తెలుగు చరిత్రTelugu History

విజ్ఞాన చంద్రికా మండలి

మునగాల రాజా సహకారంతో కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు స్థాపించిన తెలుగు ప్రచురణ సంస్థ. హైదరాబాద్‌లో మొదలైంది (రెగాని ప్రకారం 1906లో). నిజాం ప్రభుత్వం అనుమానించడంతో 1908లో మద్రాసుకు తరలిపోయింది. నవలలు, చరిత్రలు, అనేక శాస్త్రాలపై మొదటి తెలుగు పుస్తకాలు ప్రచురించింది, తెలుగు విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని మొదలుపెట్టింది, తెలుగులో పరీక్షలు నిర్వహించింది.

విజ్ఞాన చంద్రికా మండలి తెలుగులో పుస్తకాలు ప్రచురించిన సంస్థ.12 ఇరవయ్యో శతాబ్దం తొలినాళ్లలో కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు దీన్ని హైదరాబాద్‌లో స్థాపించారు. తర్వాత అది మద్రాసు నుంచి పనిచేసింది.13 తెలుగు సాహిత్యానికి సేవ చేసిన విద్వత్సంస్థల్లో ఇదే మొదటిదీ ప్రధానమైనదీ అని 1944లో పి. టి. రాజు అన్నారు.4 తెలుగు పుస్తకాల చరిత్రలో దీని స్థానం ముద్రణ, తెలుగు పుస్తకాలు పేజీలో ఉంది.

హైదరాబాద్‌లో స్థాపన

1901లో శ్రీకృష్ణదేవరాయ ఆంధ్ర భాషా నిలయం అనే తెలుగు గ్రంథాలయాన్ని తెరిచిన సమయంలోనే లక్ష్మణరావు, ఆయన మిత్రులు ఈ సంస్థను ప్రారంభించారని హైదరాబాద్ రాష్ట్ర కమిటీ చరిత్ర (1957) చెబుతుంది.1 పరిశోధన, ఉపయోగకరమైన పుస్తకాల ప్రచురణ దాని లక్ష్యం.1 సరోజినీ రెగాని దీని స్థాపనను 1906 నాటిదిగా చెబుతారు.3 తెలుగు పాఠకులకు విజ్ఞానాన్నీ సాహిత్యాన్నీ అందించడమే దాని పుస్తకాల ఉద్దేశమని ఆమె అంటారు.3

మునగాల రాజా ఎన్. వెంకటరంగారావు లక్ష్మణరావును తన దివానుగా నియమించుకుని ఈ పనికి అండగా నిలిచారు.35 మునగాల రాజా భవనంలో, గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు, అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావుల సహకారంతో ఈ సంస్థ స్థాపితమైందని 2014లో తెలుగులో రాసిన జి. వెంకటరామారావు చెబుతారు.6 కాళేశ్వరరావు దీని వ్యవస్థాపక సభ్యుడని హూ ఈజ్ హూ కూడా చెబుతుంది.7 దీని కార్యాలయం రెసిడెన్సీ బజార్‌లోని రావిచెట్టు రంగారావు ఇంట్లో ఉండేది.6 దీని మొదటి నాలుగు పుస్తకాలు హైదరాబాద్ నుంచే వెలువడ్డాయి.6

మద్రాసుకు తరలింపు, 1908

వందేమాతరం ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు హరిసర్వోత్తమరావును 1908లో బ్రిటిష్ ఇండియాలో అరెస్టు చేశారు.3 దాంతో నిజాం ప్రభుత్వం ఈ సంస్థను అనుమానించిందని, అదే ఏడాది అది మద్రాసుకు తరలిపోవాల్సి వచ్చిందని రెగాని రాశారు.3 హైదరాబాద్ పోలీసులు రావిచెట్టు రంగారావుపై నిఘా పెంచడంతో కార్యాలయాన్ని తరలించారని వెంకటరామారావు చెబుతారు.6 లక్ష్మణరావును “మద్రాసులోని” విజ్ఞాన చంద్రికా గ్రంథమండలి స్థాపకుడిగా హూ ఈజ్ హూ ఆఫ్ ఫ్రీడమ్ స్ట్రగుల్ (1980) వర్ణిస్తుంది.8

పుస్తకాలు

లక్ష్మణరావు ఉత్సాహవంతులైన యువ పండితులను ఒకచోట చేర్చి రెండు పనులు మొదలుపెట్టారని 1943లో కె. సీతారామయ్య రాశారు: ఒక ప్రచురణ సంస్థ, ఒక తెలుగు విజ్ఞాన సర్వస్వం.2 నవలలు, చరిత్ర, భౌతిక శాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, భూగర్భ శాస్త్రం, జంతు శాస్త్రం, వృక్ష శాస్త్రం, ఆరోగ్యంపై పుస్తకాలను సంస్థ ఒకదాని తర్వాత ఒకటి వెలువరించింది.9 వాటిలో కొన్నిటిని ఆయన ఇలా పేర్కొంటారు:9

  • విమలాదేవి, విజయనగర సామ్రాజ్యం నవలలు9
  • లక్ష్మణరావు సొంత చారిత్రక రచనలు హిందూ మహాయుగము, మహమ్మదీయ మహాయుగము9
  • చిలుకూరి వీరభద్రరావు రాసిన ఆంధ్రుల చరిత్రము9
  • ఎం. సాంబశివరావు రాసిన భౌతిక శాస్త్రం, వి. విశ్వనాథశర్మ రాసిన రసాయన శాస్త్రం9

సి. ఆర్. రెడ్డి అర్థశాస్త్ర గ్రంథం అర్థశాస్త్రమును రాజు చేరుస్తారు.4 ఈ పుస్తకం, వీరభద్రరావు చరిత్ర తెలుగులో ఆ రకమైన మొదటి గ్రంథాలని ఆయన అంటారు.4

బహుమతులు, పరీక్షలు, విజ్ఞాన సర్వస్వం

విజ్ఞాన చంద్రికా పరిషత్తు అనే అనుబంధ సంస్థ ద్వారా లక్ష్మణరావు చరిత్ర, ప్రకృతి శాస్త్రం, సాహిత్యాలలో బహుమతి పోటీలు నిర్వహించారు.1 కందుకూరి వీరేశలింగం దాని అధ్యక్షుడు, వావిలికొలను సుబ్బారావు ఉపాధ్యక్షుడు.1 తెలుగులో పరీక్షలు జరిపిన మొదటి ప్రైవేటు సంస్థ అదేనని కమిటీ చరిత్ర చెబుతుంది.1 నవలల పోటీల ఫలితంగా రాయచూరు యుద్ధము, విజయనగర సామ్రాజ్యము వంటి పుస్తకాలు వచ్చాయి.110

లక్ష్మణరావు విజ్ఞాన సర్వస్వము అనే తెలుగు విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని కూడా తలపెట్టి, తన జీవితకాలంలోనే దాని మొదటి సంపుటాన్ని పూర్తిచేశారు.10 శాస్త్ర భావాలను చెప్పడానికి తెలుగులో కొత్త సాంకేతిక పదాలు కావాలని మొదట గుర్తించింది ఆయనేనని సీతారామయ్య అంటారు.9

లక్ష్మణరావు తర్వాత

లక్ష్మణరావు 1923 జూలై 13న మరణించారు.8 ఆయన తయారుచేసిన పండితులు కొన్నేళ్లపాటు ఆయన పనిని కొనసాగించారని సీతారామయ్య చెబుతారు.9 కానీ ఆయన మరణం తర్వాత డబ్బు లేక సంస్థ అంతరించిందని, ఆయన ప్రణాళికలు ముందుకు సాగలేదని రాజు రాశారు.4

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

ఎప్పుడు స్థాపితమైంది. 1901 నాటి హైదరాబాద్ గ్రంథాలయం సమయంలోనే దీని స్థాపన జరిగిందని హైదరాబాద్ రాష్ట్ర కమిటీ చరిత్ర చెబుతుంది.1 రెగాని, కృష్ణమూర్తి 1906 అంటారు.35

ఎక్కడ స్థాపితమైంది. కమిటీ చరిత్ర, రెగాని, వెంకటరామారావు దీని స్థాపనను హైదరాబాద్‌లో చూపుతారు.136 హూ ఈజ్ హూ దీన్ని “మద్రాసులోని” సంస్థ అంటుంది. 1908 తర్వాత అది అక్కడే పనిచేసింది.83

Footnotes

  1. The Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. III (1957), p. 151 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  2. K. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (1943), p. 82 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  3. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (1956), p. 171 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  4. P. T. Raju, Telugu Literature (1944), p. 85 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. P. Krishna Moorthy, Unification of Andhra Pradesh (Ph.D. thesis, Karnatak University, 1987), p. 167 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  6. G. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), pp. 146–147 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  7. Sarojini Regani (ed.), Who’s Who of Freedom Struggle in Andhra Pradesh, Vol. II (1980), p. 183 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  8. Regani (ed.), Who’s Who, Vol. II (1980), pp. 196–197 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  9. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (1943), p. 83 and notes (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  10. Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. III (1957), p. 152 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (7)
  1. Hyderabad State Committee Appointed for the Compilation of a History of the Freedom Movement, The Freedom Struggle in Hyderabad: A Connected Account, Vol. III (1885-1920) (opens in a new tab), Hyderabad State Committee, Hyderabad, 1957, pp. 151–152. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  2. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (opens in a new tab), Ministry of Cultural Affairs, Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1956, pp. 171. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  3. P. Krishna Moorthy, Unification of Andhra Pradesh (Ph.D. thesis, Department of History and Archaeology, Karnatak University, Dharwad) (opens in a new tab), 1987, pp. 167. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  4. G. Venkataramarao; C. Narayana Reddy (chief ed.) and J. Chennayya (ed.), Telangana Charitra (తెలంగాణ చరిత్ర) (opens in a new tab), Andhra Saraswata Parishat, Hyderabad, 2014, pp. 146–147. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  5. K. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (opens in a new tab), Hyderabad Telugu Academy, Hyderabad (Deccan), 1943, pp. 82–83. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  6. P. T. Raju, Telugu Literature (Andhra Literature) (The P. E. N. Books, The Indian Literatures, No. XV) (opens in a new tab), International Book House, Bombay, for the P. E. N. All-India Centre, 1944, pp. 85. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  7. Sarojini Regani (ed.), Who's Who of Freedom Struggle in Andhra Pradesh, Vol. II: Karimnagar, Khammam, Krishna, Kurnool, Mahbubnagar, Medak and Nalgonda districts (opens in a new tab), State Committee for the Compilation of the History of the Freedom Struggle in Andhra Pradesh, Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1980, pp. 183, 196. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: