ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

సాలార్ జంగ్ I (మీర్ తురాబ్ అలీ ఖాన్)

ముప్పై సంవత్సరాలు (1853–1883) హైదరాబాద్ మంత్రి, మహబూబ్ అలీ ఖాన్ బాలుడిగా ఉన్నప్పుడు రాజప్రతినిధి. ఆయన మంత్రి మీర్ ఆలం మునిమనవడు. ఆయన 1847లో తెలంగాణలోని జిల్లాలకు తాలూక్‌దారు (జిల్లా అధికారి)గా మొదలుపెట్టి, 1853లో ఇరవై నాలుగేళ్ల వయసులో మంత్రి అయ్యారు. 1857లో ఆయన నిజాం ప్రభుత్వాన్ని బ్రిటిష్ వైపు ఉంచారు. ఆయన రాజ్యాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరించారు: శిస్తు గుత్తేదారులకు బదులు జీతాలు పొందే ఆదాయ అధికారులు, రెవెన్యూ సర్వే, సెటిల్‌మెంట్, సివిల్, క్రిమినల్ న్యాయస్థానాలు, నలుగురు మంత్రుల కింద శాఖలు (1868), మెరుగైన ఆర్థిక స్థితి. ఆయన 1883 ఫిబ్రవరి 8 లేదా 9న చనిపోయారు.

Full-length portrait of a moustached man in a white cap and long dark robe with a sash and the star of an order, standing beside a curtain.
Full-length portrait of a moustached man in a white cap and long dark robe with a sash and the star of an order, standing beside a curtain. · A. Claude Campbell (ed.) (opens in a new tab) · Public domain

సాలార్ జంగ్ అనే బిరుదుతో ప్రసిద్ధుడైన మీర్ తురాబ్ అలీ ఖాన్ 1853 నుంచి 1883లో తన మరణం వరకు హైదరాబాద్ మంత్రి. ఆ కాలంలో చాలా భాగం ఆయన అసఫ్ జాహీ నిజాములు అఫ్జల్-ఉద్-దౌలా, యువకుడైన మహబూబ్ అలీ ఖాన్ తరఫున పాలించారు.12 “ముప్పై సంవత్సరాల పాటు ఆయన జీవిత కథే హైదరాబాద్ రాష్ట్ర చరిత్ర” అని Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) చెబుతుంది.3

కుటుంబం, తొలి జీవితం

ఆయన ప్రైవేటు కార్యదర్శి సయ్యద్ హుస్సేన్ బిల్గ్రామీ (Syed Hossain Bilgrami) 1883లో ఆయన జ్ఞాపకాలను ప్రచురించారు.4 అది ఆయన జన్మదినాన్ని 1829 జనవరి 2 అని ఇస్తుంది.4 క్యాంప్‌బెల్ (Campbell) ఈ తేదీని మళ్లీ చెప్పి, ఆయన వంశాన్ని గుర్తిస్తారు.5 ఆయన తండ్రి మీర్ ముహమ్మద్ అలీ ఖాన్, 1804లో మంత్రి మీర్ ఆలం రెండవ కూతురితో మంత్రి మునీర్-ఉల్-ముల్క్ పెళ్లి ద్వారా పుట్టిన పెద్ద కొడుకు.5

Imperial Gazetteer ఆ కుటుంబాన్ని ఇంకా వెనక్కి కరాన్‌కు చెందిన షేక్ ఒవైస్ వరకు గుర్తిస్తుంది.6 బీజాపూర్ రాజుల, ఔరంగజేబు అధికారులను కూడా అది ఆయన పూర్వీకులలో పేర్కొంటుంది.6 ఆయన తాత మరణం తర్వాత, ఆయన మామయ్య (uncle) సిరాజ్-ఉల్-ముల్క్ ఆ బాలుడిని పెంచారు. ఆయన పర్షియన్, అరబిక్, ఇంగ్లీషు నేర్చుకున్నారు.5

బిల్గ్రామీ ప్రకారం, పందొమ్మిదేళ్ల వయసులో, 1847లో ఆయన ప్రజా జీవితం మొదలైంది.7 అప్పుడు మంత్రిగా ఉన్న ఆయన మామయ్య ఆయనను తెలంగాణలోని కొన్ని జిల్లాలకు తాలూక్‌దారు (జిల్లా అధికారి)గా చేశారు.7 ఆయనకు ముందు మిస్టర్ డైటన్ (Dighton) అనే ఇంగ్లీషు వ్యక్తి ఈ జిల్లాలను నడిపారు.7 అప్పట్లో యూరోపియన్లు నిజాం సేవలో పనిచేయడం నిషిద్ధం కాబట్టి డైటన్‌ను తొలగించాల్సి వచ్చింది.7

సాలార్ జంగ్ దాదాపు ఎనిమిది నెలలు ఆ బాధ్యత నిర్వహించారు.7 క్యాంప్‌బెల్ ఆ జిల్లా పేరును “తెలింగాణలోని ఒక జిల్లా ఖమాన్” అని చెబుతారు.5 ఖమ్మం చూడండి.

మంత్రి

బేరార్‌ను బ్రిటిష్‌వారికి ఇచ్చిన ఒప్పందం జరిగిన కొన్ని రోజుల తర్వాత, 1853 మే 26న సిరాజ్-ఉల్-ముల్క్ చనిపోయారు.81 ఐదు రోజుల తర్వాత నిజాం నాసిర్-ఉద్-దౌలా రెసిడెంట్ సమక్షంలో బహిరంగ దర్బారు (రాజసభ)లో సాలార్ జంగ్‌ను మంత్రిగా నియమించాడని బిల్గ్రామీ చెబుతారు.81

ముదిరాజ్ (Mudiraj) ఆయన నియామక సమయంలో ఆయనను “18 ఏళ్ల బాలుడు” అంటారు, కానీ 1829లో పుట్టి ఉంటే ఆయన నిజానికి ఇరవై నాలుగేళ్లవారు.94

ఆయన చేపట్టిన రాజ్యాన్ని క్యాంప్‌బెల్ వర్ణిస్తారు.1011 సైన్యాల జీతాలు సంవత్సరాలుగా బకాయి పడ్డాయి. రాజ్యం స్థానిక వడ్డీ వ్యాపారులకు (షావుకార్లు) అప్పు పడింది. అరబ్ జమాదార్లు (సేనానులు) “దాదాపు సగం ఆదాయాలను, అధికారమంతటినీ ఆధీనంలో ఉంచుకున్నారు”.1011 సాలార్ జంగ్ జమాదార్లను, వడ్డీ వ్యాపారులను తనవైపు తిప్పుకున్నారు.1011

అరబ్బుల దావాలను విచారించడానికి ఆయన తన సొంత భవనంలో ఒక ప్రత్యేక న్యాయస్థానాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.1011 అరబ్బులకు, పఠాన్లకు తాకట్టు పెట్టిన భూములను, జాగీర్లను (భూమి మంజూరులు) తిరిగి కొనడం కూడా ఆయన మొదలుపెట్టారు.1011 1856 జనవరిలో ముస్లిం, హిందూ పిల్లల వ్యాపారాన్ని నిషేధించే ప్రకటనను ఆయన జారీ చేశారు.12

1857లో ఆయన కొత్త నిజాం అఫ్జల్-ఉద్-దౌలాను బ్రిటిష్‌వారికి విశ్వాసపాత్రుడిగా ఉంచారని Imperial Gazetteer చెబుతుంది.2 ఔరంగాబాద్ నుంచి హైదరాబాద్‌కు పారిపోయిన తిరుగుబాటుదారులను ఆయన అరెస్టు చేయించారని క్యాంప్‌బెల్ చెబుతారు.13 ఆయన వారిని రెసిడెంట్‌కు అప్పగించి, రెసిడెన్సీపై రాబోయే దాడి గురించి కర్నల్ డేవిడ్‌సన్‌ను హెచ్చరించారు.13

1859 ఫిబ్రవరిలో, మళ్లీ 1860లలో తనపై జరిగిన చాలా హత్యా ప్రయత్నాల నుంచి సాలార్ జంగ్ బయటపడ్డారు.1214 తర్వాతి ప్రయత్నంలో, దర్బారుకు వెళ్లే దారిలో గుంపులోని ఒక వ్యక్తి ఆయన పల్లకీపై కాల్పులు జరిపాడు.1214 1861లో, 1867లో నిజాం ఆయనను తొలగించడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ బ్రిటిష్‌వారు దానిని అడ్డుకున్నారు.15

సంస్కరణలు

ముదిరాజ్ ఆయన ఆదాయ సంస్కరణను వర్ణిస్తారు. ప్రభుత్వం ఆదాయాన్ని గుత్తకు ఇవ్వడం ఆపేసింది. దానికి బదులు గ్రామ పెద్ద నుంచి పదహారు జిల్లాల తాలూక్‌దార్ల వరకు, శ్రేణుల వారీ జీతాలు పొందే ఆదాయ అధికారుల ద్వారా రైతులతో వ్యవహరించింది.16

సాగు చేసిన భూమి, దాని పంటలు, దాని కౌలుదారు, దాని శిస్తు రికార్డులను ఉంచారు. ప్రతి చెల్లింపుకు రైతుకు రసీదు లభించింది.16

Imperial Gazetteer ఆయన ఇతర చర్యలను జాబితా చేస్తుంది.217 1868లో ఆయన న్యాయం, రెవెన్యూ, పోలీసు, ఇతర వ్యవహారాల కోసం నలుగురు శాఖా మంత్రులను (సదర్-ఉల్-మహామ్‌లు) నియమించారు.217 సైన్యం, ఆర్థికం, ఖజానా, తపాలా, టంకశాల, రైల్వేలను ఆయన తన చేతిలోనే ఉంచుకున్నారు.217

మరాఠా జిల్లాలలో రెవెన్యూ సర్వే, సెటిల్‌మెంట్ పూర్తయింది.217 సివిల్, క్రిమినల్ న్యాయస్థానాలు ఏర్పాటయ్యాయి, స్టాంపులు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి.217 “ముఖ్యంగా, బాగా చిక్కుల్లో పడిన రాజ్య ఆర్థిక స్థితి చాలా మెరుగుపడింది.”217

1870లో బ్రిటిష్ ఇండియా చట్టాల నమూనాలో చట్టాలు రూపొందించడానికి ఆయన ముస్లిం న్యాయవాదుల కమిటీని నియమించారు.18 ఆయన మంత్రిత్వం నుంచి హైదరాబాద్ పాత నగరం, శివారు ప్రాంతాలలో దాదాపు మూడు వంతులు మళ్లీ కట్టబడ్డాయి లేదా పునరుద్ధరించబడ్డాయని గెజిటీర్ చెబుతుంది.1920 తన మరణానికి కొన్ని సంవత్సరాల ముందు ఆయన చార్మినార్ను “పూర్తిగా పునరుద్ధరింపజేశారు” అని అది జోడిస్తుంది.1920

రాజప్రతినిధి

మహబూబ్ అలీ ఖాన్ శిశువుగా ఉన్నప్పుడు, 1869లో అఫ్జల్-ఉద్-దౌలా చనిపోయాడు.221 అప్పుడు సాలార్ జంగ్, నవాబ్ షమ్స్-ఉల్-ఉమరా ఆ బాలునికి సహ రాజప్రతినిధులయ్యారు. 1881 నుంచి సాలార్ జంగ్ ఒంటరిగా పాలించారు.221

1867లో ఆయనకు వ్యక్తిగత 17 తుపాకుల గౌరవ వందనం ఇచ్చారు.21 1870లో ఆయన నైట్ గ్రాండ్ కమాండర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ ఇండియా అయ్యారు.21 1876లో ఆయన యూరప్ సందర్శించారు.314 ఆయన ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లో డి.సి.ఎల్. డిగ్రీని, లండన్ నగర పౌరసత్వ గౌరవాన్ని పొందారని Imperial Gazetteer చెబుతుంది.314

ఆయన 1883 ఫిబ్రవరి మొదట్లో హఠాత్తుగా చనిపోయారు.222324 ఒప్పందాల సంకలనం, క్యాంప్‌బెల్ పుస్తకంలోని ఒక భాగం ఆయన మరణాన్ని ఫిబ్రవరి 8 నాటిదిగా చెబుతాయి, కానీ క్యాంప్‌బెల్ మంత్రుల జాబితా ఫిబ్రవరి 9 అని ఇస్తుంది.222324

ఆయన కొడుకు మీర్ లాయిక్ అలీ ఖాన్, సాలార్ జంగ్ II, 1884లో మంత్రి అయ్యారు.17 కుటుంబ సమాధి స్థలం పాత నగరంలోని మీర్ మొమిన్ దాయిరాకు దక్షిణాన ఉంది.25

Footnotes

  1. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  3. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 296 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  4. Syed Hossain Bilgrami, A Memoir of Sir Salar Jung (1883), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 36 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 295 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Bilgrami, Memoir of Sir Salar Jung (1883), p. 16 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  8. Bilgrami, Memoir of Sir Salar Jung (1883), p. 18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (1929), p. 67 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  11. Bilgrami, Memoir of Sir Salar Jung (1883), p. 24 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  12. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 39 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  13. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 38 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 40 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  15. C. U. Aitchison, A Collection of Treaties, Engagements and Sanads, Vol. IX (1909), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 68 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  17. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  18. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 52 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 119 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  20. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 115 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  21. Aitchison, Treaties, Vol. IX (1909), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  22. Aitchison, Treaties, Vol. IX (1909), p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  23. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  24. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 128 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  25. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 116 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. Syed Hossain Bilgrami, A Memoir of Sir Salar Jung, G.C.S.I. (opens in a new tab), Times of India Steam Press, Bombay, 1883, pp. 2, 16, 18, 24. [Public domain]
  2. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam's Dominions, Being an Exhaustive Photographic History of the Hyderabad State, Deccan, India (opens in a new tab), C. B. Burrows, Bombay, 1898, pp. 14, 36–40, 128. [Public domain]
  3. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 17–19, 52, 115–116, 119, 295–296. [Public domain]
  4. C. U. Aitchison (compiler), A Collection of Treaties, Engagements and Sanads relating to India and Neighbouring Countries, Vol. IX: Hyderabad, Mysore and Coorg (4th ed.) (opens in a new tab), Superintendent, Government Printing, India, Calcutta, 1909, pp. 9–11, 13. [Public domain]
  5. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (opens in a new tab), Chandrakanth Press, Hyderabad (Deccan), 1929, pp. 67–68. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: