తెలుగు చరిత్రTelugu History

నిజాం షా (బహమనీ)

హుమాయూన్ షా కొడుకు నిజాం షా 1461 నుంచి 1463 వరకు బహమనీ వంశపు బాల రాజు. ఆయన తల్లి, మంత్రులు ఖ్వాజా జహాన్, మహమూద్ గవాన్ ఆయన తరఫున పాలించారు. ఆయన పాలన మొదట్లో ఒడిశా రాజు, తెలంగాణ నాయకులు రాజమహేంద్రవరం మార్గంలో దండెత్తి, కౌలాస్ వరకు దోచుకుని, తెలంగాణను తిరిగి ఇవ్వమని కోరారు. బీదర్ దగ్గర చిన్న అశ్వికదళం చేసిన దాడితో వాళ్లు పారిపోయారు. మాళ్వా దండెత్తినప్పుడు వాళ్లు మళ్లీ వచ్చారు; అప్పుడు ఆ రాష్ట్రాన్ని కాపాడే పనిని తెలంగాణ సైన్యాలకే వదిలేశారు. 1463లో తన పెళ్లి రాత్రే నిజాం షా అకస్మాత్తుగా చనిపోయాడు.

నిజాం షా 1461 నుంచి 1463 వరకు బహమనీ రాజు.12 తండ్రి హుమాయూన్ షా చనిపోయాక, ఎనిమిదేళ్ల బాలుడిగా ఆయన సింహాసనం ఎక్కాడు.13 ఆయన కొద్దికాలపు పాలనలో ఒడిశా రాజు, తెలంగాణ నాయకులు బహమనీ తెలంగాణను తిరిగి గెలుచుకోవడానికి ప్రయత్నించారు.43 ఒడిశా వైపు కథనం కోసం కపిలేంద్ర గజపతి చూడండి.

బాల రాజు

1461 సెప్టెంబర్ 4న హుమాయూన్ చనిపోయాడు.3 అప్పుడు మంత్రి ఖ్వాజా జహాన్, సర్దార్లు కలిసి ఎనిమిదేళ్ల నిజాం షాను బీదర్‌లో సింహాసనం మీద కూర్చోబెట్టారు.1 ఆయన తల్లి మఖ్దూమా-ఇ-జహాన్ సుల్తాన్ ఫిరోజ్ షా మనవరాలు.1 ఆమె ఖ్వాజా జహాన్, మహమూద్ గవాన్‌లతో కలిసి ప్రభుత్వాన్ని నడిపింది.13 ఖ్వాజా జహాన్‌ను తెలంగాణ గవర్నర్‌గా కూడా నియమించారని ఫెరిష్తా చెబుతాడు.5

ఒడిశా నుంచి దండయాత్ర

సింహాసనం మీద ఒక పిల్లవాడు ఉన్నాడని, సర్దార్లు అసంతృప్తిగా ఉన్నారని పొరుగు రాజులు విన్నారు.4 “ఒడిశా రాయలు, తులింగాణ జమీందార్లతో కలిసి, రాజ్‌మండ్రి మార్గంలో రాజ్యంపై దండెత్తారు” అని ఫెరిష్తా చెబుతాడు.4 వాళ్లు కౌలాస్ వరకు దేశాన్ని దోచుకున్నారు.4 రాణి, మంత్రులు బాల రాజును వెంటబెట్టుకుని నలభై వేల మంది సైన్యంతో వారి మీదికి సాగారు.4

ఒడిశా రాజు బీదర్‌కు పది మైళ్ల దూరం వరకు వచ్చాడు.4 తెలంగాణను తిరిగి ఇవ్వమని అడగాలని, బాల రాజు చేత కప్పం కట్టించాలని అతని ఆలోచన.4 అప్పుడు షా ముహిబ్బుల్లా కేవలం 160 మంది అశ్వికులతో అతని ముందు దళాలపై విరుచుకుపడ్డాడు.6 సైన్యమంతా దాడి చేస్తోందని భావించిన దండయాత్రికులు వెనక్కి తగ్గి, రాత్రికి రాత్రే వెనుదిరిగారు.6 ఖ్వాజా జహాన్ వారిని వెంటాడాడు; వాళ్లు ఒక కోటలో తలదాచుకున్నారు.6 చివరికి పెద్ద మొత్తం చెల్లించి ఇంటికి వెళ్లడానికి అనుమతి పొందారు.7 సురక్షితంగా వెనుదిరగడానికి దక్షిణ ఒడిశా రాజు అర మిలియన్ వెండి టంకాలు (నాణేలు) చెల్లించాడని హేగ్ చెబుతారు.3

ఫెరిష్తాను అనువదించిన జాన్ బ్రిగ్స్ ఈ కథను అనుమానించాడు.6 “తులింగాణను తిరిగి పొందడం కోసం” ఏర్పడిన కూటమిని 160 మంది విచ్ఛిన్నం చేయగలిగారనడం అసంబద్ధమని ఆయన భావించాడు.6

రెండవ దాడి

కొద్దికాలానికే మాళ్వా సుల్తాన్ మహమూద్ ఉత్తరం నుంచి రాజ్యంపై దండెత్తాడు.73 అదే సమయంలో ఒడిశా, తెలంగాణ రాజులు మళ్లీ యుద్ధానికి దిగారు.73 మంత్రులు ఆ రాష్ట్రాన్ని కాపాడే పనిని తెలంగాణ సైన్యాలకు అప్పగించి, మిగతా సైన్యంతో మాళ్వా మీదికి సాగారు.73

మరణం

రాణి తన కొడుకుకు తన బంధువుల అమ్మాయితో పెళ్లి కుదిర్చింది.2 పెళ్లి విందు జరుగుతున్న రాత్రే రాజమందిరం నుంచి కేకలు వినిపించాయని, నిజాం షా చనిపోయాడని ప్రకటించారని ఫెరిష్తా చెబుతాడు.2 బ్రిగ్స్ దీనిని హిజ్రీ 867 జిల్‌ఖాదా 13, అంటే 1463 జూలై 29గా చెబుతాడు.2 ఆయన తమ్ముడు మూడవ ముహమ్మద్ షా ఆయన తర్వాత రాజయ్యాడు.8

నాణేలు

1898 నాటికి నిజాం షా పేరుతో ఉన్న నాణేలు ఏవీ కాడ్రింగ్టన్‌కు తెలియవు.9 కానీ ఈ పాలనా సంవత్సరాలైన హిజ్రీ 866, 867 నాటి, అహ్మద్ పేరుతో ఉన్న రాగి నాణేలను ఆయన జాబితాలో చేర్చారు.910 వాటిలో ఒకదానిపై “అహ్మద్ షా బిన్ హుమాయూన్ షా అల్-బహమనీ” అని ఉంది.9 సింహాసనం ఎక్కినప్పుడు నిజాం అహ్మద్ అనే పేరు పెట్టుకున్నాడనేదే ఆయన ఇవ్వగలిగిన ఏకైక వివరణ.9

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • ఎవరు దండెత్తారు. ఫెరిష్తా ఒడిశా రాజులతో పాటు తెలంగాణ నాయకుల పేరు చెబుతాడు.4 ఒడిశా హిందువులకు తెలంగాణ హిందువులు తోడయ్యారని హేగ్ అంటారు.3 బుర్హాన్-ఇ మాసిర్ ఒడిశా రాజు పేరు మాత్రమే చెబుతుంది.111
  • బీదర్‌కు ఎంత దగ్గరగా వచ్చారు. ఫెరిష్తా పది మైళ్లు అంటాడు.4 హేగ్ ఇరవై మైళ్లలోపు అంటారు.3 బుర్హాన్-ఇ మాసిర్ యుద్ధం బీదర్ నుంచి పది ఫర్సఖ్‌ల దూరంలో జరిగిందంటుంది; అది సుమారు 34 మైళ్లని కింగ్ లెక్కించారు.11

Footnotes

  1. J. S. King, The History of the Bahmani Dynasty, founded on the Burhan-i Ma’asir (1900), p. 89 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 476 and margin (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 412 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  4. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 466 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  5. Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. II (1829), p. 465 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 467 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  7. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 468 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  8. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 477 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. O. Codrington, “On the Coins of the Bahmani Dynasty”, Numismatic Chronicle, 3rd series, XVIII (1898), p. 262 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Codrington, “Coins of the Bahmani Dynasty” (1898), pp. 269–270 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. King, History of the Bahmani Dynasty (1900), p. 90 and note 11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

బహమనీలు

క్రీ.శ. 1347–1527

గుల్బర్గా నుంచి, 1420ల నుంచి బీదర్ నుంచి పాలించిన దక్కన్ సుల్తానులు (1347–1527). వరంగల్ పాలకుడు పంపిన సైన్యంతో వారి స్థాపకుడు సింహాసనం గెలిచాడు. అతని వారసులు తెలుగు నాయకుల నుంచి కౌలాస్, భువనగిరి, గోల్కొండలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. (వేర్వేరు కథనాల ప్రకారం 1422, 1424 లేదా 1425లో) వరంగల్‌ను దోచుకుని, పడమటి తెలంగాణను బీదర్ రాష్ట్రంగా తమ ఆధీనంలో ఉంచుకున్నారు. వారు ముసునూరి, రేచర్ల నాయకులతో, రెడ్డి రాజులతో, విజయనగరంతో, ఒడిశా గజపతులతో పోరాడారు. 1470లలో రాజమహేంద్రవరం నుంచి కొండపల్లి, కొండవీడు వరకు తీరాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. మహమూద్ గవాన్ తెలింగాణ రాష్ట్రాన్ని రాజమహేంద్రవరం, వరంగల్ మధ్య విభజించాడు. దాని చివరి గవర్నర్ సుల్తాన్ కులీ గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. Muhammad Qasim Ferishta (tr. John Briggs), History of the Rise of the Mahomedan Power in India till the Year A.D. 1612, Vol. II (opens in a new tab), Longman, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1829, pp. 465–468, 476–477. [Public domain]
  2. J. S. King, The History of the Bahmani Dynasty, founded on the Burhan-i Ma'asir (opens in a new tab), Luzac and Co., London, 1900, pp. 89–90. [Public domain]
  3. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III: Turks and Afghans (opens in a new tab), Cambridge University Press, Cambridge, 1928, pp. 412. [Public domain]
  4. O. Codrington, On the Coins of the Bahmani Dynasty (Numismatic Chronicle, 3rd series, Vol. XVIII) (opens in a new tab), Royal Numismatic Society, London, 1898, pp. 262, 269–270. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: