ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

బొమ్మలగుట్ట (కురిక్యాల)

కరీంనగర్‌కు పశ్చిమాన గంగాధర దగ్గర కురిక్యాలలో ఉన్న రాతి గుట్ట. దాని శిఖరంపై ఒక బండపై జైన విగ్రహాలు చెక్కి ఉన్నాయి. వాటి పక్కనే కన్నడ కవి పంప తమ్ముడు జినవల్లభుడి శాసనం ఉంది. అది సుమారు 945 నాటిది. ఆ శాసనం ఈ బండను సిద్ధశిల అని పిలుస్తుంది. జినవల్లభుడు అక్కడ మొదటి, చివరి జినులను, చక్రేశ్వరి దేవతను చెక్కించాడని, దగ్గరలో ఒక గుడి, ఒక చెరువు, ఒక తోట కట్టించాడని అది చెబుతుంది.

The Bommala Gutta at Kurikyal: a hill of piled granite boulders under a blue sky, with modern stone steps climbing between shrubs towards the top.
The Bommala Gutta at Kurikyal: a hill of piled granite boulders under a blue sky, with modern stone steps climbing between shrubs towards the top. · P. Madhusudan (Wikimedia Commons) (opens in a new tab) · CC0 (opens in a new tab)

బొమ్మలగుట్ట కరీంనగర్ జిల్లాలో గంగాధరం దగ్గర కురిక్యాల భూముల్లో ఉన్న ఒక చిన్న గుట్ట.1 దాని పైన ఉన్న ఒక పెద్ద బండపై జినవల్లభుడి శాసనం చెక్కి ఉంది.1 జినవల్లభుడు కవి పంప తమ్ముడు.1

చెక్కడాలు

జినవల్లభుడు సిద్ధశిలపై, అంటే “సిద్ధుల బండ”పై, విగ్రహాలు చెక్కించాడని శాసనం చెబుతుంది.2 అవి ఆయన కుల దేవతలైన మొదటి, చివరి జినులవి, చక్రేశ్వరి, ఇతర జైన దేవతలవి.2 ఆ బండ పాత పుణ్యక్షేత్రం వృషభగిరికి దక్షిణాన, ధర్మవురకు ఉత్తరాన, సబ్బి-నాడు మధ్యలో ఉండేది.2

ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya) ఈ శాసనాన్ని ప్రచురించారు.3 మొదటి, చివరి జినులను ఆయన వృషభుడు (ఆదినాథుడు), వర్ధమానుడుగా గుర్తించారు.3 పంప కూడా ఆదినాథుడికి, చక్రేశ్వరికి భక్తుడని ఆయన గుర్తించారు.3

వెంకటరమణయ్య సిద్ధశిలను బొమ్మలగుట్టగా గుర్తించారు.4 శాసనం నుంచి, శాసనం వర్ణించినట్లే శిఖరంపై బండపై చెక్కిన జినుల, చక్రేశ్వరి, ఇతర జైన దేవతల విగ్రహాల నుంచి ఆయన ఈ గుర్తింపు చేశారు.4 దానికి ఉత్తరాన ఉన్న వృషభగిరి కొండను ఆయన గుర్తించలేకపోయారు.4

గుడి, చెరువు, తోట

జినవల్లభుడు త్రిభువనతిలక అనే జైన గుడిని కూడా కట్టించాడు.2 కవితాగుణార్ణవ అనే చెరువు తవ్వించాడు. మదనవిలాస అనే తోట వేయించాడు.2 గుట్ట దగ్గర గుడి గానీ, తోట గానీ ఆనవాలు వెంకటరమణయ్యకు కనిపించలేదు.4 గుట్ట ఉత్తర పాదం దగ్గర ఉన్న సాగునీటి చెరువే జినవల్లభుడి చెరువు అని ఆయన సూచించారు.4 ఆయన అభిప్రాయంలో గుడి, తోట గంగాధరం గ్రామంలో ఉండి ఉండవచ్చు. అక్కడ పొలాల్లో జైన విగ్రహాలు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి.4

Footnotes

  1. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 394, reprinting N. Venkataramanayya, “The Kurkiyala Inscription of Jinavallabha”, Epigraphia Andhrica II (1974), pp. 21–28. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  2. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 395, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 397, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  4. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 399, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

చిత్రాలు

శాసనాలు

జినవల్లభుని కురిక్యాల శాసనం

సుమారు క్రీ.శ. 945

కరీంనగర్ జిల్లాలో గంగాధర దగ్గరి కురిక్యాలలోని బొమ్మల గుట్ట అనే కొండపై సుమారు 945 నాటి శిలాశాసనం. కన్నడ కవి పంప తమ్ముడు జినవల్లభుడు దానిని వేయించాడు. సంస్కృతం, కన్నడం, తెలుగులో రాసిన అది జినవల్లభుడు చేయించిన జైన విగ్రహాలు, ఒక ఆలయం, ఒక చెరువు, ఒక తోటను నమోదు చేస్తుంది. అది వేంగి దేశంలో పంప కుటుంబాన్ని, స్వస్థలాన్ని ఇస్తుంది. పంప విక్రమార్జునవిజయం కోసం చాళుక్య రాజు రెండవ అరికేసరి అతనికి ధర్మవుర గ్రామాన్ని ఇచ్చాడని ధ్రువీకరిస్తుంది. కంద ఛందస్సులోని దాని మూడు తెలుగు పద్యాలు తొలి తెలుగు పద్యాల్లో ఉన్నాయి.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (1)
  1. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.); Gautam Pingle (gen. ed.), Epigraphia Telanganica, Vol. 1: Pre-Kakatiya Telangana, Dr MCR Human Resource Development Institute, Government of Telangana, 2023, pp. 394–395, 397, 399. Reprints N. Venkataramanayya, Epigraphia Andhrica II (1974). Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: