ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

బాడపుడు

తూర్పు చాళుక్యుల కనిష్ఠ శాఖకు చెందిన రాకుమారుడు, రెండవ యుద్ధమల్లుని కొడుకు, రెండవ తాలుని అన్న. రాష్ట్రకూట రాజు మూడవ కృష్ణుని సాయంతో రెండవ అమ్మరాజును వేంగి నుంచి వెళ్లగొట్టానని ఆయన తన ఆరుంబాక ఫలకాలలో చెప్పుకున్నాడు. ఆయన సామ్రాజ్య బిరుదులు తీసుకున్నాడు. ఆయన దాదాపు 956లో వెలనాడు జిల్లాలో కొద్ది కాలం పాలించాడా, లేక తర్వాతి దానశాసనాలు అరాజక కాలం (పాలనలో విరామం) అని పిలిచే 27 సంవత్సరాలు పాలించాడా అనే విషయంలో పండితులు ఏకీభవించరు.

బాడపుడు తూర్పు చాళుక్యుల కనిష్ఠ శాఖకు చెందిన రాకుమారుడు. ఆ శాఖ గుణగ మూడవ విజయాదిత్యుని తమ్ముడు మొదటి యుద్ధమల్లుని నుంచి వచ్చింది. జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) మొదటి యుద్ధమల్లుడిని గుణగ మూడవ విజయాదిత్యునికి, యువరాజు మొదటి విక్రమాదిత్యునికి తమ్ముడిగా ఉంచారు.1

ఆయన సొంత దానశాసనం ఆరుంబాక ఫలకాల ద్వారా, ఆయన తమ్ముడు రెండవ తాలుని శ్రీపూండి ఫలకాల ద్వారా బాడపుడి గురించి తెలుస్తుంది.23 1928లో ఈ రెండింటినీ సంపాదకత్వం చేసిన కె. వి. లక్ష్మణరావు (K. V. Lakshmana Rao) ఆ పేరును దంత్య దతో (బాదప) చదివారు. 1908–09 శాసన నివేదిక దానిని బాడబ అని రాసింది.24

కుటుంబం

బాడపుడు రెండవ యుద్ధమల్లుని కొడుకు.53 ఆరుంబాక ఫలకాలు ఆయనను “వేంగి ప్రభువు యుద్ధమల్ల రాజు కొడుకు” అంటాయి.5 శ్రీపూండి ఫలకాలు ఆయన తాత పేరును తాలభూపాలుడుగా, ఆయన తమ్ముడి పేరును విష్ణువర్ధన తాలభూపాలుడుగా ఇస్తాయి.6

లక్ష్మణరావు ఆ తాతను 925లో ఒక నెల పాలించిన తాడప, అంటే మొదటి తాలుడిగా గుర్తించారు.7 రెండవ తాలుడు బాడపుడి తమ్ముడు.64 రెండవ యుద్ధమల్లుడు, రెండవ తాలుడు చూడండి.

ప్రవాసం

933–34లో రెండవ చాళుక్య భీముడు పడగొట్టే వరకు రెండవ యుద్ధమల్లుడు ఏడు సంవత్సరాలు సింహాసనంపై ఉన్నాడు.8 రంగాచార్య ఈ రాజును మూడవ భీముడు అని లెక్కిస్తారు.8

యుద్ధమల్లుడు బహుశా యుద్ధంలో చనిపోయి ఉంటాడని 1960లో రాసిన వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) భావించారు.89 ఆయన అభిప్రాయంలో ఇద్దరు కొడుకులు బాడపుడు, తాలుడు రాష్ట్రకూట ఆస్థానానికి పారిపోవలసి వచ్చింది. రెండవ అమ్మరాజుకు వ్యతిరేకంగా రాష్ట్రకూట రాజు సాయం కోరుతూ వారు అక్కడ శరణార్థులుగా ఉన్నారనే సూచనను ఆయన అంగీకరించారు.89 వారి ప్రోద్బలంతో మూడవ కృష్ణుడు 956లో గానీ, దానికి కొంచెం ముందు గానీ వేంగిపై దండెత్తాడని ఆయన భావించారు.89

వేంగిపై హక్కు

ఆరుంబాక ఫలకాలకు లక్ష్మణరావు అనువాదంలో, “కర్ణరాజు అనే వల్లభ (రాజు) సాయంతో బాడపుడు సంపన్నుడైన అమ్మరాజు అనే (రాజును) దేశం నుంచి వెళ్లగొట్టాడు”.5 లక్ష్మణరావు, 1921 శాసన నివేదిక ఇద్దరూ కర్ణరాజ-వల్లభుడిని రాష్ట్రకూట రాజు మూడవ కృష్ణుడిగా గుర్తించారు.1011 బాడపుడు తన దాయాదులను (తండ్రి వైపు బంధువులు) ఓడించి, తన శత్రువులను అణచాడని ఆ ఫలకాలు కొనసాగిస్తాయి.5

ఆ ఫలకాలు ఆయనకు సమస్తభువనాశ్రయ, విజయాదిత్య, మహారాజాధిరాజ, పరమేశ్వర, పరమమాహేశ్వర బిరుదులు ఇస్తాయి. ఆయనను అధిరాజు అంటాయి.125 ఆయన ముద్రపై కుటుంబ నినాదం శ్రీ-త్రిభువనాంకుశ ఉంది.3

శ్రీపూండి ఫలకాలు కూడా ఆయనను మహారాజాధిరాజ పరమేశ్వర అంటాయి. వాటి జాబితాలో రాజ బిరుదులు పొందిన ఏకైక రాజు ఆయనే.1314 దీనిని బట్టి అప్పుడు బాడపుడు జీవించి ఉన్న సర్వాధికారి అని, రెండవ తాలుడు ఆయన కింది వాడని లక్ష్మణరావు భావించారు.1314

బాడపుడి దానశాసనం వెలనాడు జిల్లాలోని కుటుంబ పెద్దలను ఉద్దేశించినది.155 అది ఆరుంబాక గ్రామాన్ని విలుకాడు గండనారాయణుడికి ఇస్తుంది. లక్ష్మణరావు ఆయనను రెండవ అమ్మరాజు బావమరిదిగా గుర్తించారు.155

రెండవ అమ్మరాజును పడగొట్టడానికి గండనారాయణుడు బాడపుడికి సాయం చేసి ఉండవచ్చని లక్ష్మణరావు సూచించారు.15 1930లో బి. వి. కృష్ణారావు (B. V. Krishna Rao) ఆయనను రాజును వదిలి బాడపుడి వైపు వెళ్లిన ద్రోహిగా వర్ణించారు.1617

ఆయన ఎంత కాలం పాలించాడు?

ఇక్కడ ఉపయోగించిన ఆధారాలు ఏకీభవించవు:

  • 1921 శాసన నివేదిక ఆరుంబాక దానశాసనాన్ని 956 తర్వాతి సంవత్సరాలకు చెందినదిగా చెప్పింది. తూర్పున వెలనాడు జిల్లాపై బాడపుడు “(బహుశా తాత్కాలికంగా)” అధికారం చలాయించాడని అది నిర్ణయించింది.311 పశ్చిమాన నాటవాడి జిల్లాను దానార్ణవుడు లేని రెండవ అమ్మరాజు పేరు మీద అనుభవించాడని అది చెప్పింది.311
  • కె. వి. లక్ష్మణరావు (1928) బాడపుడు రెండవ అమ్మరాజు తర్వాత వెంటనే, అంటే 970 తర్వాత పాలించాడని వాదించారు. తర్వాతి దానశాసనాలు 973–999 మధ్య ఇరవై ఏడు సంవత్సరాలను పాలకుడు లేని కాలం అంటాయి.10 ఈ సంవత్సరాలు నిజానికి కనిష్ఠ శాఖ పాలన అని, ప్రవాసంలో ఉన్న జ్యేష్ఠ శాఖ దానిని గుర్తించలేదని ఆయన భావించారు.10
  • హెచ్. కృష్ణశాస్త్రి (H. Krishna Sastri) అదే వ్యాసానికి సంపాదకీయ పాదసూచికలో దీనిని “చాలా సందేహాస్పదం” అన్నారు. ఆయన అభిప్రాయంలో బాడపుడు రెండవ అమ్మరాజును శాశ్వతంగా తొలగించాడని ఆ ఫలకాలు చూపించలేవు. బాడపుడు ఆయనను కొంత కాలం మాత్రమే తొలగించి ఉండవచ్చు.10
  • బి. వి. కృష్ణారావు (1930) బాడపుడు రాష్ట్రకూట సాయంతో దాదాపు 970లో సింహాసనాన్ని ఆక్రమించాడని, 970–973లో దానార్ణవుడు ఆయనతో పోరాడాడని భావించారు.17 ఆయన అభిప్రాయంలో బహుశా ఇరవై ఏడు సంవత్సరాలు సాగిన బాడపుడి పాలనే తర్వాత అరాజక కాలం అని పిలిచిన కాలం.17
  • బి. వి. కృష్ణారావు (1936) తాండికొండ దానశాసనాన్ని సంపాదకత్వం చేశారు.18 ఆయన బాడపుడిని మూడవ కృష్ణుడు సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాలనుకున్న ఆయన ఆశ్రితుడిగా వర్ణించారు.18 రెండవ అమ్మరాజు ఆ కూటమిని ఓడించాడని ఆయన భావించారు.18

బాడపుడి దానశాసనం తేదీ ఇవ్వదు.10

Footnotes

  1. J. F. Fleet, “The Chronology of the Eastern Chalukya Kings”, Indian Antiquary XX (1891), p. 103 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  2. K. V. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions of Eastern Chalukya Princes”, Epigraphia Indica XIX (1927–28), p. 137 and note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1920–21 (1921), Part II, paras. 13–14, p. 90 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. H. Krishna Sastri, Annual Report on Epigraphy, Southern Circle, for 1908–09 (1909), Part II, para. 61, p. 108 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 146, translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  6. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 154, translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 149, note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. V. Rangacharya, “Mangallu Grant of Amma II”, Epigraphia Indica XXXI (1955–56, publ. 1960), p. 39 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  9. Rangacharya, “Mangallu Grant of Amma II” (1960), p. 40 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 140, with note 1 by H. Krishna Sastri (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  11. Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1920–21 (1921), Part II, para. 14, p. 91 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 139 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 151 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 152 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  15. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Inscriptions” (1928), p. 141 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  16. B. V. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II”, Journal of the Andhra Historical Research Society V, pt. 1 (1930), p. 35 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II” (1930), p. 36 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  18. B. V. Krishna Rao, “Tandikonda Grant of Ammaraja II”, Epigraphia Indica XXIII (1935–36), p. 162 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

వేంగి తూర్పు చాళుక్యులు

సుమారు క్రీ.శ. 615–1077

7వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి దిగువ గోదావరి, కృష్ణాల మధ్య తీర ప్రాంతమైన వేంగిని పాలించిన బాదామి చాళుక్యుల ఒక శాఖ. దాని స్థాపకుడు కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడు రెండవ పులకేశి తమ్ముడు. ఈ రాజులు రెండు శతాబ్దాల పాటు రాష్ట్రకూటులతో పోరాడారు. సుమారు 1000 తర్వాత వారు వివాహాల ద్వారా చోళులతో ముడిపడ్డారు. 1070లో వారి వారసుడు చోళ చక్రవర్తి మొదటి కులోత్తుంగుడు అయ్యాడు. వారి తామ్రశాసనాలు ప్రతి పాలన కాలాన్ని నమోదు చేస్తాయి. మొదటి తెలుగు సాహిత్య రచన, నన్నయ మహాభారతం, రాజమహేంద్రవరంలోని వారి ఆస్థానంలో రాయబడింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (7)
  1. Hirananda Sastri (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XIX (1927–28) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1928, pp. 137, 139–141, 146, 151–152, 154. K. V. Lakshmana Rao, Two Copper-plate Inscriptions of Eastern Chalukya Princes (No. 24), with H. Krishna Sastri's notes. [Public domain]
  2. Madras Government (Assistant Archaeological Superintendent for Epigraphy), Annual Reports on Epigraphy, Southern Circle, for 1906-07 to 1909-10 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1910, pp. 108 (report for 1908–09). Annual Report on Epigraphy for 1908–09, Part II, para. 61. [Public domain]
  3. Madras Government (Superintendent for Epigraphy, Southern Circle), Annual Reports on Epigraphy for 1920-21 to 1924-25 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1925, pp. 90–91 (report for 1920–21). Annual Report on Epigraphy for 1920–21, Part II, paras. 13–14. [Public domain]
  4. K. V. Lakshmana Rao (article); Andhra Historical Research Society, Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. V, pt. 1 (July 1930), incl. K. V. Lakshmana Rao, 'Two Copper-plate Grants of the Salankayanas of Vengi' (opens in a new tab), Andhra Historical Research Society, Rajahmundry, 1930, pp. 35–36. B. V. Krishna Rao, Telugu Academy plates of Saktivarman II (JAHRS V, pt. 1, 1930). [Public domain]
  5. Hirananda Sastri and N. P. Chakravarti (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXIII (1935–36) (opens in a new tab), Manager of Publications, Delhi, 1936, pp. 162. B. V. Krishna Rao, Tandikonda grant of Ammaraja II. Paraphrased. [Public domain in India]
  6. N. Lakshminarayan Rao and D. C. Sircar (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXI (1955–56) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1960, pp. 39–40. V. Rangacharya, Mangallu grant of Amma II. Paraphrased. [Public domain in India]
  7. R. C. Temple (ed.); article by J. F. Fleet, Indian Antiquary, Vol. XX (1891), incl. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings' (opens in a new tab), Education Society's Press, Bombay, 1891, pp. 103. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings'. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: