ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

అఫ్జల్-ఉద్-దౌలా (అసఫ్ జా V)

1857 నుంచి 1869 వరకు హైదరాబాద్ నిజాం. ఆయన నాసిర్-ఉద్-దౌలా పెద్ద కొడుకు. కంపెనీకి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు ఉత్తర భారతదేశం అంతటా వ్యాపిస్తున్నప్పుడు, 1857 మే 16న ఆయన సింహాసనం ఎక్కాడు. తన మంత్రి సాలార్ జంగ్‌తో కలిసి ఆయన హైదరాబాద్‌ను బ్రిటిష్ వారి వైపు ఉంచాడు. 1857 జూలై 17న రెసిడెన్సీపై దాడి జరిగింది, ఆ దాడిని తిప్పికొట్టారు. 1860 ఒప్పందం ప్రకారం ఉస్మానాబాద్, రాయచూరు దోఆబ్‌లను ఆయనకు తిరిగి ఇచ్చారు. యాభై లక్షల అప్పును రద్దు చేశారు. షోరాపూర్‌ను ఆయన రాజ్యానికి కలిపారు. బేరార్ బ్రిటిష్ వారి ధర్మకర్తృత్వంలోనే ఉండిపోయింది. ఆయన 1869 ఫిబ్రవరి 26న చనిపోయాడు.

The Afzal bridge, with its row of arches, over the Musi river, with people in the river bed.
The Afzal bridge, with its row of arches, over the Musi river, with people in the river bed. · A. Claude Campbell (ed.) (opens in a new tab) · Public domain

అఫ్జల్-ఉద్-దౌలా సాధారణ లెక్క ప్రకారం అసఫ్ జాహీలలో ఐదవ నిజాం. ఆయన నాసిర్-ఉద్-దౌలా పెద్ద కొడుకు. 1857 మే 16న ఆయన తండ్రి తర్వాత సింహాసనం ఎక్కాడు.12 ఆయన తల్లి పేరు దిలావర్-ఉన్-నిస్సా బేగం అని బిల్గ్రామీ (Bilgrami) చెప్పారు. ఆమె సమాధి మక్కా మసీదులో ఉందని ఆయన జాబితాలో చేర్చారు.3

1857

1857 తిరుగుబాటు ఉత్తర భారతదేశం అంతటా వ్యాపిస్తున్నప్పుడు ఆయన సింహాసనం ఎక్కాడు.45 “హైదరాబాద్ తిరుగుబాటులో చేరితే, దక్షిణ భారతదేశం మొత్తం, బొంబాయి కూడా తిరగబడతాయి” అని భయపడ్డారని Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) చెబుతుంది.45 ఆయన సలహాదారులలో కొందరు తిరుగుబాటులో చేరమని ఆయనను కోరారు.45 కానీ ఆయన “తన నమ్మకమైన మంత్రి సాలార్ జంగ్ మంచి సలహాలను విని, బ్రిటిష్ వారి పక్షం వహించాడు”.45

ముదిరాజ్ (Mudiraj) రాసిన Pictorial Hyderabad (చిత్రాలలో హైదరాబాద్) (1929) తిరుగుబాటుకు పిలుపునిచ్చే ప్రకటనల గురించి వర్ణిస్తుంది.6 వాటిని మసీదుల గోడలపై, నిజాం, మంత్రి రాజమహళ్ల గోడలపై, చార్మినార్ దగ్గర అంటించారు.6 నిజాం హైదరాబాద్ కంటింజెంట్ (సైనిక దళం)ను “ఉత్తర భారతదేశం”లో, రాజపుటానాలో, కాల్పీకి దండయాత్రలో తిరుగుబాటుదారులపై పోరాడడానికి పంపాడని అది చెబుతుంది.6

నిజాంను “దగ్గరగా గమనించేలా” చేసిన రెసిడెంట్ కల్నల్ డేవిడ్‌సన్ (Davidson) మాటలను ముదిరాజ్ ఉదహరించారు.7 తిరుగుబాటుదారుల దూతలు నిజాం దగ్గరకు వచ్చినప్పుడు, ఆయన వారి మాటలు విని “వారితో చేతులు కలపడానికి నిరాకరించాడు” అని డేవిడ్‌సన్ నివేదించారు.7

1857 జూలై 17 సాయంత్రం రోహిల్లాలు, ఆఫ్ఘన్‌ల ఒక గుంపు బ్రిటిష్ రెసిడెన్సీపై దాడి చేసింది. ఆ గుంపును తరిమికొట్టారు.8 “కొత్త పాలకుడు సింహాసనం ఎక్కడం” వల్ల విధేయత లేనివారి ఆశలు పెరిగాయని 1909 నాటి ఒప్పందాల సంకలనం చెబుతుంది.8

హైదరాబాద్ రాష్ట్ర కమిటీ ప్రచురించిన Freedom Struggle in Hyderabad (హైదరాబాద్‌లో స్వాతంత్ర్య పోరాటం) (1956) ఈ దాడి గురించి రెసిడెంట్ నిజాంకు రాసిన లేఖను ప్రచురించింది.9 ఇక్కడ సంక్షిప్తంగా ఇచ్చిన దాని కథనం ప్రకారం, తుర్రేబాజ్ ఖాన్, మౌల్వీ అల్లాఉద్దీన్ దాడి చేసినవారికి నాయకత్వం వహించారు.9 వారు రెండు ఇళ్లలో తలదాచుకున్నారు. ఆ ఇళ్లపై రాత్రంతా ఫిరంగులు పేల్చారు.9 అల్లాఉద్దీన్‌కు తర్వాత జీవితాంతం దేశాంతర శిక్ష విధించారు. తుర్రేబాజ్ ఖాన్‌ను మళ్లీ పట్టుకుంటున్నప్పుడు కాల్చి చంపారు.9 బ్రిటిష్ రెసిడెన్సీ చూడండి. 1859 ఫిబ్రవరిలో రెసిడెంట్, సాలార్ జంగ్‌ల ప్రాణాలు తీయడానికి జరిగిన తర్వాతి ప్రయత్నాన్ని క్యాంప్‌బెల్ (Campbell) వర్ణించారు.10

1860 ఒప్పందం

1859 ఫిబ్రవరిలో లార్డ్ కానింగ్ నిజాం విధేయతకు కృతజ్ఞతలు తెలిపాడు.107 తర్వాత 1860 డిసెంబర్ ఒప్పందం ఆయనకు ఇలా బహుమతి ఇచ్చింది:811

  • ఆయన చెల్లించవలసిన యాభై లక్షల అప్పును రద్దు చేశారు811
  • తిరుగుబాటు చేసిన రాజా నుంచి తీసుకున్న షోరాపూర్‌ను ఆయనకు అప్పగించారు811
  • ధారాసియో (ఉస్మానాబాద్), రాయచూరు దోఆబ్‌లను తిరిగి ఇచ్చారు811

దానికి బదులుగా ఆయన గోదావరి ఎడమ ఒడ్డున ఉన్న జిల్లాలను అప్పగించాడు.811 బేరార్‌లో మిగిలిన అప్పగించిన జిల్లాలను లెక్కలు అడగకుండా ధర్మకర్తృత్వంలో ఉంచాలని నిర్ణయించారు.811 తిరిగి ఇచ్చిన జిల్లాల ఆదాయం 21 లక్షలని, బేరార్ ఆదాయం 32 లక్షలని Imperial Gazetteer ఇస్తుంది.5 £10,000 విలువైన కానుకలను కూడా అది నమోదు చేస్తుంది.5

నిజాం కానుకలను చూసి, ఒక వజ్రపు ఉంగరాన్ని వేలికి పెట్టుకుని, రత్నాలు పొదిగిన కత్తిని నడుముకు వేలాడదీసుకున్నాడని ముదిరాజ్ వర్ణించారు.12 1861లో ఆయన కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ ఇండియాలో నైట్ గ్రాండ్ కమాండర్ అయ్యాడు.512 1861 నవంబర్‌లో రెసిడెంట్ ఆయనకు ఆ గౌరవాన్ని ప్రదానం చేశారని ముదిరాజ్ చెప్పారు.512

సాలార్ జంగ్, నిజాం

1861లో రెసిడెంట్ అభ్యంతరాలు చెప్పినా, సాలార్ జంగ్‌ను పదవి నుంచి తొలగించాలని నిజాం నిర్ణయించాడని ఒప్పందాల సంకలనం చెబుతుంది.11 బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం దీనికి ఒప్పుకోలేదు. సాలార్ జంగ్ పదవిలోనే ఉన్నాడు.11 1867లో మళ్లీ విభేదాలు వచ్చాయి, కానీ అవి పరిష్కారమయ్యాయి.11

రెసిడెంట్ మంత్రిని తొలగించాలని కోరుకుంటున్నాడని నిజాంను నమ్మించిన ఒక కుట్ర మొదటి గొడవను పెంచిందని క్యాంప్‌బెల్ చెప్పారు.10 కల్నల్ డేవిడ్‌సన్ అభ్యంతరం చెప్పినప్పుడు ఆ కుట్ర బయటపడింది. ఇద్దరూ రాజీ పడ్డారు.10 1862లో నిజాంకు ఒక సనద్ (హక్కుపత్రం) లభించింది. ముస్లిం చట్టానికి, ఆయన కుటుంబ ఆచారాలకు అనుగుణంగా జరిగే ఏ వారసత్వాన్నైనా గుర్తిస్తామని అది హామీ ఇచ్చింది.13

మరణం

అఫ్జల్-ఉద్-దౌలా 1869 ఫిబ్రవరి 26, శుక్రవారం నాడు, తన నలభై మూడవ ఏట చనిపోయాడు.1412 ఆయనను మక్కా మసీదులో ఖననం చేశారు.1412 రెసిడెంట్ ఆయన ఏకైక కొడుకు, మూడేళ్లు కూడా నిండని మహబూబ్ అలీ ఖాన్‌ను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టారు.13

ఈ కొడుకుకు కీడు జరుగుతుందనే భయంతో నిజాం అతనిని ఎప్పుడూ చూడలేదనే ఒక కథను క్యాంప్‌బెల్ తిరిగి చెప్పారు.14 ఆయనకు ముందే మరో ముగ్గురు కొడుకులు చనిపోయారు.14

Footnotes

  1. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 125 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  2. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (1929), p. 69 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 36 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  4. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  6. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 70 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 71 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. C. U. Aitchison, A Collection of Treaties, Engagements and Sanads, Vol. IX (1909), p. 9 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  9. The Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. II (1956), pp. 63–64 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 39 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. Aitchison, Treaties, Vol. IX (1909), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  12. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 72 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  13. Aitchison, Treaties, Vol. IX (1909), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 126 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

అసఫ్ జాహీలు (నిజాములు)

క్రీ.శ. 1724–1948

హైదరాబాద్ నిజాముల రాజవంశం (1724–1948). 1724లో షకర్‌ఖేడా వద్ద ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించి దక్కన్‌లో స్వతంత్రుడైన మొఘల్ ప్రతినిధి నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అసఫ్ జా దీనిని స్థాపించాడు. అతని మరణం తర్వాత ఫ్రెంచివారు, ఇంగ్లీషువారు ప్రత్యర్థి వారసులకు మద్దతు ఇచ్చారు. ఉత్తర సర్కారులు 1753లో ఫ్రెంచివారికి, 1766లో ఇంగ్లీషువారికి, రాయలసీమ దత్త మండలాలు 1800లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి వెళ్లాయి. తెలంగాణ నిజాం రాజ్యపు తెలుగు గుండెగా మిగిలింది. 1798–1800 సబ్సిడియరీ ఒప్పందంతో బ్రిటిష్ వారికి కట్టుబడిన నిజాములు చందూలాల్, మొదటి సాలార్ జంగ్ వంటి మంత్రుల ద్వారా పాలించారు. వారు 1853లో బేరార్‌ను బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించి, 1902లో కౌలుకు ఇచ్చారు. మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ పాలనలో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం వచ్చింది, హైదరాబాద్ పునర్నిర్మాణం జరిగింది. అతని ప్రభుత్వం 1948 సెప్టెంబర్‌లో ముగిసింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 17–18. [Public domain]
  2. C. U. Aitchison (compiler), A Collection of Treaties, Engagements and Sanads relating to India and Neighbouring Countries, Vol. IX: Hyderabad, Mysore and Coorg (4th ed.) (opens in a new tab), Superintendent, Government Printing, India, Calcutta, 1909, pp. 9–11. [Public domain]
  3. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam's Dominions, Being an Exhaustive Photographic History of the Hyderabad State, Deccan, India (opens in a new tab), C. B. Burrows, Bombay, 1898, pp. 37–39, 125–126. [Public domain]
  4. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (opens in a new tab), Chandrakanth Press, Hyderabad (Deccan), 1929, pp. 69–72. [Public domain]
  5. Hyderabad State Committee Appointed for the Compilation of a History of the Freedom Movement, The Freedom Struggle in Hyderabad, Vol. II (1857-1885) (opens in a new tab), Hyderabad State Committee, Hyderabad, 1956, pp. 63–64. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  6. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 36–37. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: