ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

కందుకూరి వీరేశలింగం

రాజమహేంద్రవరానికి చెందిన సంఘ సంస్కర్త, పత్రికా రచయిత, రచయిత (1848–1919). ఆయన బాలికల విద్య కోసం, వితంతువుల పునర్వివాహం కోసం పనిచేశారు. 1881లో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో మొదటి వితంతు పునర్వివాహం జరిపించారు. తొలి తెలుగు సాంఘిక నవల రాజశేఖర చరిత్రము రాశారు.

An old sepia photograph of a man with a large turban and a stern face, wearing a plain buttoned coat.
An old sepia photograph of a man with a large turban and a stern face, wearing a plain buttoned coat. · Unknown authorUnknown author (opens in a new tab) · Public domain

తొలి జీవితం

కందుకూరి వీరేశలింగం 1848 ఏప్రిల్ 16న రాజమహేంద్రవరంలో ఒక నియోగి బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించారు.1 ఆయనకు నాలుగేళ్లప్పుడు తండ్రి చనిపోయారు. ఆయన తల్లి, తండ్రి సోదరుడు ఒకరు ఆయనను పెంచారు.1

ఆయన 1860లో ప్రభుత్వ జిల్లా పాఠశాలలో చేరారు.2 దాదాపు పదమూడేళ్ల వయసులో ఆయనకు తొమ్మిదేళ్ల బాలిక బాపమ్మతో పెళ్లి జరిగింది. ఆమెను తర్వాత రాజ్యలక్ష్మి అని పిలిచారు.2 ఆయన 1870లో ప్రవేశ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు.2 ఆయన ప్రభుత్వ ఉద్యోగం గానీ న్యాయవాద వృత్తి గానీ కాకుండా బోధనను ఎంచుకున్నారు. ఆయన రాజమహేంద్రవరం, కోరంగి, ధవళేశ్వరంలలో బోధించారు.3

1874లో ధవళేశ్వరంలో ఆయన మిత్రులతో కలిసి ఒక బాలికల పాఠశాలను మొదలుపెట్టారు.3 ఆయన జీవిత చరిత్ర రాసిన డి. ఆంజనేయులు (D. Anjaneyulu) ప్రకారం, ఆంధ్ర ప్రాంతంలో అలాంటి తొలి ప్రైవేటు పాఠశాలలలో అది ఒకటి.3

పత్రికా రచయిత

1874లో వీరేశలింగం వివేకవర్ధని అనే పత్రికను మొదలుపెట్టారు. త్వరలోనే దానిని రాజమహేంద్రవరంలోని తన సొంత ముద్రణాలయంలో ముద్రించారు. అందులో ఆయన స్థానిక అధికారుల లంచగొండితనాన్ని, ప్లీడర్ల సర్టిఫికెట్ల అమ్మకాన్ని, అధికారులు భోగం స్త్రీలను పెట్టుకునే ఆచారాన్ని విమర్శించారు. ఒక న్యాయవాది చిత్తు కాగితాలలో దొరికిన తీర్పుల చిత్తు ప్రతుల ఆధారంగా చేసిన ఒక బహిర్గతం విచారణకు, చాలా మంది కోర్టు అధికారుల తొలగింపుకు దారితీసింది.4

సంప్రదాయ ఆచారాలను సమర్థించిన కొక్కొండ వేంకటరత్నం పంతులుతో ఆయన పత్రికలలో సుదీర్ఘ వివాదం సాగించారు.5 స్త్రీ విద్యకు వ్యతిరేకంగా కొక్కొండ చేసిన వాదనలకు ఆయన వ్యంగ్యంతో జవాబిచ్చారు.5

వితంతు పునర్వివాహం

1879 నుంచి వీరేశలింగం బాల వితంతువుల పునర్వివాహానికి అనుకూలంగా ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. ఆయన హేతువాదాలతో పాటు స్మృతులను (ధర్మ శాస్త్ర గ్రంథాలు) కూడా ఉదహరించారు. ఆయన మొదటి ఉపన్యాసం 1879 ఆగస్టు 3న రాజమహేంద్రవరంలో జరిగింది. వ్యతిరేకులు ఆయన సభలను భగ్నం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. ఆయన విద్యార్థులు ఆయనకు అంగరక్షక దళంగా ఏర్పడ్డారు.6

మిత్రులతో కలిసి ఆయన వితంతు పునర్వివాహం కోసం ఒక సంఘాన్ని స్థాపించి, కాకినాడ వ్యాపారి పైడా రామకృష్ణయ్య నుంచి డబ్బు సంపాదించారు.7 1881 డిసెంబర్ 11న ఆయన రాజమహేంద్రవరంలో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో మొదటి వితంతు పునర్వివాహం జరిపించారు. పురోహితులు, వంటవాళ్లు, వాద్యకారులు దానిని బహిష్కరించారు.8

ఇంటిని, ఊరేగింపును కాపాడడానికి జిల్లా పోలీసులు కానిస్టేబుళ్లను నియమించారు.8 1884 మధ్య నాటికి ఆయన అలాంటి పది పెళ్లిళ్లు జరిపించారు. వాటికి హాజరైన కుటుంబాలు ఒక శంకరాచార్యుల నుంచి వెలి (కులం నుంచి బహిష్కరణ) ఆదేశాలను ఎదుర్కొన్నాయి.9

మతం, తర్వాతి కృషి

1878లో వీరేశలింగం, కొద్ది మంది మిత్రులు ఆయన ఇంట్లో ఒక ప్రార్థనా సమాజాన్ని ఏర్పరచారు. వారు విగ్రహారాధన లేకుండా ప్రార్థన కోసం కలిసేవారు. 1906లో ఆయన యజ్ఞోపవీతాన్ని వదిలి పూర్తి బ్రహ్మసమాజికుడయ్యారని ఆంజనేయులు రాశారు.10 ఆయన 1893లో రావు బహదూర్ బిరుదు పొందారు. 1899లో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీలో తెలుగు పండితుడయ్యారు. రాజమహేంద్రవరంలోని తన వితంతు శరణాలయాన్ని, పాఠశాలలను కొనసాగించడానికి 1906లో ఆయన హితకారిణీ సమాజాన్ని స్థాపించారు. 1908లో తన ఆస్తిని, పొదుపును దానికి ఇచ్చారు.11

హైదరాబాద్ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ చరిత్ర ఆయనను విజ్ఞాన చంద్రికా పరిషత్ అధ్యక్షుడిగా పేర్కొంటుంది.12 చరిత్ర, విజ్ఞానశాస్త్రం, సాహిత్యాలలో పోటీలు నిర్వహించడానికి కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు ఈ సంస్థను ఏర్పాటు చేశారు.12 వీరేశలింగం 1919 మే 27న మద్రాసులో చనిపోయారు.13

రచయిత

వీరేశలింగం తెలుగు వచనంలో, పద్యంలో విస్తృతంగా రాశారు. ఆయన నవల రాజశేఖర చరిత్రము 1878లో భాగాలుగా, 1880లో పుస్తకంగా వెలువడింది. దానిని చాలా కాలం మొదటి తెలుగు నవల అని పిలిచారు. ఆంజనేయులు అంతకు ముందు ఆ హక్కు కోరినవాటిని గుర్తిస్తారు, కానీ దానిని ఆ భాషలో మొదటి సాంఘిక నవల అంటారు.14 అది Fortune’s Wheel (అదృష్ట చక్రం) పేరుతో ఇంగ్లీషులోకి అనువదించబడింది.14

సరోజినీ రేగాని (Sarojini Regani) స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ చరిత్ర ఆయనను “ఆంధ్రలో పునరుజ్జీవన ఉద్యమ పితామహుడు, ఆధునిక తెలుగు స్థాపకుడు” అంటుంది.15 స్త్రీల కోసం ఒకదానితో సహా ఆయన స్థాపించిన పత్రికలను అది జాబితాగా ఇస్తుంది.15 వాటిలో ఆయన బాల్య వివాహాలకు, కులానికి, భోగం స్త్రీల వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా, వితంతు పునర్వివాహానికి అనుకూలంగా రాశారు.15

Footnotes

  1. D. Anjaneyulu, Kandukuri Veeresalingam (1976), pp. 6–7 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  2. Anjaneyulu, Veeresalingam (1976), pp. 8–11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. Anjaneyulu, Veeresalingam (1976), pp. 12–15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  4. Anjaneyulu, Veeresalingam (1976), pp. 15–16, 19–23 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Anjaneyulu, Veeresalingam (1976), pp. 16–17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Anjaneyulu, Veeresalingam (1976), pp. 25–28 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Anjaneyulu, Veeresalingam (1976), pp. 28–29 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Anjaneyulu, Veeresalingam (1976), pp. 31–32 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Anjaneyulu, Veeresalingam (1976), pp. 32–33 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Anjaneyulu, Veeresalingam (1976), pp. 37–38, 130 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Anjaneyulu, Veeresalingam (1976), pp. 64, 130 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. The Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. III (1957), p. 151 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Anjaneyulu, Veeresalingam (1976), p. 130 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. Anjaneyulu, Veeresalingam (1976), p. 88 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  15. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (1956), pp. 18–19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (3)
  1. D. Anjaneyulu, Kandukuri Veeresalingam (opens in a new tab), Publications Division, Government of India, 1976, pp. 6–8, 10–16, 24–33, 37–38, 64, 88, 129–130. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (opens in a new tab), Ministry of Cultural Affairs, Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1956, pp. 18–19. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  3. Hyderabad State Committee Appointed for the Compilation of a History of the Freedom Movement, The Freedom Struggle in Hyderabad: A Connected Account, Vol. III (1885-1920) (opens in a new tab), Hyderabad State Committee, Hyderabad, 1957, pp. 151. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: