మల్యాల గుండ సేనాని

మల్యాల గుండ కాకతీయ పాలకులు గణపతిదేవుడు, రుద్రమదేవిలకు సేవ చేసిన సేనాపతి.¹ బొత్‌పూర్‌లోని ఆయన శాసనాలు అలంకార సంస్కృత కావ్యాలు.²³ కాకతీయులు నాల్గవ వర్ణంలో (నాలుగు వర్ణాలలో నాల్గవది) పుట్టారని అవి స్పష్టంగా చెబుతాయి.⁴

మల్యాల కుటుంబం

మల్యాల నాయకులు కాకతీయుల ప్రముఖ సేనాపతులలో ఉన్నారు. వారి లాగానే పురాణ పురుషుడు దుర్జయుని నుంచి వంశాన్ని చెప్పుకున్నారు. ఈ కుటుంబానికి చెందిన కాట ధరణికోటను తీసుకోవడానికి రుద్రదేవునికి సాయం చేశాడు.⁵ ఆయన కొడుకు చౌండ గణపతిదేవుని సైన్యాలకు నాయకత్వం వహించి దివి ద్వీపాన్ని తీసుకున్నాడు.⁵

గుండ తర్వాతి తరానికి చెందినవాడు.¹ చౌండతో ఆయనకు ఉన్న సంబంధాన్ని పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి (P. V. Parabrahma Sastry) నిర్ధారించలేకపోయారు.¹ వరంగల్ దగ్గరి కొండపర్తిలో ఉన్న కుటుంబపు పాత నివాసానికి దూరంగా గుండ శాఖ బొత్‌పూర్‌లో ఎందుకు స్థిరపడిందో కూడా ఆయన చెప్పలేకపోయారు.¹

బొత్‌పూర్ శాసనాలు

మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలోని బొత్‌పూర్ (బుదపురి)లోని శాసనాల ద్వారా గుండ తెలుసు. పి. శ్రీనివాసాచార్ (P. Sreenivasachar) వాటిని Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts (తెలింగాణ జిల్లాల శాసనాల సంకలనం)లో ప్రచురించారు. శక 1181 (1259; శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) నాటి ఒకటి గణపతి పాలనలో తేదీ వేయబడింది. శక 1194 (1272) నాటి మరొకటి రుద్రదేవుని, అంటే రుద్రమదేవి పాలనలో తేదీ వేయబడింది. రెండవదానిలో సేనాపతి మల్యాల గుండ తన ప్రభువు గణపతి పేరు మీద బుదపురి దగ్గర ఒక చెరువు కట్టించాడు.⁶

ఈ విధంగా గుండ గణపతిదేవుడు, రుద్రమదేవి ఇద్దరికీ సేవ చేశాడు.¹ శాసనాలు ఆయనను సేనాపతి (దండాధీశ్వరుడు) అంటాయి.⁷ పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఆయనను విద్యా పోషకుడిగా వర్ణిస్తారు.¹ ఉన్నత విద్యా సంస్థలలో ఉపాధ్యాయులైన ఘటశాసులు అర్హత ఉన్న పండితులు ఆయన శాసనాలలో దానాలు పొందినవారిలో కనిపిస్తారు.⁷¹

యజుర్వేదం, పాణిని వ్యాకరణంలో పండితుడైన మయూరభట్టు కొడుకు ఈశ్వరసూరి ఆ శాసనాలను రచించాడు. పాఠకులను కదిలించడం కంటే తన పాండిత్యాన్ని ప్రదర్శించడంపై ఆయనకు ఎక్కువ శ్రద్ధ ఉందని శ్రీనివాసాచార్ నిర్ణయించారు.²³ ఆయన కొన్ని పద్యాలు మొత్తం అక్షర వర్గాలను వదిలేస్తాయి. మరికొన్ని తమ క్రియలను దాచిపెడతాయి లేదా ఒక పద్యంలో మరో పద్యాన్ని దాచిపెడతాయి.²³ ఒకటి చక్రం (చక్రబంధం)గా అమర్చబడింది. దాని వృత్తాలలో కవి, పోషకుడు, శాసనం పేర్లు చదవవచ్చు.²³

గుండ శాసనాలు కాకతీయ రాజుల కులానికి కూడా ఆధారం. ఆయన బొత్‌పూర్, వడ్డమాను శాసనాలు కాకతీయులు నాల్గవ వర్ణం, శూద్ర వర్గంలో పుట్టారని స్పష్టంగా చెబుతాయని పరబ్రహ్మశాస్త్రి గుర్తించారు.⁴ ఇతర శాసనాలలోని సూర్య వంశ ప్రశంసాత్మక (పొగడ్తలతో నిండిన) వాదనల కంటే ఆయన వాటినే ఇష్టపడ్డారు.⁴

మరణం

శక 1198 (1276–77) నాటికి గుండ చనిపోయాడు. ఆ సంవత్సరం ఆయన వితంతువు కుప్పమాంబ బొత్‌పూర్‌లో ఒక దేవాలయం కట్టించి, ఆయన పేరు మీద ఒక లింగం (శివుని రాతి చిహ్నం) ప్రతిష్ఠించింది.⁷ తన కొడుకులు బాచయ, బొప్ప, గణపతిదేవుడు, ఇతర బంధువులతో కలిసి, బాచయ, తాను, గణపతి పేర్లు పెట్టిన చెరువుల కింది భూమిని ఆమె దానికి ఇచ్చింది.⁷

ఆమె శాసనంలోని సంస్కృత శ్లోకాలు ఆమెను గోన కుటుంబానికి శిఖామణి (అలంకారం) బుద్ధయ కూతురుగా వర్ణిస్తాయి.⁸ ఆమె చేసిన వ్రతాలను, మహాదానాలను అవి జాబితాగా ఇస్తాయి.⁸ పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఆమె తండ్రిని రంగనాథ రామాయణం రచయిత గోన బుద్ధారెడ్డిగా గుర్తించారు.¹

Footnotes

1. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 151. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

2. P. Sreenivasachar, A Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts, Part I (1942), pp. 9–10 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

3. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 293. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 29. ↩ ↩² ↩³

5. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 149–150. ↩ ↩²

6. P. Sreenivasachar (ed.), A Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts, Part II (1940), No. 51, translation, p. 149 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

7. P. Sreenivasachar (ed.), A Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts, Part II (1940), No. 50, translation, p. 141 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

8. P. Sreenivasachar (ed.), A Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts, Part II (1940), No. 50, translation, p. 142 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²