ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

మొదటి మాధవరావు పేష్వా

1761 నుంచి 1772 నవంబర్‌లో తన మరణం వరకు మరాఠాల పేష్వా (ప్రధాన మంత్రి), బాలాజీ బాజీరావు కొడుకు. యువకుడిగా ఆయన 1763లో గోదావరి మీది రాక్షసభువన్ దగ్గర నిజాం అలీకి వ్యతిరేకంగా తన బాబాయి రఘునాథరావు పక్కన పోరాడాడు. మైసూరు హైదర్ అలీతో యుద్ధాలలో ఆయన 1767లో సిరాను తీసుకున్నాడు. తర్వాత మైసూరు సేనాపతి మీర్ సాహెబ్ మరాఠాల నుంచి గుర్రంకొండను పొందాడు. ఆయన బాబాయి త్రయంబకరావు 1771లో ముట్టడి ద్వారా గుర్రంకొండను తీసుకున్నాడు. 1773–74లో టిప్పు దానిని తిరిగి తీసుకునే వరకు 1772 జూన్ ఒప్పందం దానిని మరాఠాల దగ్గరే ఉంచింది.

మాధవరావు పేష్వా (ప్రధాన మంత్రి) బాలాజీ బాజీరావు రెండవ కొడుకు.12 మరాఠాలు పానిపట్‌లో ఓడిపోయిన వెంటనే, 1761లో తన తండ్రి మరణం తర్వాత ఆయనకు పేష్వా పదవి ఇచ్చారు.12 మొదట ఆయన బాబాయి రఘునాథరావు సంరక్షక పాలకుడిగా వ్యవహరించాడు.12 తెలుగు దేశంలో ఆయన మైసూరు, కడప (అప్పుడు కడ్డపా) ఎగువ ప్రాంతాల కోటల కోసం నిజాంతో, హైదర్ అలీతో జరిగిన యుద్ధాలలో కనిపిస్తాడు. మరాఠాలు, తెలుగు దేశం చూడండి.

నిజాం అలీకి వ్యతిరేకంగా, 1761–1763

నిజాం అలీ ఖాన్తో 1761–62 శాంతి తర్వాత, “యువ పేష్వాను … ఆదాయ వసూలు కోసం దక్షిణ భూభాగానికి పంపారు” అని గ్రాంట్ డఫ్ (Grant Duff) చెబుతారు.3 ఆయన ప్రభుత్వంలో వాటా అడిగినప్పుడు, ఆయన బాబాయి రఘునాథరావు మొఘల్ సాయంతో ఆయుధాలు పట్టాడు.45 మాధవరావు వెంటనే తనను తాను బాబాయి అధీనంలో ఉంచుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.45 ఆయన దీనిని “రాజ్యం పూర్తిగా విడిపోకుండా ఆపే ఏకైక మార్గం”గా చూశాడు. ఆయనను నిర్బంధంలో ఉంచారు.45

1763 యుద్ధంలో ఆయన ఇంకా నిర్బంధంలోనే ఉన్నాడు.67 అయినా ఆయన తన బాబాయికి “తన ప్రభావం, సలహాల పూర్తి మద్దతు” ఇచ్చాడు.67 ఆ యుద్ధం గోదావరి మీది “రాకిస్‌బోన్” (రాక్షసభువన్) దగ్గర జరిగింది.67 అక్కడ “యువ పేష్వా ప్రత్యేకంగా తన ప్రతిభ చూపాడు” అని గ్రాంట్ డఫ్ రాశారు.67 ఆయన వ్యక్తిగత శక్తి చూపి, తన బాబాయికి, దాడి జరిగే వేర్వేరు చోట్లకు వివేకంతో సాయం పంపాడు.67 తర్వాత లంచం తీసుకుని నిజాంను వదిలేసినందుకు భోంస్లే రాజా జానోజీని ఆయన “బహిరంగంగా నిందించాడు”.8

సిరా, గుర్రంకొండ, 1767

1767 జనవరిలో మాధవరావు కృష్ణాను దాటాడు.9 మార్చి ముగియక ముందే ఆయన హైదర్ అలీ నుంచి సిరా, హోస్కోట, మధుగిరిలను తీసుకున్నాడు.9 ఆయన ముప్పై లక్షలకు పైగా కప్పం కూడా తీసుకున్నాడు.9

విల్క్స్ (Wilks) ప్రకారం, మాధవరావు ఫిబ్రవరి మొదట్లో రాయదుర్గం చేరి, హగరి ఎండిన నది మార్గంలో సిరాకు వెళ్లాడు.1011 సిరా అధిపతి హైదర్ బావమరిది మీర్ సాహెబ్.1011 మాధవరావు ఆయనకు లొంగుబాటు షరతులు ఇవ్వజూపాడు, “వాటిని సంతోషంగా అంగీకరించారు”.1011 అంగీకరించడం ద్వారా మీర్ సాహెబ్ “తన విశ్వాసానికి ద్రోహం చేశాడు” అని విల్క్స్ చెబుతారు.1011 ఆయన “సిరా కోటను, జిల్లాను వదులుకుని, బదులుగా మరాఠా సామంత ప్రాంతంగా గుర్రంకొండ కోటను, జిల్లాను పొందాడు”.1011

పూనా కథనాలు ఈ మార్పిడిని పేర్కొనవని గ్రాంట్ డఫ్ గుర్తించారు.9 కొద్ది కాలానికే మీర్ సాహెబ్ గుర్రంకొండను హైదర్‌కు అప్పగించాడని గ్రిబుల్ (Gribble) కడప మాన్యువల్ చెబుతుంది.12 గుర్రంకొండ చూడండి.

1770–1772 యుద్ధం

హైదర్‌తో తన చివరి యుద్ధంలో పేష్వా జబ్బు పడి, తన బాబాయి త్రయంబకరావును సైన్యంతో వదిలి పూనాకు తిరిగి వెళ్లాడు. త్రయంబకరావు మొదటి పని “గుర్రంకొండపై దాడి” అని విల్క్స్ చెబుతారు.131415 ఆ కోటను మీర్ సాహెబ్ మేనల్లుడు (nephew) సయ్యద్ సాహెబ్ నిలుపుకున్నాడు.131415 గుత్తి మురారిరావు హామీ ద్వారా, అది “రెండు నెలల ముట్టడిని తట్టుకుని, తర్వాత లొంగిపోయింది”.131415

గ్రాంట్ డఫ్ కథనంలో, 1772 జూన్ ఒప్పందం మరాఠాలకు షాహాజీ పాత జిల్లాలను “మధుగిరి, గుర్రంకొండలతో పాటు” ఉంచుకోనిచ్చింది.16 ఆ ఒప్పందం వారికి ముప్పై ఆరు లక్షల చెల్లింపును, ఏటా పద్నాలుగు లక్షల కప్పాన్ని కూడా ఇచ్చింది.16 విల్క్స్ ముప్పై లక్షలు అని ఇస్తారు.17 గ్రిబుల్ కడప మాన్యువల్ ఆ ఒప్పందాన్ని 1772 ఏప్రిల్ నాటిదిగా చెబుతుంది.18 ఆ ఒప్పందం “కడపలోని మరాఠా విజయాలన్నిటినీ” మరాఠాలకు భద్రపరిచిందని అది చెబుతుంది.18

మరణం

1772 మార్చిలో మాధవరావు జబ్బు నయం కానిదని ప్రకటించారు.16 ఆయన 1772 నవంబర్‌లో చనిపోయాడని, హైదర్ తన నష్టాలను తిరిగి గెలుచుకోవడానికి “వెంటనే ఆ అవకాశాన్ని అందిపుచ్చుకున్నాడు” అని గ్రిబుల్ చెబుతారు.18 1774 ఫిబ్రవరి నాటికి టిప్పు సిరా, మధుగిరి, గుర్రంకొండలను తిరిగి తీసుకున్నాడు.1819 ఆయన తమ్ముడు నారాయణరావుకు డిసెంబర్ మొదట్లో పేష్వా పదవి ఇచ్చారు.2

గ్రిబుల్ కడప మాన్యువల్ ఒక “మరాఠా సేనాపతి మాదూ రావు” పేరు కూడా చెబుతుంది.20 ఈ సేనాపతి 1755లో పుంగనూరులో కొత్త పాలెగాడు (స్థానిక నాయకుడు)ను నియమించి, 1771లో అతని కప్పాన్ని తగ్గించాడు.20 మొదటి తేదీ మాధవరావు పేష్వా కావడానికి ముందు వస్తుంది.20 పుంగనూరు చూడండి.

Footnotes

  1. James Grant Duff, A History of the Mahrattas, Vol. II (1826), contents to ch. VI, p. ix (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), pp. 242–243 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 166 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  4. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 168 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 169 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 172 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  7. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 175 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  8. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 176 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 195 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Mark Wilks, Historical Sketches of the South of India, Vol. II (1817), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  11. Wilks, Historical Sketches, Vol. II (1817), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  12. Gribble, Cuddapah (1875), p. 96 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Wilks, Historical Sketches, Vol. II (1817), p. 137 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  14. Wilks, Historical Sketches, Vol. II (1817), p. 138 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  15. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 214 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  16. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 217 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  17. Wilks, Historical Sketches, Vol. II (1817), p. 151 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Gribble, Cuddapah (1875), p. 97 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  19. Wilks, Historical Sketches, Vol. II (1817), p. 159 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah (1875), p. 90 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. James Grant Duff, A History of the Mahrattas, Vol. II (opens in a new tab), Longmans, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1826, ix–xii, 166–169, 175–176, 195, 214, 217, 242–243. [Public domain]
  2. Mark Wilks, Historical Sketches of the South of India, in an Attempt to Trace the History of Mysoor, Vol. II (opens in a new tab), Longman, Hurst, Rees, Orme and Brown, London, 1817, pp. 10–11, 137–138, 151, 159. [Public domain]
  3. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1875, pp. 90, 96–97. [Public domain]
  4. Arthur F. Cox (rev. Harold A. Stuart), Madras District Manuals: North Arcot, Vol. II (new edition) (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1894, pp. 408. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: