తెలుగు చరిత్రTelugu History

రంగారెడ్డి (పాత జిల్లా)

పాత రంగారెడ్డి జిల్లా ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో, హైదరాబాద్ నగరం చుట్టూ ఉన్న గ్రామీణ ప్రాంతాలు, శివారు పట్టణాలతో కూడి ఉండేది. హైదరాబాద్ జిల్లాలోని గ్రామీణ భాగాలతో 1978 లేదా 1979లో ఇది ఏర్పడింది. మొదట హైదరాబాద్ (గ్రామీణ) జిల్లా అని పిలిచారు; తర్వాత కె. వి. రంగారెడ్డి పేరు పెట్టారు. ఇక్కడి వ్యవసాయం నగరానికి ఆహారాన్ని అందించేది. పారిశ్రామిక వాడల విస్తరణతో 2011 నాటికి రాష్ట్రంలో అత్యధిక జనాభా ఉన్న జిల్లాగా ఎదిగింది. 2016లో దీన్ని రంగారెడ్డి, వికారాబాద్, మేడ్చల్-మల్కాజిగిరి జిల్లాలుగా విభజించారు.

పాత రంగారెడ్డి జిల్లా దక్కను పీఠభూమి మధ్యలో, హైదరాబాద్ నగరం చుట్టూ ఉండేది.1 హైదరాబాద్ జిల్లాలోని గ్రామీణ భాగాలతో 1978 లేదా 1979లో ఇది ఏర్పడింది.234 2016 అక్టోబర్ 11న తెలంగాణ దీన్ని మూడు జిల్లాలుగా విభజించింది.234 2001 జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ దీన్ని హైదరాబాద్ నగర అవసరాలను తీర్చే చుట్టుపక్కల గ్రామీణ ప్రాంతంగా వర్ణిస్తుంది.1 నగరానికి కావలసిన పంటలూ సరుకులూ ఇక్కడి నుంచే వెళ్లేవి.1

తొలి చరిత్ర, రాజ్యాలు

హైదరాబాద్ చుట్టుపక్కల ప్రాంతం వరంగల్ కాకతీయుల రాజ్యంలో భాగమని 1909 గెజిటీర్ చెబుతుంది.5 పద్నాలుగో శతాబ్దంలో ఇది ముస్లిం పాలనలోకి వచ్చింది.5 1512లో కుతుబ్‌షాహీలు గోల్కొండలో తమ రాజ్యం స్థాపించారు.5 తర్వాత ఔరంగజేబు దాన్ని మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో కలిపాడు.5 పద్దెనిమిదో శతాబ్దం మొదట్లో ఇది అసఫ్‌జాహీల హైదరాబాద్ రాజ్యంలో చేరింది.5 నగరం, నిజాం సొంత భూములతో కూడిన జిల్లా గురించి హైదరాబాద్ (పాత జిల్లా) పేజీ చూడండి.

1978కి ముందు

నిజాముల కాలంలో రాజధాని చుట్టూ ఉన్న గ్రామాలు ఆత్రాఫ్-ఇ-బల్దా జిల్లాగా ఉండేవి.6 అది నిజాం సొంత భూమి.6 1909లో దాని తాలూకాల్లో మేడ్చల్, అంబర్‌పేట, షాబాద్, ఆసఫ్‌నగర్ ఉన్నాయి.7 అప్పట్లో వికారాబాద్ షాబాద్‌కు వాయవ్యాన ఉన్న ఒక ప్రత్యేక పాయిగా ఎస్టేటు (ఒక సర్దారు కుటుంబానికి ఇచ్చిన భూమి).7

సుమారు 1948లో ఆత్రాఫ్-ఇ-బల్దా, బాగాట్ జిల్లాలను రద్దు చేసి హైదరాబాద్ జిల్లాను ఏర్పాటు చేశారు.8 1956లో మహబూబ్‌నగర్ నుంచి పరిగి, మెదక్ నుంచి వికారాబాద్, గుల్బర్గా నుంచి తాండూరు తాలూకాలను ఇందులో చేర్చారు.8 1961లో నగరం “ఠీవిగా నిలిచిన దంతపు గోపురంలా” ఉంటే, చుట్టూ ఉన్న గ్రామీణ ప్రాంతం పేదగా, నిర్లక్ష్యానికి గురై కనిపించిందని జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.9

ఏర్పాటు, 1978–79

కొత్త జిల్లా 1978 ఆగస్టు 15న ఏర్పడిందని రంగారెడ్డి జిల్లా జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.3 హైదరాబాద్ నగర తాలూకాలోని కొంత భాగాన్ని తీసి, హైదరాబాద్ జిల్లాలోని మిగతా తాలూకాలను కలిపి దీన్ని ఏర్పాటు చేశారు.3 మొదట దీని పేరు హైదరాబాద్ (గ్రామీణ) జిల్లా.10 తర్వాత కె. వి. రంగారెడ్డి జిల్లా, చివరికి రంగారెడ్డి జిల్లా అయింది.10

ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, తర్వాత ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రి అయిన కె. వి. రంగారెడ్డి పేరు దీనికి పెట్టారు.10 ఆయన చేవెళ్ల తాలూకాలోని పెదమంగళారం వాసి.10 1981లో జిల్లా విస్తీర్ణం 7,493 చదరపు కిలోమీటర్లు.10

1978–2014

1979లో ఇబ్రహీంపట్నం తాలూకాలోని 63 గ్రామాలతో కొత్త మహేశ్వరం తాలూకా ఏర్పడింది.1112 1981 నాటికి జిల్లాలో పదకొండు తాలూకాలు ఉండేవి.10 1981 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని 23 జిల్లాల్లో ఇది ఒకటి.13

1985లో 11 తాలూకాలను 37 మండలాలుగా మార్చారు.1 ప్రతి మండలానికీ ఒక మండల పరిషత్తు (స్థానిక సంస్థ) ఏర్పడింది.1 ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014 ఈ జిల్లాను కొత్త తెలంగాణ రాష్ట్రంలో చేర్చింది.14

విభజన, 2016

2016 అక్టోబర్ 11న తెలంగాణ ఈ జిల్లాను మూడు జిల్లాలుగా విభజించింది:4

దీనిలోని కొన్ని మండలాలు మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాకు కూడా వెళ్లాయి.15 2016 నోటిఫికేషన్లు ఇంగ్లీషులో ఈ పేరును Rangareddy అని రాస్తాయి.4

పాలన

1981లో మేడ్చల్, మార్పల్లి, హయత్‌నగర్, ఇబ్రహీంపట్నం, మహేశ్వరం, రాజేంద్రనగర్, చేవెళ్ల, వికారాబాద్, తాండూరు, పరిగి, వల్లభ్‌నగర్ అనే పదకొండు తాలూకాలు ఉండేవి.10 2001 నాటికి మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లలో 37 మండలాలు ఉన్నాయి:116

  • హైదరాబాద్ తూర్పు, 13 మండలాలు
  • చేవెళ్ల, 9 మండలాలు
  • వికారాబాద్, 15 మండలాలు16

హయత్‌నగర్ పట్టణం గురించి దాని పేజీ చూడండి.

భూమి, వ్యవసాయం, నీరు

1981లో జిల్లాలో సుమారు 42.5 శాతం భూమి సాగులో ఉంది.10 అడవులు 9.7 శాతమే.10 1999–2000లో అన్నిటికంటే ఎక్కువ భూమిలో జొన్న పండింది.17 దాని తర్వాత వరి.17 ఆ ఏడాది సాగైన భూమిలో 29.5 శాతానికే సాగునీరు అందింది.17

రెండు నదులు జిల్లా గుండా పారుతున్నా పెద్ద నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులేవీ లేవని 2001 హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.17 మూసీ నీరు ప్రధానంగా తాగునీటి కోసం హిమాయత్‌సాగర్, ఉస్మాన్‌సాగర్‌లను నింపేది.17 బావులే ప్రధాన సాగునీటి వనరు.17 గొట్టపు బావుల ద్వారానే 51,902 హెక్టార్లకు నీరు అందింది.17 వాణిజ్య కోళ్ల పెంపకంలో కూడా ఈ జిల్లా రాష్ట్రంలో ముందుండేది.18

చేతిపనులు, పరిశ్రమలు

హైదరాబాద్‌కు దగ్గరగా ఉండటం వల్ల పరిశ్రమలకు ఈ జిల్లా రాష్ట్రంలోనే అత్యంత అనుకూలమైన ప్రాంతాల్లో ఒకటి అని 2001 హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.19 బీహెచ్ఈఎల్, ఈసీఐఎల్, ఐడీపీఎల్, హెచ్‌సీఎల్, హెచ్ఏఎల్, హెచ్ఎంటీ బేరింగ్స్, ఎన్ఎఫ్‌సీ వంటి ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు ఇక్కడ ఉండేవి.19 1999 మార్చి నాటికి దాదాపు 230 పెద్ద, మధ్యతరహా పరిశ్రమల్లో 55,672 మంది పని చేశారు.19 1982లో సిమెంట్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా తాండూరు దగ్గర ఒక కర్మాగారం మొదలుపెట్టింది.19

తాండూరు సున్నపురాయిని పెద్ద ఎత్తున తవ్వేవారు.17 1999–2000లో జిల్లాలో 29 లక్షల టన్నులకు పైగా సున్నపురాయి తీశారు.18

ప్రజలు

2001 జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్‌లో, 2001 నాటి జిల్లా సరిహద్దుల ప్రకారం లెక్కించిన జనాభా వివరాలు 1901 నుంచి ఉన్నాయి.20 2011 జనాభా వివరాన్ని 2011 హ్యాండ్‌బుక్ నుంచి తీసుకున్నారు.21

జనాభా లెక్కల సంవత్సరంజనాభా
19013,39,477
19517,37,092
19618,70,208
198115,91,755
200135,75,064
201152,96,741

1971 నుంచి 1981 మధ్య జనాభా 60.3 శాతం పెరిగింది.20 2011లో జనాభాలో రంగారెడ్డి రాష్ట్రంలో మొదటి స్థానంలో ఉంది.21

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

  • జిల్లా ఎప్పుడు ఏర్పడింది. జనాభా లెక్కల పోర్ట్రెయిట్ ఆఫ్ పాపులేషన్ 1979 ఆగస్టు 25 అని చెబుతుంది.2 రంగారెడ్డి జిల్లా జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ రెండు చోట్లా 1978 ఆగస్టు 15 అని చెబుతుంది.310

అన్ని జిల్లాల సరిహద్దుల్లో వచ్చిన మార్పుల వివరాలు పటం ఎలా మారింది అనే పేజీలో ఉంది.

Footnotes

  1. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Ranga Reddy District (2006), p. 8 (PDF p. 42) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Purnachandra Rao, Portrait of Population (1981), p. 16 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. S. S. Jaya Rao, Census of India 1981, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Rangareddi District (1987), PDF p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. Government of Telangana, Revenue (DA-CMRF) Department, G.O.Ms. No. 248 (Vikarabad), No. 249 (Medchal-Malkajgiri) and No. 250 (Rangareddy), 11 October 2016, final notifications: notification PDF p. 2, Schedule-I PDF p. 3 (archive.org copies of the goir.telangana.gov.in orders: 248 (opens in a new tab), 249 (opens in a new tab), 250 (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  5. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 107 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  6. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 106 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 112 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Hyderabad District (1968), p. A1 (PDF p. 19) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  9. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Hyderabad District (1968), p. A2 (PDF p. 20) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  10. Jaya Rao, District Census Handbook, Rangareddi District (1987), PDF p. 24 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  11. Jaya Rao, District Census Handbook, Rangareddi District (1987), PDF p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Jaya Rao, District Census Handbook, Rangareddi District (1987), PDF p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Ch. Purnachandra Rao, Census of India 1981, Andhra Pradesh: Portrait of Population (1981), p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. The Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014 (Act No. 6 of 2014), ss. 2–4, pp. 1–2 (Gazette copy (opens in a new tab)). ↩

  15. Government of Telangana, Revenue (DA-CMRF) Department, G.O.Ms. No. 241 (Mahabubnagar), No. 242 (Wanaparthy), No. 243 (Nagarkurnool) and No. 244 (Jogulamba), 11 October 2016, final notifications: notification PDF p. 2, Schedule-I PDF p. 3 (archive.org copies of the goir.telangana.gov.in orders: 241 (opens in a new tab), 242 (opens in a new tab), 243 (opens in a new tab), 244 (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  16. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Ranga Reddy District (2006), p. 9 (PDF p. 43) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  17. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Ranga Reddy District (2006), p. 13 (PDF p. 47) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  18. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Ranga Reddy District (2006), p. 14 (PDF p. 48) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  19. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Ranga Reddy District (2006), p. 15 (PDF p. 49) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  20. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Ranga Reddy District (2006), p. xxvii (PDF p. 19) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  21. Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2011, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Rangareddy District, Part XII-A (Village and Town Directory) (2014), p. 7 (PDF p. 25) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

ఈ జిల్లాలోని ప్రదేశాలు (1)

ఈ జిల్లాలోని కట్టడాలు (1)

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (8)
  1. Ch. Purnachandra Rao (Census of India 1981), Census of India 1981, Andhra Pradesh: Portrait of Population (opens in a new tab), Registrar General and Census Commissioner, India, 1981, pp. 13; 16. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 106–107, 112. [Public domain]
  3. A. Chandra Sekhar (Census of India), Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Hyderabad District (opens in a new tab), Census of India, 1968, A1–A2. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  4. S. S. Jaya Rao (Census of India 1981), Census of India 1981, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Rangareddi District (opens in a new tab), Director of Census Operations, Andhra Pradesh, 1987, PDF pp. 20, 24–25. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  5. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Rangareddy District (Parts A and B) (opens in a new tab), Census of India, 2006, xxvii, 8–9, 13–15. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  6. Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2011, Andhra Pradesh (Series 29): District Census Handbook, Rangareddy District, Part XII-A (Village and Town Directory) (opens in a new tab), Census of India, 2014, pp. 7. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  7. Government of Telangana, Revenue (DA-CMRF) Department, Formation / reorganisation of districts, revenue divisions and mandals: final notifications, G.O.Ms. Nos. 221 to 250 (11 October 2016) (opens in a new tab), Government of Telangana (goir.telangana.gov.in), for the Telangana Gazette Extraordinary of 11 October 2016, 2016, PDF pp. 2–3 of each order. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  8. Parliament of India, The Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014 (Act No. 6 of 2014) (opens in a new tab), Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 1 (1 March 2014), 2014, pp. 1–2 (ss. 2–4). [Public domain (Indian enactment; Copyright Act 1957, s. 52(1)(q))]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: