ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

మొదటి జయసింహుడు (తూర్పు చాళుక్య)

వేంగి రెండవ తూర్పు చాళుక్య రాజు (దాదాపు 633–663), కుబ్జ విష్ణువర్ధనుని పెద్ద కొడుకు. ఆయన నాలుగు తామ్ర దానశాసనాలు తెలుసు. అవి ఉదయపురం, ఆసనపురం నుంచి జారీ అయ్యాయి. కృష్ణా–గోదావరి ప్రాంతంలోని గ్రామాలను అవి బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చాయి. తర్వాతి శాసనాలలో చాలావరకు ఆయనకు 33 సంవత్సరాల పాలన ఇస్తాయి, ఒకటి 30 ఇస్తుంది. కాలక్రమాన్ని నిర్ణయించిన పండితులు దేనిని అనుసరించాలనే విషయంలో ఏకీభవించలేదు.

Photograph of a copper-plate seal on its ring, the round face with raised letters and emblems, shown in harsh black and white.
Photograph of a copper-plate seal on its ring, the round face with raised letters and emblems, shown in harsh black and white. · Epigraphia Indica XXXI (Government of India) (opens in a new tab) · Public domain in India

మొదటి జయసింహుడు వేంగి తూర్పు చాళుక్య వంశంలో రెండవ రాజు. జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet)ను అనుసరించే రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) కాలక్రమం ఆయన పాలనను 633–663 నాటిదిగా చెబుతుంది.1 ఆయన రెండు దానశాసనాలను సంపాదకత్వం చేసిన వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) ఆయనను “దాదాపు 632 నుంచి 663 వరకు” నాటివాడిగా చెప్పారు.2

కుటుంబం

మొదటి జయసింహుడు వంశ స్థాపకుడు కుబ్జ విష్ణువర్ధనుని పెద్ద కొడుకు.3 ఆయన సొంత దానశాసనాలు ఆయనను విష్ణువర్ధన మహారాజు కొడుకుగా, చాళుక్య కుటుంబానికి చెందిన మొదటి కీర్తివర్మ మనవడిగా చెబుతాయి.42 ఇంద్ర భట్టారకుడు మొదటి జయసింహుని తమ్ముడు.3 ఆయన సొంత దానశాసనం కొండనాగూరు ఫలకాలు ఆయన పేరును ఇంద్రవర్మ అని ఇస్తాయి.5

పేర్లు, బిరుదులు

తర్వాతి దానశాసనాలలో చాలావరకు ఆయనను జయసింహుడు అంటాయి. కొన్ని వల్లభ, “ప్రియమైనవాడు” అని జోడిస్తాయి. ఆయన ముద్రలపై సర్వసిద్ధి అనే ఉపనామం ఉంది. ఒక దానశాసనం దానిని “తన భుజబలంతో అన్ని (రకాల) విజయాలు సాధించినవాడు” అని వివరిస్తుంది. ఆయన సొంత దానశాసనాలలో ఆయన బిరుదు మహారాజ.3 పులిబుంర ఫలకాలు ఆయనను పృథివీ జయసింగ వల్లభ అంటాయి. పృథివీవల్లభ ఆయన తాత మొదటి కీర్తివర్మ, ఆయన బాబాయి రెండవ పులకేశి బిరుదు అని వాటి సంపాదకుడు ఎత్తి చూపారు. తూర్పు చాళుక్యులు దానిని పశ్చిమ శాఖ నుంచి వారసత్వంగా పొందారని ఆయన నిర్ణయించారు.26

దానశాసనాలు

1928 నాటికి ఆయన పాలన కాలపు నాలుగు దానశాసనాలు ప్రచురితమయ్యాయి.

  • పెద్ద మద్దాలి. కృష్ణా జిల్లాలోని పెద్ద మద్దాలిలో పునాదులు తవ్వుతున్న ఒక బ్రాహ్మణుడికి దొరికింది. 1884లో ఫ్లీట్ దానిని ప్రచురించారు. అది ఉదయపుర నగరం నుంచి జారీ అయింది. గుద్రహార జిల్లాలోని పెనుకపారు గ్రామాన్ని దానం చేస్తుంది. ఆయన 18వ పాలనా సంవత్సరం నాటిది.7 భాషలోని చాలా తప్పుల కారణంగా ఫ్లీట్ తర్వాత దాని ప్రామాణికతను సందేహించారు.3 ఆ తప్పులు రచయితవని, శాసనం నిజమైనదని రంగాచార్య భావించారు.2
  • పులిబుంర. 1914లో వెలుగులోకి వచ్చింది. అది గుడ్డవాడి జిల్లాలోని పులిబుంర గ్రామాన్ని, రెండు వేదాలు చదివిన ఆసనపురం బ్రాహ్మణుడికి, పన్ను లేని అగ్రహారం (బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన గ్రామం)గా చేసింది. రాజు పేరు మీద దానిని సర్వసిద్ధి దత్తి అని పిలిచారు.68 రంగాచార్య గుడ్డవాడిని గుడివాడగా, ఆ గ్రామాన్ని భీమవరం తాలూకాలోని పొలమూరుగా గుర్తించారు.6 దాని ఇద్దరు అమలుదారులు హస్తి కోశ, వీర కోశ ఏనుగుల దళానికి, కాల్బలానికి అధిపతులైన అధికారులు అని 1914 నాటి శాసన నిపుణుడు సూచించారు.9
  • నిడుపారు. ఆసనపురం నుంచి జారీ అయిన ఇది, గండేరు రాజ నివాసానికి రెండు గవ్యూతుల దూరంలో తూర్పున ఉన్న నిడుపారు గ్రామాన్ని కటిశర్మ అనే బ్రాహ్మణుడికి ఇచ్చింది. హెచ్. కృష్ణశాస్త్రి (H. Krishna Sastri)ని అనుసరించి హుల్ట్‌జ్ (Hultzsch) గండేరును కంతేరుగా, ఆ గ్రామాన్ని నిడమర్రుగా గుర్తించారు. రెండూ గుంటూరు తాలూకాలో ఉన్నాయి.10 దాన గ్రహీత తాత ఆసనపురం ఘటిక (విద్యాలయం)లో సభ్యుడు.11 1917లో దానిని పరిశీలించిన శాసన నిపుణుడు దానిని “అనుమానానికి అతీతమైనది” అన్నారు.12
  • పెదవేగి. ఏలూరు (అప్పుడు ఎల్లూర్) దగ్గరి పెదవేగి సమీపంలో తవ్వుతుండగా నేల కింద రెండు మూడు అడుగుల లోతులో దొరికింది. అది కార్తీక పౌర్ణమి నాడు సోమశర్మ అనే బ్రాహ్మణుడికి భూమి ఇచ్చింది.813 వేంగి (పెదవేగి) చూడండి.

ఈ దానశాసనాలలో పేర్కొన్న ప్రదేశాలు గుంటూరు, కృష్ణా, పశ్చిమ గోదావరి ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. నిడుపారు దానశాసనంలో గండేరును రాజధాని, అంటే రాజ నివాసం అని పిలిచారు.10

ముప్పై సంవత్సరాలా, ముప్పై మూడా?

తర్వాతి దానశాసనాలు ఆయన పాలనా కాలంపై ఏకీభవించవు. 1202 నాటి పిఠాపురం స్తంభ శాసనంతో సహా చాలావరకు 33 సంవత్సరాలు ఇస్తాయి.314 రెండు 30 ఇస్తాయి.3 1912–14లో పరిశీలించిన మూడవ గుణగ విజయాదిత్యుడు, మొదటి చాళుక్య భీముల దానశాసనాలలో 33 సంవత్సరాలు మళ్లీ కనిపిస్తాయి.151617

పండితుడుస్వీకరించిన కాలంకారణం
ఇ. హుల్ట్‌జ్ (1890)33 సంవత్సరాలుదానశాసనాలలో అధిక భాగాన్ని అనుసరించారు.18
జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (1891)30 సంవత్సరాలురెండవ విష్ణువర్ధనుని తేదీ ఉన్న దానశాసనాలకు 30 సంవత్సరాలు మాత్రమే సరిపోతాయి. కొన్ని శాసనాలు యువరాజుగా ఉన్న మూడు సంవత్సరాలను పొరపాటుగా లెక్కించాయని ఆయన భావించారు.193
ఎఫ్. కీల్‌హార్న్33 సంవత్సరాలురంగాచార్య నివేదించినట్లు, శాసనాలలో అధిక భాగాన్ని ఇష్టపడ్డారు.6
వి. రంగాచార్య (1928)30 సంవత్సరాల కొన్ని నెలలుఏ సంఖ్యా కచ్చితమైనది కాదు. పాలన 632 జూలై తర్వాత ఎప్పుడో మొదలై దాదాపు 663 ఫిబ్రవరి–మార్చి వరకు సాగింది.20

వారసత్వం

జయసింహుని మరణం తర్వాత ఆయన తమ్ముడు ఇంద్ర భట్టారకుడు ఏడు రోజులు పాలించాడని చెబుతారు.14 అధిరాజు ఇంద్రుని నాయకత్వంలోని నాయకుల కూటమి అడ్డుకోవడం వల్ల ఇంద్ర భట్టారకుడు నిజానికి ఎప్పుడూ పాలించలేదని ఫ్లీట్ భావించారు. ఆయన ఈ ఇంద్రుడిని, తాత్కాలికంగా, కళింగనగరం గంగ రాజు ఇంద్రవర్మగా గుర్తించారు.321 సింహాసనం ఇంద్ర భట్టారకుని కొడుకు రెండవ విష్ణువర్ధనునికి వెళ్లింది. ఆయన 663 ఫిబ్రవరి, మార్చి మధ్య పాలన మొదలుపెట్టాడు.20 రెండవ విష్ణువర్ధనుని రెండు దానశాసనాలలో ఒకటి ఆయనను జయసింహుని కొడుకు అని, మరొకటి ఇంద్ర భట్టారకుని కొడుకు అని అంటాయి. జయసింహుడు తన సోదరుడి కొడుకును దత్త పుత్రుడిగా చూసుకున్నాడని 1917 నాటి శాసన నిపుణుడు నిర్ణయించారు.12

Footnotes

  1. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 336, table of the Eastern Chalukya dynasty (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  2. V. Rangacharya, “The Pulibumra Plates of the Eastern Chalukya King Jayasimha I”, Epigraphia Indica XIX (1927–28), p. 254 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 97 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  4. E. Hultzsch, “Niduparu Grant of Jayasimha I”, Epigraphia Indica XVIII (1925–26), p. 55 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. E. Hultzsch, “Kondanaguru Grant of Indravarman”, Epigraphia Indica XVIII (1925–26), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Rangacharya, “Pulibumra Plates” (1928), p. 255 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. Fleet, “Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. CXLIV”, Indian Antiquary XIII (1884), p. 137 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Rangacharya, “Pulibumra Plates” (1928), p. 258, translation; and “The Pedda-Vegi Plates of the Eastern Chalukya King Jayasimha I”, p. 258 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Annual Report on Epigraphy, for 1913–14 (1914), p. 85, paragraph 7 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Hultzsch, “Niduparu Grant of Jayasimha I” (1926), p. 56 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Hultzsch, “Niduparu Grant of Jayasimha I” (1926), p. 57, abstract of contents (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Annual Report on Epigraphy, for 1916–17 (G.O. No. 1035, Home (Education), 10 August 1917), p. 115, paragraphs 19–20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Rangacharya, “Pedda-Vegi Plates” (1928), p. 259 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. E. Hultzsch, “Pithapuram Pillar Inscription of Mallapadeva”, Epigraphia Indica IV (1896–97), p. 239 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  15. Annual Report on Epigraphy, Southern Circle, for 1911–12 (G.O. No. 919, Public, 29 July 1912), p. 84, paragraph 62 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. Annual Report on Epigraphy, for 1912–13 (G.O. No. 961, Public, 2 August 1913), p. 125, paragraph 64 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Annual Report on Epigraphy, for 1913–14 (G.O. No. 920, Public, 4 August 1914), p. 84, paragraph 6 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. E. Hultzsch, South-Indian Inscriptions, Vol. I (1890), p. 32, pedigree of the Eastern Chalukya dynasty (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. J. F. Fleet, “The Chronology of the Eastern Chalukya Kings”, Indian Antiquary XX (1891), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. Rangacharya, “Pulibumra Plates” (1928), p. 256 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  21. J. F. Fleet, “Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. CXLII”, Indian Antiquary XIII (1884), p. 120 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

వేంగి తూర్పు చాళుక్యులు

సుమారు క్రీ.శ. 615–1077

7వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి దిగువ గోదావరి, కృష్ణాల మధ్య తీర ప్రాంతమైన వేంగిని పాలించిన బాదామి చాళుక్యుల ఒక శాఖ. దాని స్థాపకుడు కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడు రెండవ పులకేశి తమ్ముడు. ఈ రాజులు రెండు శతాబ్దాల పాటు రాష్ట్రకూటులతో పోరాడారు. సుమారు 1000 తర్వాత వారు వివాహాల ద్వారా చోళులతో ముడిపడ్డారు. 1070లో వారి వారసుడు చోళ చక్రవర్తి మొదటి కులోత్తుంగుడు అయ్యాడు. వారి తామ్రశాసనాలు ప్రతి పాలన కాలాన్ని నమోదు చేస్తాయి. మొదటి తెలుగు సాహిత్య రచన, నన్నయ మహాభారతం, రాజమహేంద్రవరంలోని వారి ఆస్థానంలో రాయబడింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (9)
  1. R. C. Temple (ed.); article by J. F. Fleet, Indian Antiquary, Vol. XX (1891), incl. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings' (opens in a new tab), Education Society's Press, Bombay, 1891, pp. 10–14, 97. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings' (1891). [Public domain]
  2. James Burgess (ed.), The Indian Antiquary, Vol. XIII (1884) (opens in a new tab), Education Society's Press, Bombay, 1884, pp. 120, 137. J. F. Fleet, Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions No. CXLIV, the Pedda-Maddali grant (1884). [Public domain]
  3. H. Krishna Sastri and Hirananda Sastri (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XVIII (1925–26) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, Calcutta, 1926, pp. 1–2, 55–58. E. Hultzsch, Kondanaguru grant of Indravarman and Niduparu grant of Jayasimha I (1926). [Public domain]
  4. Hirananda Sastri (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XIX (1927–28) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1928, pp. 254–259. V. Rangacharya, Pulibumra and Pedda-Vegi plates of Jayasimha I (1928). [Public domain]
  5. F. Kielhorn (articles); E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. IV (1896–97) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1897, pp. 239. E. Hultzsch, Pithapuram pillar inscription of Mallapadeva. [Public domain]
  6. Madras Government (Assistant Archaeological Superintendent for Epigraphy), Annual Reports on Epigraphy, Southern Circle, for 1910-11 to 1914-15 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1915, pp. 84 (report for 1912), 125 (1913), 85 (1914). [Public domain]
  7. Madras Government (Assistant Archaeological Superintendent for Epigraphy), Annual Reports on Epigraphy, Southern Circle, for 1915-16 to 1919-20 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1920, pp. 115 (report for 1916–17). [Public domain]
  8. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 336. Paraphrased. [Public domain in India]
  9. E. Hultzsch, South-Indian Inscriptions, Vol. I: Tamil and Sanskrit Inscriptions (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1890. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: