ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

కాం బఖ్ష్

ఔరంగజేబు చిన్న కొడుకు (1667–1709). 1707లో ఆయన తండ్రి చనిపోయినప్పుడు ఆయన బీజాపూర్‌ను పాలించడానికి వెళ్తున్నాడు. ఆయన తనను తాను చక్రవర్తిగా ప్రకటించుకుని, నాణేలు ముద్రించి, హైదరాబాద్‌ను తన స్థానంగా చేసుకున్నాడు. అక్కడ ఆయన సుబేదార్ రుస్తం దిల్ ఖాన్‌ను ఏనుగుతో తొక్కించి చంపించాడు. ఆయన సోదరుడు బహదూర్ షా దక్షిణానికి దండెత్తి, 1709 జనవరి 13న హైదరాబాద్ దగ్గర ఆయనను ఓడించాడు. ఆ రాత్రే ఆయన తన గాయాలతో చనిపోయాడు.

ముహమ్మద్ కాం బఖ్ష్ మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు చిన్న కొడుకు. ఆయన హిజ్రీ 1077 రంజాన్ 10న (1667 ఫిబ్రవరి 25; హిజ్రీ అంటే సంవత్సరాలను లెక్కించే ఇస్లామిక్ పద్ధతి) జన్మించాడని, ఆయన తల్లి బాయి ఉదయపురి అని ఖాఫీ ఖాన్ (Khafi Khan) నమోదు చేశారు.1 ఆ రాకుమారుడు బాగా చదువుకున్నవాడని, “ధైర్యవంతుడు, ఉదారుడు” అని ఆయన చెబుతారు.1

తన తండ్రి మరణం తర్వాత దాదాపు ఒక సంవత్సరం ఆయన పోటీ చక్రవర్తిగా హైదరాబాద్ నుంచి పాలించాడు. అందుకే తెలుగు దేశానికి ఆయన ముఖ్యం.23 అక్కడ ఆయన స్వల్ప పాలన మొఘల్ కాలంలోని అత్యంత హింసాత్మక ఘట్టాలలో ఒకటి.23 తెలుగు దేశంలో మొఘలులు చూడండి.

రెండు రాష్ట్రాలు

ఇర్విన్ (Irvine) సంక్షిప్తం చేసినట్లు, కాం బఖ్ష్ “రెండు కొత్త రాష్ట్రాలు, అంటే బీజాపూర్, హైదరాబాద్‌లతో సంతృప్తి చెందితే, ఆయనను వేధించకుండా” వదిలేయమని ఔరంగజేబు వీలునామా తన వారసులను కోరింది.4 1707లో చక్రవర్తి చనిపోయినప్పుడు, కాం బఖ్ష్ అహ్మద్‌నగర్ నుంచి బీజాపూర్‌లోని తన కొత్త పాలనకు వెళ్తూ పరెండా చేరాడు. ఆయన బీజాపూర్‌కు వెళ్లి కోటను తీసుకున్నాడు.56 ఆయన శుక్రవారం ప్రార్థనను దీన్‌పనాహ్, “ధర్మ రక్షకుడు” అనే బిరుదుతో తన సొంత పేరు మీద చదివించాడు.56 “దక్షిణాన” ఆయనను చక్రవర్తిగా ప్రకటించే ఒక ద్విపద (రెండు పంక్తుల పద్యం)తో ఆయన నాణేలు జారీ చేశాడు.56

రాకుమారుడు తిరుగుబాటు చేయక ముందు బహదూర్ షా తన సోదరుడిని “బీజాపూర్, హైదరాబాద్‌ల వైస్రాయ్”గా నియమించాడని లేన్-పూల్ (Lane-Poole) తన బ్రిటిష్ మ్యూజియం జాబితాలో రాశారు.7

హైదరాబాద్, 1708

ఆయన సేనాపతి అహ్సన్ ఖాన్ స్నేహపూర్వక లేఖలతో, ఖురాన్‌పై ప్రమాణాలతో హైదరాబాద్ సుబేదార్ (పాలకుడు) రుస్తం దిల్ ఖాన్‌ను తన వైపు తిప్పుకున్నాడు.2 సుబేదార్ గౌరవం తెలపడానికి నాలుగైదు వేల గుర్రపు సైనికులతో బయటకు వచ్చాడు.2 బహదూర్ షా ఆదేశాన్ని చూపిస్తూ గోల్కొండ కోట అధిపతి లొంగిపోవడానికి నిరాకరించాడు.2 దేశపు ఆదాయాన్ని వసూలు చేస్తూ ఉండగా కోటను దిగ్బంధంలోనే ఉంచారు.2

రాకుమారుడు బీజాపూర్ నుంచి గోల్కొండకు వచ్చినప్పుడు రుస్తం దిల్ ఖాన్ ఆయనకు “ఘన స్వాగతం” ఇచ్చాడని బిల్గ్రామీ (Bilgrami) చెబుతారు.8 రుస్తం దిల్ ఖాన్, అహ్సన్ ఖాన్ తనను పట్టుకోవడానికి కుట్ర పన్నుతున్నారని కాం బఖ్ష్ మంత్రులు త్వరలోనే ఆయనను నమ్మించారు. బహదూర్ షాకు జవాబు రాయడం అనే నెపంతో ఆయన రుస్తం దిల్ ఖాన్‌ను తెల్లవారకముందే ఆయన కలం పెట్టెతో పిలిపించాడు.93 ఆయనను అరెస్టు చేయించి, మూడు రోజుల తర్వాత ఏనుగు కాళ్ల కింద తొక్కించి చంపించాడు.93 ఆయన మృతదేహాన్ని ఇమ్లీ మహల్ తోటలో ఖననం చేశారు.93

రాకుమారుడికి విలువిద్య నేర్పిన సైఫ్ ఖాన్ చేయి నరికించి, ఆయనను చంపారు.31011 నెలల తరబడి హింస తర్వాత అహ్సన్ ఖాన్ జైలులో చనిపోయాడు.31011 చాలా సంవత్సరాలుగా కాం బఖ్ష్ “పిచ్చికి దగ్గరగా ఉండే హింసాత్మక స్వభావానికి పేరుపడ్డాడు” అని ఇర్విన్ చెబుతారు.9

ఆ హింస పట్టణ ప్రజల వరకు చేరింది. బహదూర్ షా రాయబారి వచ్చినప్పుడు, కాం బఖ్ష్ ఆయన పరివారంలోని మనుషులను విందుకు ఆహ్వానించాడు.1112 వారిలో దాదాపు డెబ్బై ఐదు మందిని ఆయన చంపించాడు. వారిలో ఆ జాబితాలో తమను చేర్చమని కోరిన హైదరాబాద్ పౌరులు కూడా ఉన్నారు.1112 హైదరాబాద్ ముఫ్తీ (మత చట్ట నిపుణుడు) ఆ మరణ శిక్షలను ఆమోదించడానికి నిరాకరించి, చాలా మంది పండితులతో కలిసి నగరం వదిలి వెళ్లాడు.1112

మచిలీపట్నం (అప్పుడు మసులిపటం) దివాన్ (ఆదాయ అధికారి)పైకి కాం బఖ్ష్ ఒక సైన్యాన్ని పంపాడనే వార్త బహదూర్ షా శిబిరానికి చేరింది.1314 ఆ దివాన్ దగ్గర ముప్పై రెండు లక్షల సామ్రాజ్య ఖజానా ఉంది.1314 కాం బఖ్ష్ హైదరాబాద్ వడ్డీ వ్యాపారుల నుంచి నాలుగు లక్షల రూపాయలు కూడా సేకరించాడు.1314 తన సోదరుడికి రాసిన లేఖలలో ఆయన హైదరాబాద్‌పై తన దండయాత్రను “అణచివేతదారుడి” నుంచి దాని ప్రజలను కాపాడడంగా సమర్థించుకున్నాడు.13

ఓటమి, మరణం

బహదూర్ షా 1708 మేలో దక్కన్‌లోకి ప్రవేశించి, నాందేడ్ మీదుగా హైదరాబాద్ వైపు దండెత్తాడు. ఆయన దగ్గరకు వస్తుండగా, కాం బఖ్ష్ సైనికులు పారిపోయారు.51314 నవంబర్ 1న స్థానిక నాయకులు వేలాది మందితో ఆయన శిబిరాన్ని వదిలి వెళ్లారు.51314 వారిలో వాకిన్‌ఖేరా జమీందారు (భూస్వామి) సోదరుడు పామ్ నాయక్ ఉన్నాడు.51314

జింజీ ముట్టడి కాలం నుంచి జుల్ఫికర్ ఖాన్‌కు కాం బఖ్ష్‌తో పాత గొడవ ఉంది.1516 రాకుమారుడు సముద్రం ద్వారా తప్పించుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తే ఆయనను ఆపమని ఆయన మద్రాసు గవర్నర్‌ను కోరాడు.1516 జింజీలో ఔరంగజేబు ఆదేశాలపై జుల్ఫికర్ ఖాన్ రాకుమారుడిని నిర్బంధంలో ఉంచాడని ఇరాదత్ ఖాన్‌ను అనుసరించి గ్రిబుల్ (Gribble) చెబుతారు.17

కాం బఖ్ష్ హైదరాబాద్ దగ్గరి మీర్ జుమ్లా చెరువు దగ్గర తన ఫిరంగులను ఉంచాడు.1518 జ్యోతిష్కుల వాగ్దానాలపై నమ్మకంతో ఆయన అక్కడ ఎదురుచూశాడని ఇర్విన్ చెబుతారు.1518

1709 జనవరి 13 ఉదయం, హైదరాబాద్ నుంచి రెండు మూడు కోసుల దూరంలో ఆయన విడిది చేసిన తోపును సామ్రాజ్య సైన్యం చుట్టుముట్టింది.1619 ఆయన కొన్ని వందల మందితో దాడి చేసి, రెండు అంబుల పొదులను ఖాళీ చేశాడు.1619 దావూద్ ఖాన్ పన్నీ ఆఫ్ఘన్లు తీవ్రంగా గాయపడిన ఆయనను పట్టుకున్నారు.1619 బహదూర్ షా స్వయంగా తన సోదరుడి గాయాలు కడిగి, ఆయనకు ఆహారం తినిపించాడు. కాం బఖ్ష్ జవాబును ఖాఫీ ఖాన్ నివేదిస్తారు: “తైమూర్ వంశీయులలో ఒకరు పిరికితనపు నిందతో బందీ కావాలని నేనూ కోరుకోలేదు”.20 ఆయన తన కొడుకులలో ఒకరితో కలిసి ఆ రాత్రే చనిపోయాడు.202122 మృతదేహాలను హుమాయూన్ సమాధి దగ్గర ఖననం చేయడానికి ఢిల్లీకి పంపారు.202122

లేన్-పూల్ ఆయన మరణాన్ని హిజ్రీ 1120 (ఆయన లెక్కలో 1708) నాటిదిగా చెప్పి, విజయాన్ని జుల్ఫికర్ ఖాన్‌కు ఆపాదిస్తారు.23

నాణేలు

కాం బఖ్ష్ హైదరాబాద్‌లో బంగారు, వెండి నాణేలు ముద్రించాడు. లేన్-పూల్ బీజాపూర్, హైదరాబాద్‌లను ఆయన టంకశాలలుగా జాబితా చేస్తారు.2425 కాం బఖ్ష్ హైదరాబాద్‌ను “మొఘల్ టంకశాలల జాబితాలో” చేర్చాడని ఆయన చెబుతారు.2425 హైదరాబాద్ టంకశాలను వర్ణిస్తూ వైట్‌హెడ్ (Whitehead) కూడా అక్కడ “కాం బఖ్ష్ రెండు లోహాలలోనూ ముద్రించాడు” అని గుర్తించారు.26

హైదరాబాద్ నుంచి వచ్చిన, హిజ్రీ 1120 నాటి ఆయన బంగారు నాణెం ఒకటి బ్రిటిష్ మ్యూజియంలో ఉంది.27 బ్రిటిష్ మ్యూజియం జాబితాలో ఇచ్చిన ద్విపద పఠనం అసంపూర్ణ నాణేల మీద ఆధారపడింది, అది తప్పు అని ఇర్విన్ జోడిస్తారు.6

Footnotes

  1. Khafi Khan, Muntakhabu-l Lubab, in H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians, Vol. VII (1877), p. 196 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  2. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 52 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 54 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  4. William Irvine, ed. Jadunath Sarkar, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 6 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 50 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  6. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 51 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Moghul Emperors of Hindustan in the British Museum (1892), p. xxxiii (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 97 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 53 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 55 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 56 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  12. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 57 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  13. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 58 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  14. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 59 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  15. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 60 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  16. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 62 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  17. J. D. B. Gribble, A History of the Deccan, Vol. I (1896), p. 352 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 61 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  19. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 63 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  20. Khafi Khan, in Elliot and Dowson, History of India, Vol. VII (1877), pp. 407–408 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  21. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 64 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  22. Irvine, Later Mughals, Vol. I (1922), p. 65 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  23. Lane-Poole, Coins of the Moghul Emperors (1892), p. xxxiv (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  24. Lane-Poole, Coins of the Moghul Emperors (1892), p. xlviii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  25. Lane-Poole, Coins of the Moghul Emperors (1892), p. lviii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  26. R. B. Whitehead, Catalogue of Coins in the Panjab Museum, Lahore, Vol. II: Coins of the Mughal Emperors (1914), p. lxxii (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  27. Lane-Poole, Coins of the Moghul Emperors (1892), p. 164, No. 852, and pl. XXI (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. William Irvine (ed. Jadunath Sarkar), Later Mughals, Vol. I: 1707-1720 (opens in a new tab), M. C. Sarkar and Sons, Calcutta; Luzac and Co., London, 1922, pp. 6, 50–67. [Public domain]
  2. H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians: The Muhammadan Period, Vol. VII (opens in a new tab), Trübner and Co., London, 1877, pp. 196, 408. [Public domain]
  3. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Moghul Emperors of Hindustan in the British Museum (opens in a new tab), Trustees of the British Museum, London, 1892, xxxiii–xxxiv, xlviii, lviii, 164. [Public domain]
  4. R. B. Whitehead, Catalogue of Coins in the Panjab Museum, Lahore, Vol. II: Coins of the Mughal Emperors (opens in a new tab), Clarendon Press, Oxford, 1914, lxxii. [Public domain]
  5. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 97. [Public domain]
  6. J. D. B. Gribble, A History of the Deccan, Vol. I (opens in a new tab), Luzac & Co., London, 1896, pp. 352. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: