తెలుగు చరిత్రTelugu History

మొదటి బహదూర్ షా (షా ఆలం I)

మొదటి షా ఆలం అని కూడా పిలిచే బహదూర్ షా 1707 నుంచి 1712 వరకు మొఘల్ చక్రవర్తి, ఔరంగజేబు కొడుకు. హైదరాబాద్‌లో తానే చక్రవర్తినని ప్రకటించుకున్న తమ్ముడు కామ్ బఖ్ష్‌తో పోరాడటానికి ఆయన దక్షిణానికి వచ్చాడు. 1709 జనవరి 13న హైదరాబాద్ దగ్గర కామ్ బఖ్ష్ ఓడిపోయి పట్టుబడ్డాడు; అదే రాత్రి చనిపోయాడు. ఉత్తరానికి వెళ్లే ముందు బహదూర్ షా హైదరాబాద్ రాజభవనాలను చూశాడు. తర్వాత కడప నవాబైన అబ్దుల్ నబీ ఖాన్‌కు ఆయన కడపను జాగీరుగా ఇచ్చాడని కిర్మానీ చెబుతాడు.

మొదటి షా ఆలం అని కూడా పిలిచే బహదూర్ షా 1707 నుంచి 1712 వరకు మొఘల్ చక్రవర్తి.12 హైదరాబాద్‌ను ఆక్రమించుకున్న తమ్ముడు కామ్ బఖ్ష్‌తో పోరాడటానికి ఆయన తెలుగు దేశానికి వచ్చాడు.23 1709లో హైదరాబాద్ దగ్గర ఆయన సాధించిన విజయం దక్కనులో మొఘల్ వారసత్వాన్ని తేల్చేసింది.45 తెలుగు దేశంలో మొఘలులు చూడండి.

కామ్ బఖ్ష్‌తో యుద్ధం

1707లో ఔరంగజేబు చనిపోయినప్పుడు ఆయన చిన్న కొడుకు కామ్ బఖ్ష్ బీజాపూర్‌ను పాలించడానికి వెళ్తున్నాడు.2 కామ్ బఖ్ష్ తానే చక్రవర్తినని ప్రకటించుకుని హైదరాబాద్‌పైకి దండెత్తాడు.26 బహదూర్ షా పేరుతో సింహాసనం ఎక్కిన అన్న, యువరాజు ముఅజ్జమ్‌ను అతను అంగీకరించలేదని నెల్లూరు మాన్యువల్ చెబుతుంది.7 అందుకే బహదూర్ షా అతనిపైకి దక్కనుకు దండెత్తాడు.7

1709 జనవరి 13 ఉదయం చక్రవర్తి సైన్యం హైదరాబాద్ దగ్గరి ఒక తోపులో ఉన్న కామ్ బఖ్ష్ శిబిరం వైపు ముందుకు కదిలింది.38 చిన్న సైన్యంతోనే కామ్ బఖ్ష్ ఆ పెద్ద సైన్యంపైకి దూకి, రెండు అంబులపొదుల బాణాలు వదిలాడని విలియం ఇర్విన్ రాశారు.4 చివరికి రక్తం పోయి నీరసించిన అతన్ని దావూద్ ఖాన్ పన్నీ ఆఫ్ఘన్లు చుట్టుముట్టి పట్టుకున్నారు.4

మధ్యాహ్నం కామ్ బఖ్ష్‌ను బహదూర్ షా దగ్గరకు తెచ్చారు.5 చక్రవర్తి తమ్ముని పడక దగ్గరకు వెళ్లి, “నిన్ను ఈ స్థితిలో చూడాలని నేను కోరుకోలేదు” అన్నాడు.5 తన చేతులతోనే తమ్ముని గాయాలపై ఎండిన రక్తాన్ని కడిగి, తన శాలువను అతనిపై కప్పాడు.5 అయినా ఆ రాత్రే కామ్ బఖ్ష్ చనిపోయాడు.5

హైదరాబాద్, దక్షిణాది

1709 జనవరి 17న చక్రవర్తి హైదరాబాద్‌కు మరింత దగ్గరగా వచ్చి, యుద్ధభూమిని చూశాడు.8 ఆ తర్వాత హైదరాబాద్ రాజభవనాలను సందర్శించాడు.8 ఉత్తరానికి వెళ్లే ముందు ఆయన దక్కను రాజప్రతినిధి పదవిని జుల్ఫికర్ ఖాన్‌కు ఇచ్చాడని నెల్లూరు మాన్యువల్ చెబుతుంది.7 జుల్ఫికర్ ఖాన్ ఆస్థానంలోనే ఉండి, తన ప్రతినిధిగా దావూద్ ఖాన్ పన్నీకి పాలనను అప్పగించాడు.7

హైదరాబాద్ టంకశాలలో వచ్చిన ఒక మార్పును ఆర్. బి. వైట్‌హెడ్ లాహోర్ మ్యూజియం నాణేల జాబితా గుర్తిస్తుంది.9 ఔరంగజేబు కాలపు నాణేలు ఆ నగరాన్ని దారుల్ జిహాద్ (“పవిత్ర యుద్ధ నివాసం”) అన్నాయి.9 మొదటి షా ఆలం కాలంలో ఆ బిరుదును ఫర్ఖుందా బునియాద్ (“శుభంగా స్థాపించిన”) అని మార్చారు.9

కడప

బహదూర్ షా “కిర్పాను జాగీరుగా”, అంటే కడపను భూదానంగా, అబ్దుల్ నబీ ఖాన్‌కు ఇచ్చాడని హైదర్ అలీ చరిత్రకారుడు కిర్మానీ చెబుతాడు.10 కడప గెజిటీర్ ఆయనను “జిల్లాపై తన అదుపును స్థాపించిన మొదటి కడప నవాబు” అంటుంది.11 కడప నవాబులు, అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ చూడండి.

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • అబ్దుల్ నబీ ఖాన్‌కు కడప ఎప్పుడు వచ్చింది. అది 1712లో చనిపోయిన బహదూర్ షా ఇచ్చిన దానమని కిర్మానీ అంటాడు.10 కడప గెజిటీర్ (1915) అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ పాలన 1714లో మొదలైందని చెబుతుంది.11
  • గాయాలతో చనిపోయింది ఎవరు. ఇద్దరు ఆస్థాన రచయితలను అనుసరించి, యుద్ధం జరిగిన వెంటనే కామ్ బఖ్ష్ కొడుకు బారీకుల్లా బాణం గాయంతో చనిపోయాడని ఇర్విన్ రాశారు.5 చనిపోయింది మరో కొడుకు ఫిరూజ్‌మంద్ అని ఖాఫీ ఖాన్ అంటాడు.5

Footnotes

  1. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Moghul Emperors of Hindustan in the British Museum (1892), pp. xlvii–xlix, table of mint cities (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  2. William Irvine, ed. Jadunath Sarkar, Later Mughals, Vol. I (1922), pp. 50–51 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 62 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 63 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 64 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  6. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 52 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. John A. C. Boswell, A Manual of the Nellore District (1873), p. 444 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  8. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), pp. 66–67 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  9. R. B. Whitehead, Catalogue of Coins in the Panjab Museum, Lahore, Vol. II (1914), p. xcviii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Mir Husain Ali Khan Kirmani, The History of Hydur Naik, tr. W. Miles (1842), p. 271 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 41 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

తెలుగు దేశంలో మొఘలులు

క్రీ.శ. 1636–1724

1636లో అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా షాజహాన్‌ను తన అధిరాజుగా అంగీకరించినప్పటి నుంచి మొఘల్ చక్రవర్తులు గోల్కొండకు అధిరాజులు. 1687లో ఔరంగజేబు గోల్కొండను స్వాధీనం చేసుకుని ఆ రాజ్యాన్ని హైదరాబాద్ సుబాగా చేసినప్పటి నుంచి వారు తెలుగు దేశమంతటినీ పాలించారు. ఆ ప్రాంతాన్ని హైదరాబాద్‌లోని సుబేదారు, జిల్లాల్లోని ఫౌజ్‌దారులు, పాత తెలుగు శిస్తు అధికారులైన దేశ్‌ముఖ్‌లు, దేశ్‌పాండేల ద్వారా పాలించారు. తీరం ఉత్తర సర్కారులుగా, దక్షిణం హైదరాబాదీ కర్ణాటకగా ఉన్నాయి. వారి అధికారం క్షీణించిన సంవత్సరాల్లో మరాఠా దాడులు, 1708–09లో హైదరాబాద్‌లో ఒక రాజకుమారుని తిరుగుబాటు, కల్లు గీత వృత్తికి చెందిన పాప్ రాయ్ తిరుగుబాటు జరిగాయి. 1724లో నిజాముల్ ముల్క్ శకర్ ఖేడా వద్ద సుబేదారు ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించి చంపి, అసఫ్ జాహీ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. William Irvine (ed. Jadunath Sarkar), Later Mughals, Vol. I: 1707-1720 (opens in a new tab), M. C. Sarkar and Sons, Calcutta; Luzac and Co., London, 1922, pp. 50–52, 62–66. [Public domain]
  2. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Moghul Emperors of Hindustan in the British Museum (opens in a new tab), Trustees of the British Museum, London, 1892, xlvii–xlix. [Public domain]
  3. John A. C. Boswell, A Manual of the Nellore District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras, 1873, pp. 444. [Public domain]
  4. R. B. Whitehead, Catalogue of Coins in the Panjab Museum, Lahore, Vol. II: Coins of the Mughal Emperors (opens in a new tab), Clarendon Press, Oxford, 1914, xcviii. [Public domain]
  5. Mir Husain Ali Khan Kirmani, tr. W. Miles, The History of Hydur Naik, otherwise styled Shums ul Moolk, Ameer ud Dowla, Nawaub Hydur Ali Khan Bahadoor, Hydur Jung (opens in a new tab), Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland, London, 1842, pp. 271. [Public domain]
  6. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1915, pp. 41. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: