జినవల్లభుని కురిక్యాల శాసనం

కురిక్యాల శాసనం పంప తమ్ముడు జినవల్లభుని శిలా రికార్డు.¹² కవి పేరును, అతని రచన పేరును చెప్పే ఏకైక శాసనం ఇదే.¹² తెలుగు పద్యం ఉన్న తొలి రికార్డుల్లో కూడా ఇది ఒకటి.¹²

బండ

శాసనం కరీంనగర్ జిల్లాలో గంగాధరం దగ్గరి బొమ్మల గుట్ట అనే గుట్ట పైన ఒక పెద్ద బండపై చెక్కబడింది.¹ ఆ గుట్ట కురిక్యాల భూముల్లో ఉంది.¹ శాసనంలో పదకొండు పంక్తులు ఉన్నాయి: పది సుమారు 14 అడుగుల 5 అంగుళాల పొడవు, ఒకటి సుమారు 4 అడుగులు.¹ అక్షరాలు సుమారు అర అంగుళం ఎత్తు, లోతుగా చెక్కబడ్డాయి. రాయి పెచ్చులూడిన చోట్ల తప్ప వాటిని సులభంగా చదవవచ్చు.¹

ఎన్. వెంకటరమణయ్య Epigraphia Andhrica (ఎపిగ్రాఫియా ఆంధ్రికా) II (1974) లో శాసనాన్ని సంపాదకత్వం వహించారు.¹ తెలుగు-కన్నడ అక్షరాలు రెండవ అరికేసరి వేములవాడ శాసనపు అక్షరాలకు దగ్గరగా ఉన్నాయని ఆయన కనుగొన్నారు.¹ అదే బండపై జైన దేవతల విగ్రహాలు చెక్కబడ్డాయి.³ బొమ్మలగుట్ట చూడండి.

మూడు భాషలు

రికార్డు సిద్ధులకు నమస్కారపు సంస్కృత సూత్రంతో ప్రారంభమవుతుంది.¹ తర్వాత కన్నడంలో ఒక పొడవైన గద్య భాగం వస్తుంది.¹ తర్వాత మూడు సంస్కృత శ్లోకాలు, ఆరు కన్నడ పద్యాలు, కంద ఛందస్సులో మూడు తెలుగు పద్యాలు వస్తాయి.¹ ముగింపు కన్నడ గద్య భాగం రికార్డును ముగిస్తుంది.¹

చాలా తప్పులు తెలుగు భాగంలోనే ఉన్నాయి కాబట్టి, లేఖకుడు జాగ్రత్తపరుడే కానీ తెలుగుతో పరిచయం లేనివాడని వెంకటరమణయ్య భావించారు.¹ రికార్డు కవిగా పొగిడే జినవల్లభుడే దానిని స్వయంగా రచించి ఉండవచ్చని ఆయన సూచించారు.²

విషయం

జినవల్లభుడు తనను శ్రీవత్స గోత్రానికి (వంశానికి) చెందిన కమ్మె-బ్రాహ్మణునిగా వర్ణించుకుంటాడు.⁴ బెంగి-నాడులోని ఏడు గ్రామాల్లో ఒకటైన వంగిపర్రు నుండి తాను వచ్చానని అతను చెబుతాడు.⁴ అతను తన తల్లిదండ్రులను భీమపయ్య, వబ్బనబ్బెగా పేర్కొని, తనను విక్రమార్జునవిజయం రచయిత పంప తమ్మునిగా పిలుచుకుంటాడు.⁴ అతను జైన గురువు జయంగొండ సిద్ధాంత-భటార శిష్యుడు.⁴

మొదటి, చివరి జినుల, చక్రేశ్వరి దేవత, ఇతర జైన దేవతల విగ్రహాలను అతను సిద్ధ-శిలపై చెక్కించాడు.⁴ ఇది సబ్బి-నాడు మధ్యలో ధర్మవురకు ఉత్తరాన ఉన్న వృషభగిరి అనే పాత పవిత్ర స్థలానికి దక్షిణాన ఉన్న ఒక బండ.⁴ అతను త్రిభువనతిలకం అనే జైన ఆలయం కట్టించాడు.⁴ పంప బిరుదు పేరు మీద కవితాగుణార్ణవం అనే చెరువు తవ్వించి, మదనవిలాసం అనే తోటను ఏర్పాటు చేశాడు.⁴

తర్వాత హరిగ, అరిగ అని పిలిచే చాళుక్య కుటుంబపు రాజు అరికేసరి పంపకు ధర్మవుర గ్రామాన్ని అగ్రహారంగా (బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన గ్రామంగా) ఇచ్చాడని శాసనం చెబుతుంది.⁴ విక్రమార్జునవిజయాన్ని మెచ్చుకుని అతను దానిని ఇచ్చాడు.⁴

శాసనం రాశారా, అరికేసరి నిజంగా ఆ గ్రామాన్ని ఇచ్చాడా, పంప దానిని స్వీకరించాడా అని ఎవరైనా సందేహించవచ్చు.⁴ అలాంటి వ్యక్తి వృషభాద్రికి వెళ్లి అక్కడ చెక్కిన అక్షరాలను చదవాలని రికార్డు చెబుతుంది.⁴ ఎరిత్యమ్మ సిద్ధ-శిలపై రికార్డును చెక్కాడు.⁴

దాని ప్రాముఖ్యం

పంప సొంత వంశవృక్షాన్ని సరిదిద్దడానికి వెంకటరమణయ్య శాసనాన్ని వాడారు.⁵⁶ విక్రమార్జునవిజయం ముద్రిత పాఠం పంప తండ్రిని అభిమానదేవరాయ అని పిలుస్తుంది.⁵⁶ కానీ పూనా, ఆగ్రాలలోని రాతప్రతులు భీమ అని చదువుతాయి. అది శాసనంతో ఏకీభవిస్తుంది.⁵⁶

ఆయన సిద్ధ-శిలను కరీంనగర్–కామారెడ్డి రోడ్డుపై కరీంనగర్‌కు సుమారు 13 మైళ్లు పశ్చిమాన ఉన్న బొమ్మల గుట్టగా గుర్తించారు.⁷³ కొండ ఉత్తర అడుగున ఉన్న చెరువును జినవల్లభుని చెరువుగా గుర్తించారు.⁷³ ఆలయానికి గానీ, తోటకు గానీ ఆయనకు ఆనవాలు దొరకలేదు.⁷³

పొలాల్లో జైన విగ్రహాలు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్న గంగాధరంలో ఆలయం, తోట ఉండి ఉండవచ్చని ఆయన భావించారు.⁷³ కరీంనగర్ జిల్లాలో ధర్మపురి లేదా ధర్మారం అనే పేరున్న అనేక గ్రామాలు ఉన్నప్పటికీ, వృషభగిరిని, ధర్మవురను ఆయన గుర్తించలేకపోయారు.⁷³

మూడు తెలుగు కంద పద్యాలను ఆయన “భాషలో ఆ రకానికి చెందిన వాటిలో తొలివి” అని పిలిచారు.² నన్నయ కంటే కనీసం ఒక శతాబ్దం ముందే తెలుగు దేశపు వాయవ్య సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో (సరిహద్దు భూముల్లో) తెలుగు కవిత్వం రాయబడిందని అవి చూపిస్తాయని ఆయన భావించారు.²

శాసనానికి తేదీ లేదు.² అది 941 తర్వాత రాసిన విక్రమార్జునవిజయాన్ని పేర్కొంటుంది.² దాని అక్షరాల నుండి, ఈ ప్రస్తావన వల్ల, వెంకటరమణయ్య 945ను “దానికి చాలా మంచి తేదీ”గా సూచించారు.²

Epigraphia Telanganica (ఎపిగ్రాఫియా తెలంగాణికా, 2023) కూడా Inscriptions of Karimnagar District (కరీంనగర్ జిల్లా శాసనాలు, పునర్ముద్రణ, 2016) నుండి శాసనాన్ని సంగ్రహిస్తుంది.⁸⁹ అక్కడ అది రెండవ అరికేసరి పాలనా కాలపు రికార్డుగా జాబితా చేయబడింది.⁸⁹

Footnotes

1. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 394, reprinting N. Venkataramanayya, “The Kurkiyala Inscription of Jinavallabha”, Epigraphia Andhrica II (1974), pp. 21–28. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴

2. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 401, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased except for two short phrases. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

3. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 399, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

4. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 395, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³

5. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 396, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

6. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 397, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

7. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 398, reprinting Venkataramanayya (1974). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

8. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 89, No. 4. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

9. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 90. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²