తెలుగు చరిత్రTelugu History

లార్డ్ ఆంప్ట్‌హిల్

లార్డ్ ఆంప్ట్‌హిల్ 1900 నుంచి 1906 వరకు మద్రాసు గవర్నర్; 1904లో కొంతకాలం తాత్కాలిక వైస్రాయిగా పనిచేశాడు. 1903లో ఆయన తెలుగు జిల్లాల్లో సుదీర్ఘంగా పర్యటించాడు: మొదట అనంతపురం, కర్నూలు; తర్వాత నెల్లూరు, కృష్ణా, గోదావరి. తనకు వచ్చిన స్వాగత పత్రాలకు ఆయన ఇచ్చిన జవాబులు అచ్చయ్యాయి. రిజర్వు అడవులను తెరవాలన్న కర్నూలు జిల్లా వెలుగోడు రైతుల అర్జీ 'తెలివితక్కువ, ఆలోచన లేనిది' అని వారికి చెప్పాడు. గ్రామీణ ప్రజలు తాలూకా బోర్డులను ఎన్నుకునే స్థాయికి ఇంకా రాలేదని కాకినాడలో గోదావరి జిల్లా బోర్డుకు చెప్పాడు; తిరిగి విభజించే జిల్లాకు గోదావరి అనే పేరే ఉంటుందని ఆ పట్టణానికి చెప్పాడు.

తెలుగు జిల్లాల్లో లార్డ్ ఆంప్ట్‌హిల్ చేసిన పర్యటనల ప్రసంగాలన్నీ పూర్తిగా అచ్చయ్యాయి.12 అడవులు, సాగునీరు, స్థానిక బోర్డులు, జిల్లా సరిహద్దుల గురించిన అర్జీలకు, తరచు సూటిగా, జవాబిచ్చిన గవర్నరును అవి చూపిస్తాయి.34 బ్రిటిష్ రాజ్ (మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ) చూడండి.

మద్రాసు గవర్నర్

ఇండియా ఆఫీస్ జాబితా ప్రకారం ఆంప్ట్‌హిల్ 1900 డిసెంబర్ 28న మద్రాసు గవర్నర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టాడు.5 1904 ఏప్రిల్ 30 నుంచి డిసెంబర్ 13 వరకు భారతదేశ తాత్కాలిక వైస్రాయ్, గవర్నర్ జనరల్‌గా పనిచేశాడు.5 1906 మార్చి 28న సర్ ఆర్థర్ లాలీ ఆయన స్థానంలో వచ్చాడు.5

అనంతపురం, కర్నూలు, 1903

1903 జూలై 23 నుంచి ఆగస్టు 15 వరకు జరిగిన ఆయన పన్నెండవ పర్యటన అనంతపురం, కర్నూలు, బళ్లారి జిల్లాల గుండా సాగింది.1 1857 నుంచి అనుకుంటున్న బుక్కచెర్ల సాగునీటి పథకం కావాలని అనంతపురం మున్సిపల్ కౌన్సిల్ మళ్లీ అడిగింది.6 తుంగభద్ర మిగులు నీటిని వాడుకునే పెద్ద పథకంతో కలిపి దాన్ని త్వరలో పరిశీలిస్తామని ఆంప్ట్‌హిల్ మాట ఇచ్చాడు.6 కానీ నీటి సరఫరాపై నమ్మకం లేనందువల్ల, ఎన్నిసార్లు విచారించినా ఆ పథకానికి బలమైన కారణాలు దొరకలేదని హెచ్చరించాడు.67 అనంతపురం చూడండి.

కర్నూలు జిల్లాలోని కంబాలపల్లెలో, వెలుగోడు, చుట్టుపక్కల గ్రామాల రైతులు రాత్రివేళ ఒక తెలుగు అర్జీతో ఆయనను కలిశారు.8 రిజర్వు అడవి నుంచి పచ్చిక భూమిని తిరిగి ఇవ్వాలని, దుక్కి పశువులను ఉచితంగా మేపనివ్వాలని, కలప కొట్టుకోనివ్వాలని వారు కోరారు.9 అప్పుడు పరిశీలనలో ఉన్న వెలుగోడు సాగునీటి పథకాన్ని ఆమోదించమని కూడా అడిగారు.10 ఆ అర్జీ “చాలా తెలివితక్కువది, ఆలోచన లేనిది” అని ఆంప్ట్‌హిల్ అన్నాడు.10 అడవులు “అందరి మేలు కోసం, ఎల్లకాలం” ఉండాలని, అందరినీ లోపలికి రానిస్తే అవి నాశనమవుతాయని వారికి చెప్పాడు.3 కర్నూలు చూడండి.

నెల్లూరు, కృష్ణా, గోదావరి, 1903

1903 నవంబర్ 25 నుంచి డిసెంబర్ 9 వరకు జరిగిన పద్నాలుగవ పర్యటనలో ఆయన నెల్లూరు, కృష్ణా, గోదావరి జిల్లాల గుండా వెళ్లాడు.2 తాలూకా బోర్డుల్లో ఎన్నికైన సభ్యులు ఉండాలని కాకినాడలో గోదావరి జిల్లా బోర్డు కోరింది.4 ఆంప్ట్‌హిల్ ఒప్పుకోలేదు.4 గ్రామీణ ప్రాంతాల ప్రజలు “ఓటు హక్కు విలువను గ్రహించి దాన్ని వాడుకునేంతగా ఇంకా ముందుకు రాలేదు” అని ఆయన అన్నాడు.4

గోదావరి, కృష్ణా జిల్లాలను మూడుగా విభజిస్తారని కాకినాడ మున్సిపల్ కౌన్సిల్ ఊహించింది.11 కాకినాడనే జిల్లా ముఖ్య కేంద్రంగా ఉంచాలని, పెద్ద జిల్లాలకు పాత నదుల పేర్లే ఉంచాలని అది కోరింది.1112 ముఖ్య కేంద్రాన్ని కాకినాడలోనే ఉంచాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించిందని, కొత్త జిల్లాకు గోదావరి అనే పేరే ఉంటుందని ఆంప్ట్‌హిల్ జవాబిచ్చాడు.13

ఆ మార్పు 1904లో వచ్చింది.14 నదికి దక్షిణాన, పడమరన ఉన్న గోదావరి తాలూకాలు కృష్ణాకు వెళ్లాయి; కొత్తగా గుంటూరు జిల్లా ఏర్పడింది.14 కాకినాడ, గుంటూరు చూడండి.

Footnotes

  1. The Twelfth Tour of His Excellency Lord Ampthill to the Anantapur, Kurnool and Bellary Districts (23rd July – 15th August 1903) (1903), title page (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  2. The Thirteenth and Fourteenth Tours of His Excellency Lord Ampthill (1904), title page (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. Twelfth Tour of Lord Ampthill (1903), p. 921 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. The Thirteenth and Fourteenth Tours of His Excellency Lord Ampthill (1904), p. 1247, reply to the Godavari District Board (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. The India Office and Burma Office List for 1939, p. 109, “Governors of Madras” (archive.org (opens in a new tab)). Cited, not reproduced. ↩ ↩2 ↩3

  6. The Twelfth Tour of His Excellency Lord Ampthill to the Anantapur, Kurnool and Bellary Districts (1903), p. 849 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Twelfth Tour of Lord Ampthill (1903), p. 850 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Twelfth Tour of Lord Ampthill (1903), p. 918 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Twelfth Tour of Lord Ampthill (1903), p. 919 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Twelfth Tour of Lord Ampthill (1903), p. 920 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Thirteenth and Fourteenth Tours of Lord Ampthill (1904), p. 1249, address of the Cocanada Municipal Council (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. Thirteenth and Fourteenth Tours of Lord Ampthill (1904), p. 1250 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Thirteenth and Fourteenth Tours of Lord Ampthill (1904), p. 1256, reply to the Cocanada Municipal Council (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 178 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

రాజవంశాలు

బ్రిటిష్ రాజ్ (మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ)

క్రీ.శ. 1858–1947

1858లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ భూభాగాల బదిలీ నుంచి 1947లో స్వాతంత్ర్యం వరకు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలోని తెలుగు జిల్లాలపై బ్రిటిష్ రాజ్ (Crown) పాలన. మద్రాసులో గవర్నర్ ఇన్ కౌన్సిల్ కింద, తీరాన్ని, రాయలసీమను కలెక్టర్లు, రెవెన్యూ బోర్డు, జిల్లా, తాలూకా బోర్డులు, మునిసిపాలిటీల ద్వారా పాలించారు. జిల్లాల సరిహద్దులను మళ్లీ మళ్లీ మార్చారు (1859లో గోదావరి, కిస్ట్నా, 1882లో అనంతపురం, 1904లో గుంటూరు, 1911లో చిత్తూరు, 1925లో పశ్చిమ గోదావరి). 1860లో నిజాం భద్రాచలం, రేకపల్లి తాలూకాలను అప్పగించాడు. రైత్వారీ భూములను సర్వే చేసి శిస్తు నిర్ణయించారు. ఈనాం కమిషన్ ఈనాంలను నమోదు చేసింది. విజయనగరం, బొబ్బిలి, పిఠాపురం, వెంకటగిరి, కాళహస్తి, కార్వేటినగరం పెద్ద జమీందారీలు తమ శాశ్వత శిస్తు ఒప్పందాలను నిలుపుకున్నాయి. గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాలకు సాగునీరు వచ్చింది. రైల్వేలు బెజవాడ, వాల్తేరు చేరాయి. 1876–78 మహా కరువు దత్త మండలాలను ఖాళీ చేసింది. 1879–80 రంప తిరుగుబాటు ప్రెసిడెన్సీలో క్రమబద్ధ సైన్యం అవసరమైన చివరి తిరుగుబాటు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. India Office, The India Office and Burma Office List for 1939 (opens in a new tab), Harrison and Sons, London, 1939, pp. 109. Cited, not reproduced. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. N.A, The twelfth tour of His Excellency lord ampthill to the Anantapur, Kurnool and Bellary Districts (23rd July - 15th August 1903) (opens in a new tab), 1903, pp. 849–850, 918–921. [Public domain]
  3. The thirteen and fourteenth tours of His Exellency Lord Ampthill, to the Anamalai hills (10th to 23rd October 1903) and to the Nellore, Kistna and Godavari Districts (25th November to 9th December 1903) (opens in a new tab), 1904, pp. 1247, 1249–1250, 1256. [Public domain]
  4. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 178. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: