ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

సాదతుల్లా ఖాన్

దాదాపు 1710–13 నుంచి 1732లో తన మరణం వరకు ఆర్కాటు రాజధానిగా కర్ణాటక నవాబు. ముహమ్మద్ సయీద్‌గా పుట్టిన నవాయత్. ఆయన మొఘల్ సేనాపతి దావూద్ ఖాన్ పన్నీకి దివాన్ (ఆర్థిక అధికారి), ఫౌజ్‌దారు (సైనిక పాలకుడు). కనుమల కింది కర్ణాటక పాలనలో ఆయన దావూద్ ఖాన్ తర్వాత వచ్చాడు. అది తీరం వెంట గుంటూరు నుంచి కొలెరూన్ వరకు విస్తరించి, నెల్లూరును కూడా కలిగి ఉంది. ఒక సిధౌట్ కాలక్రమం ప్రకారం ఆయన 1694లో ఆ స్థలాన్ని తీసుకుని అక్కడ కోట అధిపతిని నియమించాడు. అది ఆయన నవాబు కావడానికి చాలా సంవత్సరాల ముందు. ఆయన ఫౌజ్‌దారు నెల్లూరును పాలించాడు. 1720లో ఆయన ఉదయగిరి జాగీర్ ఇచ్చాడు. కడప, కర్నూలు, సావనూరు పఠాన్ నవాబులతో కలిసి ఆయన మైసూరు నుంచి పెద్ద మొత్తం వసూలు చేశాడు. ఆయన నవాబు పదవిని తన సోదరుని కొడుకు దోస్త్ అలీకి వదిలాడు.

ఆర్కాటు నుంచి దక్షిణ తెలుగు దేశంలోకి పాలన విస్తరించిన కర్ణాటక నవాబులలో సాదతుల్లా ఖాన్ మొదటివాడు.1 దక్కన్ సుబేదారు (రాష్ట్ర పాలకుడు) నిజాం-ఉల్-ముల్క్ “సాదతుల్లాను కర్ణాటక నవాబుగా నియమించాడు” అని మాత్రమే ఒప్పందాల అధికారిక రికార్డు చెబుతుంది.1 ఆయన 1732లో చనిపోయాడని అది చెబుతుంది.1

మార్క్ విల్క్స్ (Mark Wilks) Historical Sketches of the South of India (దక్షిణ భారత చారిత్రక చిత్రాలు) (1810) రాశారు.23 ఆయన ఆ కుటుంబపు పర్షియన్ చరిత్ర సాదత్ నామాను ఉపయోగించి, మిగిలి ఉన్న కుటుంబ సభ్యులతో మాట్లాడారు.23 ఆయన సాదతుల్లాను “గౌరవనీయమైన నెవాయెత్ జాతికి (నవాయత్ సమాజం) చెందినవాడు” అంటారు.23 ఆయన మొదటి పేరు ముహమ్మద్ సయీద్ అని ఆయన చెబుతారు.23 కర్ణాటక (ఆర్కాటు) నవాబులు చూడండి.

దావూద్ ఖాన్ దివాన్

రెండు కర్ణాటకల మొఘల్ సేనాని దావూద్ ఖాన్ పన్నీ సేవలో సాదతుల్లా ఎదిగాడు.34 ఔరంగజేబు మరణం తర్వాత సింహాసనం కోసం జరిగిన యుద్ధాలకు దావూద్ ఖాన్‌ను పిలిపించారు.34 ఫౌజ్‌దారు అంటే సైనిక పాలకుడు, దివాన్ అంటే ఆర్థిక అధికారి. తాను లేని సమయంలో “ఆ స్వాధీనాలను నిర్వహించడానికి తన ఫౌజ్‌దారుగా, దివాన్‌గా” ఆయన సాదతుల్లాను వదిలాడని విల్క్స్ చెబుతారు.34

ఫరుఖ్‌సియర్ సింహాసనం ఎక్కిన వెంటనే, 1713లో రెండు కర్ణాటకల నవాబుగా ఆయన నియామకం జరిగిందని సాదత్ నామా చెబుతుందని విల్క్స్ ఒక పాదసూచికలో జోడిస్తారు.4 మద్రాసు రికార్డులు అదే సంవత్సరం ఇస్తాయి, కానీ రాబర్ట్ ఓర్మ్ (Robert Orme) దానిని 1710లో ఉంచుతారు.4

కనుమల కింది కర్ణాటక

విల్క్స్ కర్ణాటక హైదరాబాద్ పాయన్‌ఘాట్ (దిగువ భూములు) అని పిలిచే ప్రాంతాన్ని ఆయన పాలించాడు.5 ఇది “కోరమాండల్ సముద్ర తీరం వెంట గుంటూరు నుంచి కొలెరూన్ వరకు విస్తరించిన దేశమంతా. తర్వాత ఆర్కాటు రాష్ట్రంగా బాగా ప్రసిద్ధి”.5

కనుమల పైన, కింద ఉన్న “రెండు కర్ణాటకల ఉమ్మడి పాలనలను నాలుగు సంవత్సరాలు” ఆయన నిర్వహించాడని విల్క్స్ చెబుతారు.6 తర్వాత బీజాపూర్ కర్ణాటకను వేరే అధికారికి ఇచ్చారు.6 ఆ తర్వాత, “ఆ అధికారులను వారి రాజధానుల పేర్ల మీద సిరా, ఆర్కాటు, కుర్పా నవాబులుగా పిలవడం ఎక్కువ సాధారణమైంది”.6 ఆర్కాటు చూడండి.

ఆ రాష్ట్రపు తెలుగు జిల్లాలు ఆయన కాలపు స్థానిక రికార్డులలో కనిపిస్తాయి.78 గ్రిబుల్ (Gribble) కడప మాన్యువల్ సిధౌట్ కాలక్రమాన్ని ముద్రిస్తుంది.78 1694లో “ఆర్కాటు సదూల్లా ఖాన్” అక్కడ మీర్ జుమ్లాను ఓడించాడని అది చెబుతుంది.7 ఆ కాలక్రమంలో దానికి ముందటి నమోదు మీర్ జుమ్లాను “ఆలంగీర్ సర్దార్” (a Sirdar of Alumgheer), అంటే చక్రవర్తి ఆలంగీర్ (ఔరంగజేబు) అధికారి అని పిలుస్తుంది.9 ఆయన మూడు గ్రామాల జాగీర్ (భూమి మంజూరు)తో కసరి సింగ్ అనే వ్యక్తిని కిల్లాదారు (కోట అధిపతి)గా నియమించాడు.78 కసరి సింగ్ ఆ తాలూకా ఆదాయాన్ని ఆర్కాటుకు పంపాలి.78

“క్రీ.శ. 1694 వరకు కూడా సిద్ధవటం సీమకు ఆర్కాటు నవాబు ఒక పాలకుడిని నియమించాడు” అని కడప గెజిటీర్ కూడా చెబుతుంది.78 1694 గురించిన ఈ రెండు కథనాలూ ఆయన నవాబుగా నియమితుడైనట్లు చెప్పే 1710, 1713 సంవత్సరాలకు చాలా ముందువి.74

“నవాబ్ సాదతుల్లా ఖాన్ కాలంలో” ముస్తఫర్ సాహెబ్ అనే వ్యక్తి నెల్లూరు ఫౌజ్‌దారు అని నెల్లూరు మాన్యువల్ చెబుతుంది.1011 1720లో సాదతుల్లా ఉదయగిరి పెద్ద జాగీర్, 68 గ్రామాలను బిద్రుద్దీన్ ఖాన్‌కు ఇచ్చాడని అది చెబుతుంది.1011 జూపల్లి లచ్మన్ అనే దోపిడీదారుడిని అణచివేసినందుకు, కొండ కోట కిల్లాదారుగా ఆయన పోషణ కోసం ఆ దానం ఇచ్చారు.1011 1731లో చక్రవర్తి దానిని ధృవీకరించాడు.1011 సిద్ధవటం, నెల్లూరు, ఉదయగిరి చూడండి.

పఠాన్ నవాబులు, మైసూరు

సాదతుల్లా “మైసూరు రాజా సంపదల గురించి తెలిసినవాడు, తన సొంత అధికార విభజన పట్ల అసూయపడేవాడు” అని విల్క్స్ చెబుతారు.612 అందుకే ఆయన మైసూరు నుంచి డబ్బు వసూలు చేయడానికి “కుర్పా, కర్నూలు, సావనూరు పఠాన్ నవాబులతో”, గుత్తి మరాఠా నాయకునితో “రహస్య కూటమిలో ప్రవేశించాడు”.612

ఆ డబ్బు చెల్లించబడింది.612 రాజా నిజంగా ఇచ్చిన మొత్తంలో సాదతుల్లా నలభై లక్షలు ఉంచుకున్నాడు, “మిగిలిన ఇరవై ఎనిమిది లక్షలు కేవలం మోసం”.612 పఠాన్ నవాబులు ఈ మోసానికి రహస్యంగా అంగీకరించారు. ఆయన ఐదుగురు భాగస్వాములకు ఒక్కొక్కరికి పన్నెండు లక్షలు లభించాయి.612 బహదూర్ షా 3వ సంవత్సరం నుంచి విల్క్స్ ఆ దండయాత్రను హిజ్రీ 1123–24 (1711–12; హిజ్రీ అంటే సంవత్సరాలను లెక్కించే ఇస్లామిక్ పద్ధతి) నాటిదిగా చెబుతారు.6 కడప నవాబులు, కర్నూలు నవాబులు చూడండి.

మరణం, వారసత్వం

సాదతుల్లా 1732లో చనిపోయాడు.2 “ఆయన తర్వాత ఆయన సోదరుని కొడుకు దోస్త్ అలీ ఖాన్ వచ్చాడు. ఇది తన తండ్రి సోదరుడు (uncle) అయిన ఆయన ముందే చేసిన ఏర్పాట్ల ప్రకారం జరిగింది, కానీ నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అనుమతి లేకుండా” అని విల్క్స్ చెబుతారు.2

ఆయనకు పిల్లలు లేరని ముహమ్మద్ బుర్హానుద్దీన్ (Muhammad Burhanuddin) కర్ణాటక, కర్నూలు చరిత్ర (1905) జోడిస్తుంది.13 ఆయన తన సోదరుని ఇద్దరు కొడుకులను దత్తత తీసుకున్నాడు.13 పెద్దవాడు దోస్త్ అలీని ఆర్కాటు నవాబుగా, చిన్నవాడు బాకర్ అలీని వెల్లూరు పాలకుడిగా చేశాడు.13 నెల్లూరు మాన్యువల్ నవాబుల జాబితా ఆయనకు ప్రారంభ సంవత్సరం ఇవ్వకుండా, 1732లో ఆయన మరణంతో ఆయన పాలనను ముగిస్తుంది.14

వాల్టర్ ఎలియట్ (Walter Elliot) Coins of Southern India (దక్షిణ భారత నాణేలు) (1886) రాశారు.15 నాణెం గరుకు వెనుక భాగంపై ఇల్లాహ్ అనే పర్షియన్ అక్షరాల ద్వారా “సాదుత్ ఉల్లా ఖాన్” బంగారు హూన్లను గుర్తించవచ్చని ఆయన చెబుతారు.15 ఆయన సాదతుల్లా మరణాన్ని 1731 నాటిదిగా చెబుతారు.15

Footnotes

  1. C. U. Aitchison, A Collection of Treaties, Engagements and Sanads, Vol. VIII (1892), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. Mark Wilks, Historical Sketches of the South of India, Vol. I (1810), p. 248 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. Wilks, Historical Sketches, Vol. I (1810), p. 225 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  4. Wilks, Historical Sketches, Vol. I (1810), p. 226 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  5. Wilks, Historical Sketches, Vol. I (1810), p. 218 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Wilks, Historical Sketches, Vol. I (1810), p. 227 and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  7. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah (1875), p. 51 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  8. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 41 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  9. Gribble, Cuddapah (1875), p. 50 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. John A. C. Boswell, A Manual of the Nellore District (1873), p. 472 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. Boswell, Nellore District (1873), p. 499 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  12. Wilks, Historical Sketches, Vol. I (1810), p. 228 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  13. Muhammad Burhanuddin Siddiqui, The Carnatic & Kurnool, their Last Muhammedan Rulers (Madras, 1905), p. 23 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  14. Boswell, Nellore District (1873), p. 444 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. Walter Elliot, Coins of Southern India (1886), p. 144 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

కర్ణాటక (ఆర్కాటు) నవాబులు

సుమారు క్రీ.శ. 1710–1801

సుమారు 1710 నుండి 1801 వరకు ఆర్కాటు నుండి పాలించిన, కనుమల దిగువ కర్ణాటక (గుంటూరు నుండి కొల్లిడం వరకు తీరం) కు మొఘల్, తర్వాత అసఫ్ జాహీ గవర్నర్లు. వారి తెలుగు జిల్లాలు నెల్లూరు, ఒంగోలు, పల్నాడు. ఉదయగిరి జాగీరు, వెంకటగిరి, కాళహస్తి కప్పం చెల్లించే పాలెగాళ్లు కూడా వారి కిందే ఉన్నారు. మొదటి వంశం, సాదతుల్లా ఖాన్ నవాయత్‌లు, 1744లో అన్వరుద్దీన్ ఖాన్‌కు చోటిచ్చారు. అతను 1749లో అంబూరు వద్ద చంపబడ్డాడు. అతని కుమారుడు ముహమ్మద్ అలీ వాలాజా చందా సాహెబ్, ఫ్రెంచివారికి వ్యతిరేకంగా ఇంగ్లీషు సహాయంతో నవాబుగిరీని గెలుచుకున్నాడు. అతని సోదరుడు నజీబుల్లా నెల్లూరును పట్టుకుని తిరుగుబాటు చేశాడు. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి, ప్రైవేటు రుణదాతలకు భారీగా అప్పుపడిన ముహమ్మద్ అలీ 1781లో తన ఆదాయాలను కంపెనీకి అప్పగించాడు. 1790–92లో కంపెనీ దేశాన్ని నిర్వహించింది. 1792లో దాని సైన్యం ఖర్చు చెల్లించడానికి అతను కట్టుబడ్డాడు. టిప్పు సుల్తాన్‌తో రహస్య ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలు బయటపడిన తర్వాత, అజీముద్దౌలా 1801లో కర్ణాటక పాలనను అప్పగించాడు. నెల్లూరు, ఒంగోలు బ్రిటిష్ జిల్లా అయ్యాయి.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (7)
  1. Mark Wilks, Historical Sketches of the South of India, in an Attempt to Trace the History of Mysoor, Vol. I (opens in a new tab), Longman, Hurst, Rees and Orme, London, 1810, pp. 218, 225–228, 248. [Public domain]
  2. C. U. Aitchison (compiler), A Collection of Treaties, Engagements and Sanads relating to India and Neighbouring Countries, Vol. VIII: Madras Presidency, including Ceylon, Hyderabad, Mysore and Coorg, and the Central Provinces (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, India, Calcutta, 1892, pp. 1. [Public domain]
  3. John A. C. Boswell, A Manual of the Nellore District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras, 1873, pp. 444, 472, 499. [Public domain]
  4. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1875, pp. 50–51. [Public domain]
  5. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1915, pp. 41. [Public domain]
  6. Muhammad Burhanuddin Siddiqui (Moulvi), The Carnatic & Kurnool, their Last Muhammedan Rulers (opens in a new tab), Commercial Press, Madras, 1905, pp. 22–23. [Public domain]
  7. Walter Elliot, Coins of Southern India (International Numismata Orientalia, Vol. III, Part 2) (opens in a new tab), Trübner & Co., London, 1886, pp. 144. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: