ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

వినుకొండ వల్లభరాయుడు

15వ శతాబ్దపు తెలుగు కవి, విజయనగర రాజు రెండవ దేవరాయల కింద వినుకొండ పాలకుడు. వరంగల్ వీధుల సజీవ పర్యటనను నాటకంగా చెప్పే క్రీడాభిరామము కర్తగా ఆయన పేరు చెబుతారు. మొదటి బుక్కరాయల కాలం నుంచి ఆయన కుటుంబం విజయనగర రాజులకు మంత్రులుగా, సేనానులుగా, రాజ రత్నాల భాండాగారికులుగా సేవ చేసింది. పి. టి. రాజు, కె. సీతారామయ్య దానికి బదులు క్రీడాభిరామమును శ్రీనాథునికి ఆపాదిస్తారు.

వినుకొండ వల్లభరాయుడు 15వ శతాబ్దపు తెలుగు కవి, అధికారి.12 వరంగల్ వీధులలో జరిగే పద్య నాటకం క్రీడాభిరామము (ఆట వల్ల ఆనందం) కర్తగా ఆయన పేరు చెబుతారు.21 పి. చెంచయ్య (P. Chenchiah), రాజా ఎం. భుజంగరావు (Raja M. Bhujanga Rao) దానిని నాటక రూపాన్ని నిలుపుకున్న నాటకపు మొదటి తెలుగు అనువాదం అన్నారు.2 వరంగల్ పట్టణ జీవితపు చిత్రణ కోసం కూడా దానికి విలువ ఉంది.23

రాజ సేవకుల కుటుంబం

ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ (S. Krishnaswami Aiyangar) తన Sources of Vijayanagar History (విజయనగర చరిత్ర ఆధారాలు) (1919)లో క్రీడాభిరామము ఉపోద్ఘాతాన్ని ముద్రించారు.1 కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ సంక్షిప్తం చేసినట్లు, దాని పద్యాలలో కవి తన కుటుంబ చరిత్రను ఇస్తాడు:4

  • ఆయన ముత్తాత చంద్రుడు విజయనగర రాజు మొదటి బుక్కరాయల మంత్రి
  • ఆయన పినతండ్రి/మామ (uncle) లింగడు హరిహర రాజు కింద సేనాని
  • త్రిపురారి అని కూడా పిలిచే లింగని సోదరుడు తిప్పడు హరిహరుని కోసం విలువైన రత్నాల భాండాగారాన్ని ఉంచాడు
  • “త్రిపురాంతకుని కొడుకు” వల్లభరాయుడు వినుకొండ పాలకుడు, ముల్కి నాడులో మోపూరు, మరో మూడు గ్రామాలను ఉంచుకున్నాడు, రెండవ దేవరాయల ఆస్థానంలో రత్నాల భాండాగారాన్ని ఉంచాడు4

చెంచయ్య, భుజంగరావు తమ తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర (1928)లో సంక్షిప్త రూపాన్ని ఇస్తారు.2 వారు కవిని రావిపాటి తిప్పన్న కొడుకు అంటారు. తిప్పన్న ములికి నాడులో కొన్ని గ్రామాలను పాలించి, “హరిహర రాజు” కిరీట రత్నాలను ఉంచాడు.2 వారు కవిని దాదాపు 1420 నాటివానిగా చెబుతారు.2

క్రీడాభిరామము

ఆ కావ్యం వరంగల్ పర్యటన.2 గోవింద మంచన తన స్నేహితుడైన ఒక వర్తకునికి నగరంలో తాను చూసిన దృశ్యాలు, సాహసాల గురించి చెబుతాడు.2 వాటిలో “వరంగల్ వీధులలో కోడి పందెం గురించి ఆనందకరమైన వర్ణన” ఉంది.2 చెంచయ్య, భుజంగరావు దానిని శ్రీనాథుని వీధినాటకముతో పాటు ఈ రకపు అరుదైన తెలుగు రచనలలో లెక్కించారు.2

కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని ఆస్థానానికి చెందిన రావిపాటి త్రిపురాంతకుని సంస్కృత నాటకం ప్రేమాభిరామముకు అది అనువాదం అని కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ వర్ణిస్తారు.1 అది ప్రేమాభిరామముకు “అనువాదంగా చెప్పుకుంటుంది” అని చెంచయ్య, భుజంగరావు ఒప్పుకున్నారు.2 కానీ వారి అభిప్రాయంలో “అది నిజానికి స్వతంత్ర రచన”.2

వారు దానిని “తెలుగు భాషలో అతి తొలి నాటకం” అన్నారు.5 దానిలో, ఒక స్త్రీ పల్నాటి వీరచరిత్ర భాగాలను నటించడం తాను చూశానని రచయిత చెబుతాడని వారు గుర్తించారు.5 తెలుగు దేశంలో నటనకు దీనిని తొలి ఆధారంగా వారు తీసుకున్నారు.5 సంగీతం, నృత్యం చూడండి.

ఆధారాలు ఏకీభవించని చోట

  • క్రీడాభిరామమును ఎవరు రాశారు. చెంచయ్య, భుజంగరావు, కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ వినుకొండ వల్లభరాయుని పేరు చెబుతారు.21 1944లో పి. టి. రాజు (P. T. Raju) దానిని “వరంగల్ పట్టణ సమాజపు చక్కని చిత్రాన్ని ఇచ్చే” శ్రీనాథుని “స్వతంత్ర రచన” అన్నారు.36 1943లో కె. సీతారామయ్య (K. Sitaramaiya) కూడా దానిని శ్రీనాథునిది అన్నారు.7
  • అనువాదమా, స్వతంత్ర రచనా. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ దానిని సంస్కృత ప్రేమాభిరామముకు అనువాదం అన్నారు.1 అది అనువాదం అని మాత్రమే చెప్పుకునే స్వతంత్ర రచన అని చెంచయ్య, భుజంగరావు భావించారు.2

Footnotes

  1. S. Krishnaswami Aiyangar (ed.), Sources of Vijayanagar History (1919), p. 55, extract 17, the Kridabhiramamu (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 66 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15

  3. P. T. Raju, Telugu Literature (1944), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  4. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 56 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 114 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. Raju, Telugu Literature (1944), p. 29 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  7. K. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (1943), p. 131 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. S. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (opens in a new tab), University of Madras, 1919, pp. 55–56. Extract 17, the Kridabhiramamu. [Public domain]
  2. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (The Heritage of India Series) (opens in a new tab), Association Press (Y.M.C.A.), Calcutta / Oxford University Press, London, 1928, pp. 66, 114. [Public domain]
  3. K. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (opens in a new tab), Hyderabad Telugu Academy, Hyderabad (Deccan), 1943, pp. 131. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  4. P. T. Raju, Telugu Literature (Andhra Literature) (The P. E. N. Books, The Indian Literatures, No. XV) (opens in a new tab), International Book House, Bombay, for the P. E. N. All-India Centre, 1944, pp. 25, 29. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: