ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

మహబూబ్‌నగర్

నైరుతి తెలంగాణలోని పట్టణం. పూర్వం దీన్ని పాలమూరు అని పిలిచేవారు. పూర్వం నాగర్‌కర్నూల్ అని పిలిచిన నిజాం రాజ్యపు ఒక జిల్లాకు ఇది కేంద్రం. 1909 నాటి Imperial Gazetteer కృష్ణా ఒడ్డున తెలుగు మాట్లాడే ఒక జిల్లాను వర్ణిస్తుంది. దానిలో వనపర్తి, గోపాలపేట, జటప్రోలు సంస్థానాలు, నారాయణపేట పట్టు నేతగాళ్లు ఉండేవారు. రికార్డులలోని సాగు భూమిని రెట్టింపు చేసిన రెవెన్యూ సర్వే, 1876–78 మహా కరువు గురించి కూడా అది చెబుతుంది.

మహబూబ్‌నగర్ తెలంగాణ నైరుతి భాగంలోని పట్టణం. నిజాముల కాలంలో ఇది దక్షిణాన కృష్ణా నది వరకు విస్తరించిన ఒక జిల్లాకు కేంద్రం.1 ఈ పట్టణాన్ని పూర్వం పాలమూరు అని పిలిచేవారు.2 ఆ జిల్లాను పూర్వం నాగర్‌కర్నూల్ అని పిలిచేవారని 1909 నాటి గెజిటీర్ చెబుతుంది.1

1909లో జిల్లా

హైదరాబాద్ గురించిన Imperial Gazetteer of India (భారత సామ్రాజ్య గెజిటీర్) సంపుటి (1909) 1901లో జిల్లా జనాభాను 705,725గా ఇస్తుంది.3 సుమారు 86 శాతం మంది తెలుగు, 6 శాతం మంది ఉర్దూ, దాదాపు 5 శాతం మంది కన్నడ మాట్లాడేవారు.3 దాని తొలి చరిత్ర గురించి పెద్దగా తెలియదని గెజిటీర్ చెబుతుంది.4 ఒకప్పుడు వరంగల్ రాజులు, తర్వాత బహమనీ రాజులు, ఆ తర్వాత కుతుబ్ షాహీలు, బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలు దాన్ని పాలించారని అది నమోదు చేస్తుంది.4

జిల్లా అంతటా పాత కోటలు ఉండేవి.3 ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా కోయిలకొండ కోటను కట్టించాడని గెజిటీర్ చెబుతుంది.3 నాగర్‌కర్నూల్ తాలూకాలోని పానగల్లు కొండ కోటకు ఏడు గోడలు, ఒక అంతర్దుర్గం ఉండేవి.2 1786 నుంచి 1789 వరకు నిజాం అలీ ఖాన్ దాని భవనాలలో ఒకదానిలో నివసించాడు.2 నిజాం అలీ ఖాన్ (అసఫ్ జా II) పేజీ చూడండి.

నాగర్‌కర్నూల్ తాలూకా నైరుతి భాగంలో మూడు సంస్థానాలు (హిందూ నాయకుల కప్పం చెల్లించే ఎస్టేట్లు) ఉండేవి: వనపర్తి, గోపాలపేట, జటప్రోలు.5 1901లో వనపర్తిలో 124 గ్రామాలు, జటప్రోలులో 89 గ్రామాలు ఉండేవి.5 వనపర్తి, కొల్లాపూర్ (జటప్రోలు కేంద్రం), అమరచింత పేజీలు చూడండి.

పని, వ్యాపారం

నారాయణపేటలో నేతగాళ్లు బంగారు అంచులున్న పట్టు చీరలు, ధోవతులు నేసేవారు.6 వీటిని పుణె (అప్పుడు పూనా), షోలాపూర్, బొంబాయి, బరోడాలకు పంపేవారు.6 1901లో నారాయణపేటలో 12,011 మంది ఉండేవారు. ఇది జిల్లా కేంద్రం కంటే ఎక్కువ.2 21 మైళ్ల పొడవు గల ఒక అనుబంధ రోడ్డు దాన్ని గ్రేట్ ఇండియన్ పెనిన్సులా రైల్వేలోని సైదాపూర్ స్టేషన్‌తో కలిపేది.2 ఒకప్పుడు కోయిలకొండ, మహబూబ్‌నగర్ తాలూకాలలో మోటు కాగితం తయారు చేసేవారు. కానీ చౌకగా దిగుమతి అయిన కాగితం ఆ వ్యాపారాన్ని ముగించిందని గెజిటీర్ చెబుతుంది.6

గ్రేట్ ఇండియన్ పెనిన్సులా రైల్వే జిల్లా నైరుతి మూలను మాత్రమే, ఒకే స్టేషన్‌తో దాటేది.7 హైదరాబాద్ నుంచి కర్నూలుకు వెళ్లే 112 మైళ్ల ప్రధాన రహదారి జిల్లా గుండా వెళ్లేది.7 మహబూబ్‌నగర్ రోడ్లన్నీ ఇంకా కంకర వేయనివి (గట్టి రాతి ఉపరితలం లేనివి) అని 1931 జనాభా లెక్కలు గుర్తిస్తాయి.8

రెవెన్యూ సర్వే, శిస్తు పరిష్కారం

1866కు ముందు తాలూకాలను రెవెన్యూ గుత్తేదారులకు గుత్తకు ఇచ్చేవారు. వారు తాము వసూలు చేసిన ప్రతి రూపాయిలో రెండు అణాలు ఉంచుకునేవారు.79 కొన్ని తాలూకాలు సైనికుల జీతాలకు బదులుగా అరబ్బు, పఠాన్ సేనానుల (జమాదార్ల) చేతిలో ఉండేవి.7 1866లో జిల్లాలు ఏర్పాటు చేసినప్పుడు గుత్త పద్ధతి ముగిసింది.9

జిల్లా సర్వే 1894లో పూర్తయింది.9 మహబూబ్‌నగర్, నారాయణపేట తాలూకాల శిస్తు పరిష్కారం 1900లో, మిగిలినవాటిది 1903లో జరిగింది.9 సర్వే రైతుల కమతాలలో 981,029 ఎకరాలను కనుగొంది.9 పాత లెక్కలు 455,461 ఎకరాలను మాత్రమే చూపించాయి.9 భూమి శిస్తు 2.6 లక్షల రూపాయలు, లేదా 21 శాతం పెరిగింది.9 1895లో స్థానిక బోర్డులు (రోడ్లు, పాఠశాలల కోసం జిల్లా, తాలూకా మండళ్లు) ఏర్పాటు చేశారు.9

కరువులు

1876–78 మహా కరువులో జిల్లాలో వేలాది మంది చనిపోయారని గెజిటీర్ చెబుతుంది.7 అప్పుడు జొన్నలు (ప్రధాన ఆహార ధాన్యం) రూపాయికి మూడు సేర్ల ధరకు అమ్మేవారు.7 1897, 1900 కరువులు జిల్లాపై తక్కువగా ప్రభావం చూపాయి. సహాయంపై రూ. 2,700 మాత్రమే ఖర్చు చేశారు.7 1871 కరువులో అత్యంత తీవ్రంగా దెబ్బతిన్న ప్రాంతాలలో నాగర్‌కర్నూల్ (ఈనాటి మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా)ను 1931 జనాభా లెక్కలు పేర్కొంటాయి.10 1918–20 కరువు పాక్షికంగా దెబ్బతీసిన ఎనిమిది జిల్లాలలో మహబూబ్‌నగర్ కూడా ఒకటి.11 1921లో దానిలోని కొన్ని భాగాలను కరువు పీడిత ప్రాంతాలుగా ప్రకటించారు.12

1905 మార్పులు

1905లో రాష్ట్రం తన జిల్లాలను మళ్లీ విభజించింది.3 ఇబ్రహీంపట్నం తాలూకా మెదక్‌కు, 73 గ్రామాలు గుల్బర్గా జిల్లాకు వెళ్లాయి.3 కోయిలకొండ, జడ్చర్ల, నారాయణపేట తాలూకాలను వాటి పొరుగు తాలూకాలలో కలిపారు.13 జిల్లాలో ఆరు తాలూకాలు మిగిలాయి: మహబూబ్‌నగర్, కల్వకుర్తి, అమ్రాబాద్, నాగర్‌కర్నూల్, మక్తల్, పరిగి.13 1931 జనాభా లెక్కలలో అది మెదక్ సుబా (విభాగం)కు చెందినది.14

1930లు, 1940లు

సరోజిని రేగాని (Sarojini Regani) స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ చరిత్ర కాంగ్రెస్ వైపు నుంచి రాసినది.15 విద్యార్థుల సమ్మెలో పాల్గొన్నందుకు 1938 డిసెంబర్‌లో మహబూబ్‌నగర్ ఉన్నత పాఠశాలలకు చెందిన 120 మంది విద్యార్థుల పేర్లను హాజరు పట్టీల నుంచి తొలగించారని ఆమె చెబుతారు.15 1947–48 అల్లర్ల సమయంలో ఒక సుంకం చెల్లించడానికి నిరాకరించిన గ్రామస్తులపై గద్వాల తహసీల్దార్ (తాలూకా అధికారి) కాల్పులు జరిపాడని, నలుగురు చనిపోయారని కూడా ఆమె రాశారు.16

Footnotes

  1. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 141 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  2. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 150 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 143 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  4. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 142 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 149 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 145 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 146 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  8. Census of India 1931, Vol. XXIII, Part I (1933), p. 29 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 147 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  10. Census of India 1931, Vol. XXIII, Part I (1933), p. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Report on the Famine Relief Operations in H.E.H. the Nizam’s Dominions during 1918–19 and 1919–20 (1923), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Census of India 1931, Vol. XXIII, Part I (1933), p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 144 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Census of India 1931, Vol. XXIII: H.E.H. the Nizam’s Dominions, Part I: Report (1933), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh, p. 186 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. Regani, Highlights of the Freedom Movement, p. 221 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

వ్యక్తులు

సురవరం ప్రతాపరెడ్డి

క్రీ.శ. 1896–1953

మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా ఆలంపూర్ తాలూకాకు చెందిన హైదరాబాద్ రాష్ట్ర తెలుగు రచయిత, సంపాదకుడు, ప్రజా కార్యకర్త (1896–1953). 1925 నుంచి 1949 వరకు ఆయన గోలకొండ పత్రికను స్థాపించి, సంపాదకత్వం వహించారు. 1930లో జోగిపేటలో మొదటి ఆంధ్ర మహాసభకు అధ్యక్షత వహించారు. సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన తెలుగు ప్రజల సాంఘిక చరిత్రను రాశారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 141–150. [Public domain]
  2. Khan, Gulam Ahmad, Census of India 1931 vol.23 H.E.H. the Nizamʼs dominions (Hyderabad State); pt.1- Report (opens in a new tab), 1933, pp. 1, 19–20, 29. [Public domain]
  3. Famine Commissioner, H.E.H. the Nizam's Government, Report on the Famine Relief Operations in His Exalted Highness the Nizam's Dominions during 1918–19 and 1919–20 (1328, 1329 and Azur 1330 Fasli) (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad, 1923, pp. 1. [Public domain]
  4. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (opens in a new tab), Ministry of Cultural Affairs, Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1956, pp. 186, 221. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: