండవ దండయాత్రలో బద్దెగ ఆయనను పట్టుకున్నాడని ఆయన వాదించారు.896 భీముడు త్వరలోనే తప్పించుకుని తన రాజ్యాన్ని మళ్లీ పాలించాడు.896

The Early History of the Deccan (దక్కన్ తొలి చరిత్ర) (1960) సంపాదకులు ఈ పట్టుకోవడాన్ని రాష్ట్రకూటులు, తూర్పు చాళుక్యుల మధ్య సుదీర్ఘ యుద్ధాలలో ఒక ఘట్టం మాత్రమే అన్నారు.10

దేవాలయాలు, అధికారులు

రెండవ అరికేసరి వేములవాడ శాసనం పెద్దనను దాతగా పేర్కొంటుంది.11 పెద్దన తండ్రి నాగమార్యుడు రాజు బద్దెగ దగ్గర తంత్రపాలుడు (ఒక అధికారి)గా ఉన్నాడని అది చెబుతుంది.11 కె. ఎ. నీలకంఠ శాస్త్రి (K. A. Nilakanta Sastri) ఈ బద్దెగను రాష్ట్రకూట రాజు మూడవ అమోఘవర్షుడిగా భావించారు.12 వెంకటరమణయ్య ఆ పంక్తులను కొత్తగా చదివి, ఆయన వేములవాడకు చెందిన బద్దెగ సోలదగండ అని భావించారు.12 వేములవాడలోని బద్దెగేశ్వర దేవాలయం, ఇప్పటి భీమేశ్వర దేవాలయం, బద్దెగ పేరు మీద పెట్టారని లేదా ఆయనే కట్టించాడని కూడా వెంకటరమణయ్య భావించారు.13

వేములవాడలోని ఒక జైన విగ్రహ పీఠంపై ఉన్న శాసనం, చాళుక్య వంశపు రాజు బద్దెగ జైన గురువు సోమదేవుని కోసం శుభధామ జినాలయాన్ని కట్టించాడని చెబుతుంది.14 Epigraphia Telanganica (తెలంగాణ శాసనాలు) (2023) దానిని బద్దెగ సోలదగండ కింద జాబితా చేస్తుంది.14 వెంకటరమణయ్య దానిని మూడవ అరికేసరి తండ్రి అయిన తర్వాతి బద్దెగకు ఆపాదించారు.15 ఆ అరికేసరి 966 నాటి పర్భణి ఫలకాలు అదే దేవాలయానికి భూమి ఇస్తాయి.15 సోమదేవసూరి చూడండి.

తేదీలు

వెంకటరమణయ్య బద్దెగకు దాదాపు 850 నుంచి 895 వరకు సుదీర్ఘ పాలన ఇచ్చారు.1617 బద్దెగ గుణగ మూడవ విజయాదిత్యుడు, మొదటి చాళుక్య భీముడు ఇద్దరికీ సమకాలికుడు కావడమే ఆయనకు కారణం.1617 బద్దెగ దాదాపు 895లో చనిపోయాడని ఆయన భావించారు.6

Footnotes

  1. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 21 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  2. J. F. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts”, Gazetteer of the Bombay Presidency I, pt. II (1896), p. 381 and note 6 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. N. Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. B. Lewis Rice (ed.), The Pampa Bharata or Vikramarjuna Vijaya of Pampa (1898), introduction, p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  5. Rice, Pampa Bharata (1898), “Analysis of the Poem”, p. 1, stanza 23 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 24 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  7. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 93, introduction to the Parabhani plates (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  8. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 22 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  9. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 23 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, “The Chalukyas of Vemulavada”, appendix C to “The Eastern Chalukyas”, in G. Yazdani (ed.), The Early History of the Deccan, Parts VII–XI (1960), p. 508. Cite-only; paraphrased. ↩

  11. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  12. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 41, note 67 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  13. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 44 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  14. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 87, No. 1, summarising Inscriptions of Karimnagar District, p. 12. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  15. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 45 and note 75 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  16. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  17. Venkataramanayya, Chalukyas of L(V)emulavada (1953), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

రాజవంశాలు

వేములవాడ చాళుక్యులు

సుమారు క్రీ.శ. 750–973

తమ రాజధాని వేములవాడ (లెంబులవాటక) నుండి ఉత్తర తెలంగాణలోని సబ్బి దేశాన్ని, నేటి కరీంనగర్ జిల్లాను పాలించిన చాళుక్య నాయకుల కుటుంబం. సుమారు 750 నుండి సుమారు 970 వరకు వారు రాష్ట్రకూటుల సామంతులు. వారి రికార్డులు వినయాదిత్య యుద్ధమల్లునితో ప్రారంభమవుతాయి. అతను పోదన (బోధన్) వద్ద తన ఏనుగులకు నూనెతో స్నానం చేయించాడని చెబుతారు. రెండవ అరికేసరి (సుమారు 930–955) కన్నడ కవి పంపకు పోషకుడు. సోమదేవసూరి 959లో అరికేసరి కుమారుని పట్టణంలో తన యశస్తిలకం రాశాడు. 973కు ముందు కళ్యాణి చాళుక్యులు తెలంగాణను తీసుకున్నప్పుడు వారి పాలన ముగిసింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. N. Venkataramanayya, The Chalukyas of L(V)emulavada (opens in a new tab), The Archaeological Department, Government of Hyderabad (printed at the G. S. Press, Madras), 1953, pp. 9–12, 21–24, 41, 44–45, 84, 93. Paraphrased. [Public domain in India]
  2. B. Lewis Rice (ed.), The Pampa Bharata or Vikramarjuna Vijaya of Pampa: An Ancient Jaina Poem of 941 A.D. (Bibliotheca Carnatica) (opens in a new tab), Mysore Government Central Press, Bangalore, 1898, pp. 2–3; Analysis p. 1. [Public domain]
  3. J. F. Fleet, R. G. Bhandarkar and others (Gazetteer of the Bombay Presidency), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II: History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay, 1896, pp. 380–381. J. F. Fleet, Dynasties of the Kanarese Districts. [Public domain]
  4. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.); Gautam Pingle (gen. ed.), Epigraphia Telanganica, Vol. 1: Pre-Kakatiya Telangana, Dr MCR Human Resource Development Institute, Government of Telangana, 2023, pp. 87. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  5. G. Yazdani (ed.); Part VII by K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, The Early History of the Deccan, Parts VII-XI, Oxford University Press, London, published under the authority of the Government of Andhra Pradesh, 1960, pp. 508. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: