చిలుకూరి వీరభద్రరావు

చిలుకూరి వీరభద్రరావు తెలుగులో ఆంధ్రుల సుదీర్ఘ చరిత్రను రాసిన రచయిత.¹² స్వదేశీ ఉద్యమంలో పాల్గొన్న జాతీయవాది, నవలా రచయిత, రాజమహేంద్రవరం‌లోని ఆంధ్ర చారిత్రక పరిశోధక సంఘం స్థాపకులలో ఒకరు.³⁴⁵ చరిత్రపై ఆయన చేసిన కృషికి ఆంధ్ర చరిత్ర చతురానన, అంటే “ఆంధ్ర చరిత్రకు నాలుగు ముఖాల బ్రహ్మ”, అనే బిరుదు ఇచ్చారు.²

ఆంధ్రుల చరిత్ర

ఆయన ముఖ్య రచన ఆంధ్రుల చరిత్రము.¹ మద్రాసులోని విజ్ఞాన చంద్రికా మండలి దానిని భాగాలుగా ప్రచురించింది.¹⁶ మొదటి భాగం 1910లో, మూడవ భాగం 1916లో వచ్చాయి.¹⁶ మూడవ భాగంలో ఇతర పండితుల ప్రశంసా లేఖలను అచ్చువేశారు.¹⁶

వాటిలో ఒకటి విజ్ఞాన చంద్రిక సంపాదకుడు కె. వి. లక్ష్మణరావుది. ప్రాచీన చరిత్రలో విస్తృత పరిశోధనను చూపే అపూర్వమైన రచన అని ఆయన ఆ చరిత్రను పొగిడారు.¹⁶ వీరభద్రరావు శైలి నుడికారం గలది, సొగసైనది, స్వచ్ఛమైనది, మనోహరమైనది అని కూడా అన్నారు.⁶ “ఆంధ్ర” అనే పదం పుట్టుక, అర్థం కోసం ఈ పుస్తకాన్ని చూడమని మద్రాసు పత్రిక ది హిందూలో మరో రచయిత పాఠకులకు సూచించారు.⁶

ఆయన మొదటి చరిత్ర గ్రంథం జీర్ణకర్ణాట రాజ్య చరిత్రము వచ్చి అప్పటికి ముప్పై ఏళ్లయిందని 1929లో భారతి రాసింది.² అప్పటి నుంచి ఆయన దుర్గమమైన ఆంధ్ర చరిత్ర మార్గాన్ని ఇతరులకు సుగమం చేశారని, ఆయన చరిత్ర ఆంధ్రోద్యమానికి బలం ఇచ్చిందని ఆ పత్రిక పేర్కొంది.²

రాజమహేంద్రవరంలో స్వదేశీ

ఆయన జాతీయోద్యమంలో కూడా పాల్గొన్నారు. 1907లో రాజమహేంద్రవరం యువకులు స్వదేశీ ఉద్యమాన్ని ప్రోత్సహించడానికి బాల భారతి సమితిని ఏర్పాటు చేశారని సరోజిని రేగాని రాశారు.³ ఆ సమితితో సంబంధం ఉన్న ప్రముఖులలో చిలుకూరి వీరభద్రరావు ఒకరు.³ మహాశివరాత్రి నాడు సమితి సభ్యులు గోదావరి ఒడ్డున ఉన్న కోటిలింగాలకు ఊరేగింపుగా వెళ్లారు. అక్కడ జరిగిన సభలో ఆయన స్వదేశీపై ప్రసంగించారు.³

నవలా రచయిత, సంఘ స్థాపకుడు

పి. టి. రాజు 1944లో రాసిన తెలుగు సాహిత్య సమీక్షలో, పేర్కొనదగిన చారిత్రక నవలలలో వీరభద్రరావు రాసిన నాయకురాలి దర్పమును చెప్పారు.⁵

రాజమహేంద్రవరంలోని ఆంధ్ర చారిత్రక పరిశోధక సంఘాన్ని స్థాపించిన నలుగురిలో ఆయన ఒకరు.⁴ నంద్యాలలో జరిగిన ఆంధ్ర మహాసభలో ఆంధ్రులు ఆయనను ఆంధ్ర చరిత్ర చతురానన బిరుదుతో సత్కరించారు.² ఆయన చనిపోయినప్పుడు సంఘం కార్యవర్గం తీవ్ర సంతాపం ప్రకటించింది.⁴ ఆంధ్ర చారిత్రక పరిశోధనకు ఆయన మార్గదర్శి, అగ్రగణ్యుడైన కార్యకర్త అని పేర్కొంది.⁴

Footnotes

1. Chilukuri Veerabhadra Rao, Andhrula Charitramu, Part III (Madras: Vignana Chandrika Mandali, 1916), press notices, p. ii (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

2. “Vimarsa Chandrika”, note in the section “Kalagura Gampa”, Bharati, Vol. 6, No. 5 (May 1929), PDF p. 137 (in Telugu) (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

3. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh, p. 33 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. Proceedings of the Managing Council, Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. XIII (1942), PDF p. 82 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. P. T. Raju, Telugu Literature (1944), p. 77 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

6. Veerabhadra Rao, Andhrula Charitramu, Part III (1916), press notices, p. iii (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶