ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

కురిక్యాల

తెలంగాణలోని కరీంనగర్ జిల్లాలో గంగాధర దగ్గరి గ్రామం. దాని భూములలోని బొమ్మలగుట్ట అనే రాతి కొండపై కన్నడ కవి పంప తమ్ముడు జినవల్లభుడు జైన విగ్రహాలను, సంస్కృతం, కన్నడ, తెలుగులో ఒక శాసనాన్ని చెక్కించాడు. వేములవాడ చాళుక్య రాజు రెండవ అరికేసరి కాలంలో, సుమారు 945లో ఆయన ఇలా చేశాడు.

The Bommala Gutta at Kurikyal: a hill of piled granite boulders under a blue sky, with modern stone steps climbing between shrubs towards the top.
The Bommala Gutta at Kurikyal: a hill of piled granite boulders under a blue sky, with modern stone steps climbing between shrubs towards the top. · P. Madhusudan (Wikimedia Commons) (opens in a new tab) · CC0 (opens in a new tab)

కురిక్యాల కరీంనగర్ జిల్లాలోని గ్రామం. బొమ్మలగుట్ట (కురిక్యాల) గంగాధరం దగ్గర దాని భూములలో ఉన్న ఒక గుట్ట.1 దానిపై కవి పంప (ఆదికవి పంప) తమ్ముడు జినవల్లభుడి రాతి శాసనం ఉంది. దాని పక్కన జైన విగ్రహాలు చెక్కి ఉన్నాయి.1

ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya) ఆ కొండను కరీంనగర్‌కు సుమారు 13 మైళ్లు పడమరన, కామారెడ్డి వెళ్లే రోడ్డుపై ఉంచారు. దాని ఉత్తర పాదాల దగ్గర ఉన్న సాగునీటి చెరువు, జినవల్లభుడు తవ్వించి పంప పేరు పెట్టిన చెరువుకు వారసురాలు అని ఆయన భావించారు.2 గంగాధరం చుట్టూ ఉన్న పొలాలలో జైన విగ్రహాలు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయని ఆయన గుర్తించారు. గంగాధరం ఒక ముఖ్యమైన జైన కేంద్రంగా ఉండేదని ఆయన భావించారు.2

Footnotes

  1. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 394, reprinting N. Venkataramanayya, “The Kurkiyala Inscription of Jinavallabha”, Epigraphia Andhrica II (1974), pp. 21–28. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  2. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 399, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

చిత్రాలు

వ్యక్తులు

పంప (ఆదికవి పంప)

క్రీ.శ. 902

కన్నడ కవి. ఆయన 902లో జైన మతాన్ని స్వీకరించిన, వేంగి దేశానికి చెందిన ఒక బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో పుట్టాడు. వేములవాడ చాళుక్య రాజు రెండవ అరికేసరి ఆస్థానంలో ఆయన ఆదిపురాణం, విక్రమార్జునవిజయం లేదా 'పంప భారతం' (941) రాశాడు. రెండవ కావ్యంలో ఆయన తన పోషకుడిని ఇతిహాస వీరుడు అర్జునునిగా చేశాడు. కరీంనగర్ దగ్గరి కురిక్యాలలోని బొమ్మలగుట్టపై ఉన్న ఆయన తమ్ముడు జినవల్లభుని రాతి శాసనం ఆయన కుటుంబాన్ని, రాజు ఆయనకు ఇచ్చిన గ్రామాన్ని చెబుతుంది.

రెండవ అరికేసరి (వేములవాడ చాళుక్య)

సుమారు క్రీ.శ. 930–955

ఇప్పటి కరీంనగర్ జిల్లాలోని వేములవాడ చాళుక్య రాజు, రాష్ట్రకూటుల సామంతుడు. ఆయన దాదాపు 930 నుంచి దాదాపు 955 వరకు పాలించాడు. ఆయన కన్నడ కవి పంపని పోషించాడు. పంప తన విక్రమార్జునవిజయము (941)లో ఆయననే నాయకుడిగా చేశాడు. వేములవాడలోని ఆయన స్తంభ శాసనం వంశావళిని ఇస్తుంది. ఆయన రాజధాని లెంబులవాటకలోని ఒక సూర్య దేవాలయానికి ఇచ్చిన దానాన్ని నమోదు చేస్తుంది. రాష్ట్రకూట రాజు నాల్గవ గోవిందుని నుంచి బిజ్జ అనే చాళుక్య రాకుమారుడికి ఆయన ఆశ్రయం ఇచ్చాడు. గోవిందుని పినతండ్రి బద్దెగ (మూడవ అమోఘవర్షుడు)ను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టడానికి సాయం చేశాడు.

కట్టడాలు

బొమ్మలగుట్ట (కురిక్యాల)

కరీంనగర్‌కు పశ్చిమాన గంగాధర దగ్గర కురిక్యాలలో ఉన్న రాతి గుట్ట. దాని శిఖరంపై ఒక బండపై జైన విగ్రహాలు చెక్కి ఉన్నాయి. వాటి పక్కనే కన్నడ కవి పంప తమ్ముడు జినవల్లభుడి శాసనం ఉంది. అది సుమారు 945 నాటిది. ఆ శాసనం ఈ బండను సిద్ధశిల అని పిలుస్తుంది. జినవల్లభుడు అక్కడ మొదటి, చివరి జినులను, చక్రేశ్వరి దేవతను చెక్కించాడని, దగ్గరలో ఒక గుడి, ఒక చెరువు, ఒక తోట కట్టించాడని అది చెబుతుంది.

శాసనాలు

జినవల్లభుని కురిక్యాల శాసనం

సుమారు క్రీ.శ. 945

కరీంనగర్ జిల్లాలో గంగాధర దగ్గరి కురిక్యాలలోని బొమ్మల గుట్ట అనే కొండపై సుమారు 945 నాటి శిలాశాసనం. కన్నడ కవి పంప తమ్ముడు జినవల్లభుడు దానిని వేయించాడు. సంస్కృతం, కన్నడం, తెలుగులో రాసిన అది జినవల్లభుడు చేయించిన జైన విగ్రహాలు, ఒక ఆలయం, ఒక చెరువు, ఒక తోటను నమోదు చేస్తుంది. అది వేంగి దేశంలో పంప కుటుంబాన్ని, స్వస్థలాన్ని ఇస్తుంది. పంప విక్రమార్జునవిజయం కోసం చాళుక్య రాజు రెండవ అరికేసరి అతనికి ధర్మవుర గ్రామాన్ని ఇచ్చాడని ధ్రువీకరిస్తుంది. కంద ఛందస్సులోని దాని మూడు తెలుగు పద్యాలు తొలి తెలుగు పద్యాల్లో ఉన్నాయి.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (1)
  1. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.); Gautam Pingle (gen. ed.), Epigraphia Telanganica, Vol. 1: Pre-Kakatiya Telangana, Dr MCR Human Resource Development Institute, Government of Telangana, 2023, pp. 394, 399. Reprints N. Venkataramanayya, Epigraphia Andhrica II (1974). Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: