తెలుగు చరిత్రTelugu History

రెండవ గోవిందుడు (రాష్ట్రకూటుడు)

రెండవ గోవిందుడు రాష్ట్రకూట రాజు మొదటి కృష్ణుని పెద్ద కొడుకు. 770లలో కొద్దికాలం రాజుగా ఉన్నాడు. తర్వాత తమ్ముడు ధ్రువుడు ఆయనను పక్కకు నెట్టాడు. 770లో యువరాజుగా వేంగిపైకి సైన్యాన్ని నడిపించి, తెలుగు దేశపు అంచున మూసీ కృష్ణలో కలిసే చోటి శిబిరం నుంచి ఆలాస్ రాగి రేకులను జారీ చేశాడు. వేంగి రాజు తన ఖజానానూ సైన్యాన్నీ దేశాన్నీ అప్పగించాడని ఆ రేకులు చెబుతాయి. తర్వాత సింహాసనాన్ని కాపాడుకోవడానికి గోవిందుడు వేంగి రాజు సాయం కోరాడని ఫ్లీట్ అభిప్రాయం.

రెండవ గోవిందుడు రాష్ట్రకూట రాజు మొదటి కృష్ణుని పెద్ద కొడుకు.1 770లో యువరాజుగా ఉన్నప్పుడు ఆయన తూర్పు చాళుక్యుల రాజ్యమైన వేంగిపైకి సైన్యాన్ని నడిపించాడు.2 770 నాటికే ఈ రెండు వంశాల మధ్య యుద్ధం సాగుతోందని ఆ దండయాత్ర నాటి ఆయన దానపత్రం చూపుతుంది.3 ఆయన కొన్నేళ్లు మాత్రమే పాలించాడు; తర్వాత తమ్ముడు ధ్రువుడు ఆయనను పక్కకు నెట్టాడు.14

కృష్ణా తీరంలో శిబిరం

770లో గోవిందుడు ఒక దానపత్రాన్ని ఇచ్చాడు; దానినే ఇప్పుడు ఆలాస్ రాగి రేకులు అంటారు.5 తండ్రి పాలనలో, గోవిందుడు యువరాజుగా ఉన్నప్పుడు ఇది జారీ అయింది.5 డి. ఆర్. భండార్కర్ అనువాదం ప్రకారం ఇది “వేంగి మండలంపై దండెత్తిన విజయ సైన్యం” శిబిరం నుంచి ఇచ్చినది.2 అప్పటికి “వేంగి ప్రభువు తన ఖజానానూ సైన్యాన్నీ సొంత దేశాన్నీ అప్పగించి లొంగిపోయాడు”.2

ఆ శిబిరం “కృష్ణవేణ, మూసీ సంగమం వద్ద” ఉంది.2 మూసీ పాత కృష్ణా జిల్లా అంచున కృష్ణలో కలుస్తుందని భండార్కర్ గుర్తించారు.3 కృష్ణకు దక్షిణాన, పల్నాడు తాలూకా సరిహద్దులో ఆ శిబిరం ఉండేదని రాబర్ట్ సూయెల్ రాశారు.6 ఆ వేంగి రాజు నాల్గవ విష్ణువర్ధనుడని ఆయన భావించారు.6 ఓటమి నిజమేనని, కానీ రాష్ట్రకూటులు ఆ దేశాన్ని స్వాధీనం చేసుకోలేదని ఆయన అభిప్రాయం.6 నాల్గవ విష్ణువర్ధనుడు చూడండి.

ఈ దానపత్రం నుంచి భండార్కర్ ఒక పెద్ద విషయాన్ని గ్రహించారు.3 రెండు వంశాల మధ్య యుద్ధం “మూడవ గోవిందుని కాలానికి చాలా ముందే మొదలైంది” అని ఇది చూపుతుందని ఆయన రాశారు.3

కొద్దికాలపు పాలన

779 నాటికి రెండవ గోవిందుడు సింహాసనంపై ఉన్నాడు.7 ఆ ఏడాది ఆయన తమ్ముని కొడుకు కర్కుడు జారీ చేసిన ధూళియా రేకులు, ప్రభూతవర్ష అనే బిరుదుతో ఆయనను పాలిస్తున్న రాజుగా పేర్కొంటాయి.7 రెండవ గోవిందుడు అసలు రాజయ్యాడా లేదా అనే సందేహాన్ని ఇది తీర్చిందని సూయెల్ రాశారు.7

ఆ తర్వాత ధ్రువుడు రాజ్యాన్ని తీసుకున్నాడు.1 ధ్రువుడు “అన్నను దాటి దూకి” సింహాసనం గెలుచుకున్నాడని తొలి శాసనాలు అంటాయి.1 940 నాటి ఒక దానపత్రం దీన్ని మెత్తగా చెబుతుంది: భోగాల్లో మునిగి గోవిందుడు రాజ్యాన్ని నిర్లక్ష్యం చేసి, దానిని తమ్మునికి వదిలేశాడు.1

మూడవ గోవిందుని పైఠాన్ దానపత్రం రెండవ గోవిందుని కథలో మాళవ, కంచి, వేంగి, గంగ దేశపు రాజులను పేర్కొంటుంది.14 ధ్రువునికి వ్యతిరేకంగా గోవిందుడు ఈ శత్రు రాజులను సాయానికి పిలిచాడని జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ చదివారు.1 గోవిందుడు వేంగి రాజుతో సహా వీరితో పోరాడాడని సూయెల్ చదివారు.4

అలంపూర్

అలంపూర్లోని దెబ్బతిన్న ఒక శాసనం, శ్రీమారుడు అనే వ్యక్తి ఉత్తరేశ్వర ఆలయంలో సూర్యుని గుడి కట్టించాడని చెబుతుంది.8 ప్రభూతవర్ష అనే రాజు క్షేమం కోసం అతను దానిని కట్టించాడు.8 ఇన్‌స్క్రిప్షన్స్ ఆఫ్ ఆంధ్రప్రదేశ్ మహబూబ్‌నగర్ సంపుటం (2003) ఈ శాసనాన్ని రెండవ గోవిందుని కాలానికి చెందినదిగా చెబుతుంది; ఇది ఎపిగ్రాఫియా తెలంగాణికా సారాంశంలో ఉంది.9 రాష్ట్రకూటుల అధికారం ఈ ప్రాంతానికి చేరిందనడానికి ఇది గుర్తు అని ఆ సంపుటం భావిస్తుంది.9

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • ఆయన రాజయ్యాడా? రెండవ గోవిందుడు సింహాసనం ఎక్కలేదని ఫ్లీట్ (1896) ఎక్కువగా నమ్మారు.1 779 నాటి ధూళియా రేకులు ఆయన రాజయ్యాడని రుజువు చేస్తాయని సూయెల్ (1932) భావించారు.7
  • పైఠాన్ దానపత్రంలోని రాజులు. ధ్రువునికి వ్యతిరేకంగా గోవిందునికి సాయం చేసినవారు (ఫ్లీట్), లేదా ఆయన శత్రువులు (సూయెల్).14
  • ఆలాస్ రేకులు. అక్షరాలు పేలవంగా, పంక్తులు వంకరగా ఉన్నందున ఈ రేకులు మూల శాసనం కాదని ఫ్లీట్ 1903లో నిర్ణయించారు.10 కానీ అవి “అసలైన ఏదో ఒక ఆధారం” మీద రూపొందాయని, 770లో గోవిందుడు యువరాజు అనే విషయాన్ని ఆయన అంగీకరించారు.10
  • అలంపూర్ ప్రభూతవర్షుడు. రెండవ గోవిందుడు (2003 మహబూబ్‌నగర్ సంపుటం), లేదా బహుశా మూడవ గోవిందుడు (పి. బి. దేశాయ్ 1961 జాబితా).98

Footnotes

  1. J. F. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts”, Gazetteer of the Bombay Presidency I, pt. II (1896), p. 393 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  2. Bhandarkar, “Alas Plates” (1901), p. 213, translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Bhandarkar, “Alas Plates” (1901), p. 209 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 32 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. D. R. Bhandarkar, “Alas Plates of the Yuvaraja Govinda II; Saka-Samvat 692”, Epigraphia Indica VI (1901), p. 208 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  7. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 31 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  8. Kannada Inscriptions of Andhra Pradesh (Andhra Pradesh Government Archaeological Series 3, 1961), p. 35, No. 93 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  9. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 75, Rashtrakuta No. 1, summarising Inscriptions of Andhra Pradesh, Mahabubnagar District I (2003), pp. 20–21. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  10. J. F. Fleet, “Some Rashtrakuta Records”, Epigraphia Indica VII (1903), p. 231 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

మాన్యఖేట రాష్ట్రకూటులు

సుమారు క్రీ.శ. 753–973

రాష్ట్రకూటులు 750లలో బాదామి చాళుక్యులను పడగొట్టి, 973 వరకు మాన్యఖేట (మళఖేడ్) నుంచి పాలించిన దక్కన్ రాజవంశం. తెలుగు దేశంలో వారు అలంపురం, కర్నూలు ప్రాంతంలోని చాళుక్య భూములను స్వాధీనం చేసుకుని, రెండు శతాబ్దాల పాటు వేంగి తూర్పు చాళుక్యులతో పోరాడారు. వేములవాడ చాళుక్యుల వంటి సామంతుల ద్వారా వారు తెలంగాణలో చాలా భాగాన్ని పాలించారు. వారి శాసనాలు అలంపురం, బోధన్ నుంచి వరంగల్, నల్గొండ వరకు కనిపిస్తాయి. మూడవ కృష్ణుని ఆధీనంలో కడప ప్రాంతంలో చాలా భాగం ఉండేది. 973లో కళ్యాణి చాళుక్యుల రెండవ తైలపుడు చివరి రాజు రెండవ కక్కను పడగొట్టాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. VI (1900–01) (opens in a new tab), Government of India, Calcutta, 1901, pp. 208–209, 213. D. R. Bhandarkar, Alas plates of the Yuvaraja Govinda II; Saka-Samvat 692 (No. 18). [Public domain]
  2. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. VII (1902–03), with Kielhorn's List of Inscriptions of Southern India (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the ASI 1981 facsimile reprint), 1903, pp. 231. J. F. Fleet, Some Rashtrakuta records (No. 28). [Public domain]
  3. J. F. Fleet, R. G. Bhandarkar and others (Gazetteer of the Bombay Presidency), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II: History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay, 1896, pp. 393. J. F. Fleet, Dynasties of the Kanarese Districts, chapter III, The Rashtrakutas of Malkhed. [Public domain]
  4. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 30–32. Paraphrased. [Public domain in India]
  5. Dr. P. SREENIVASACHAR, M.A., Ph. D. (London) & Prof. P. B. DESAI, M.A., Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 3. KANNADA INSCRIPTIONS OF ANDHRA PRADESH (opens in a new tab), 1961, pp. 35. Paraphrased. [Public domain in India]
  6. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.); Gautam Pingle (gen. ed.), Epigraphia Telanganica, Vol. 1: Pre-Kakatiya Telangana, Dr MCR Human Resource Development Institute, Government of Telangana, 2023, pp. 75. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: